Gửi xe không dừng: Bước tiến để Hà Nội xây dựng đô thị thông minh

Bãi đỗ xe thủ công đang "bóp nghẹt" giao thông đô thị

Là người thường xuyên tự lái xe từ TP Hải Phòng lên Hà Nội công tác, anh Trần Hùng Bôn (phường Gia Viên, TP Hải Phòng) vẫn không hết ám ảnh về “quy trình” gửi xe của mình.

“Chạy lòng vòng mới tìm được điểm trông xe, tuy nhiên, mất rất nhiều thời gian để nhân viên xếp chỗ, ghi vé. Chưa kể, một vài điểm, nhân viên không phát vé mà thỏa thuận thu tiền trực tiếp, giá đưa ra quá cao khiến hai bên phải đôi co làm cản trở xe phía sau, gây ùn tắc giao thông” anh Bôn cho hay.

Mỗi ngày, trên các tuyến đường của Hà Nội có hàng triệu lượt phương tiện lưu thông. Bên cạnh áp lực từ mật độ phương tiện gia tăng, một nguyên nhân ít được chú ý nhưng đang góp phần làm gia tăng ùn tắc giao thông là mô hình trông giữ xe truyền thống vẫn tồn tại phổ biến tại nhiều tuyến phố.

Việc số hóa hoạt động trông giữ xe chính là giải pháp cho giao thông đô thị

TS Phan Lê Bình - Chuyên gia quy hoạch giao thông, Trưởng đại diện Văn phòng Công ty tư vấn OCG Nhật Bản cho rằng, tại không ít điểm trông giữ xe, quy trình phát vé giấy, thu tiền mặt và ghi chép thủ công khiến thời gian ra vào bãi kéo dài. Vào các khung giờ cao điểm, chỉ cần vài phương tiện dừng chờ lấy vé hoặc thanh toán phí gửi xe cũng đủ tạo thành những điểm nghẽn cục bộ trên các tuyến đường vốn đã chật hẹp.

Không chỉ vậy, việc thiếu dữ liệu kết nối giữa các điểm đỗ xe còn khiến nhiều lái xe phải chạy vòng vèo tìm chỗ gửi xe. Điều này làm gia tăng lưu lượng phương tiện lưu thông không cần thiết trên đường phố, kéo theo tình trạng ùn ứ, tiêu hao nhiên liệu và phát sinh khí thải trong khu vực nội đô.

“Hệ thống thu phí tự động không dừng (ETC) đã giúp xóa bỏ tình trạng ùn tắc tại các trạm thu phí trên cao tốc và quốc lộ. Việc số hóa hoạt động trông giữ xe trong đô thị cũng có ý nghĩa tương tự đối với các điểm đỗ xe. Đây là giải pháp quan trọng để giảm các "nút thắt" đang âm thầm ảnh hưởng tới hiệu quả khai thác hạ tầng giao thông đô thị”, ông Bình nói.

Bắt buộc thu phí điện tử không dừng từ ngày 1/7

Từ hơn 1 năm nay, anh Nguyễn Xuân Hoàng (phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội) không còn lo chuẩn bị tiền mặt để trả phí đỗ xe. Thay vì dùng tiền mặt, phí gửi xe được trừ trực tiếp qua tài khoản giao thông của anh Hoàng tại điểm gửi xe Ngọc Quang ở phố Ô Chợ Dừa.

"Từ lâu tôi đã gửi ô tô ở một số bãi xe có ứng dụng công nghệ RFID. Việc thanh toán rất nhanh chóng, thuận tiện, nhân viên hỗ trợ rất nhiệt tình. Không còn lo sợ tình trạng bị "chặt chém", thu giá dịch vụ trông, giữ xe quá cao như trước đây", anh Hoàng nói.

Triển khai thu phí điện tử tại các bến xe, bãi đỗ xe giúp kiểm soát doanh thu, loại bỏ các tiêu cực trong quá trình thu phí thủ công.

Sau hơn một năm Hà Nội triển khai thí điểm và ghi nhận nhiều kết quả tích cực, tại các điểm trông giữ xe đã áp dụng công nghệ RFID và thanh toán điện tử, thời gian xe ra vào được rút ngắn đáng kể.

Chủ phương tiện không còn phải chuẩn bị tiền mặt, không lo thất lạc vé xe hay phát sinh tranh cãi về mức phí. Đồng thời, mọi giao dịch đều được ghi nhận trên hệ thống, giúp minh bạch doanh thu, hạn chế thất thu ngân sách và ngăn ngừa tình trạng thu phí sai quy định.

Lãnh đạo Công ty VETC - đơn vị cung cấp giải pháp thu phí điện tử không dừng cho biết, ngay từ những ngày đầu triển khai thí điểm, VETC đã đối mặt với nhiều thử thách do thói quen sử dụng tiền mặt đã có từ lâu.

“Với tinh thần tiên phong không ngại khó, VETC trong quá trình cung cấp giải pháp công nghệ luôn sẵn sàng tiếp thu ý kiến, hoàn thiện hệ thống, dịch vụ, cải thiện sự hài lòng của người dân. Hiện tại, VETC đang triển khai dịch vụ thu phí gửi xe không dừng tại hơn 400 điểm trong đó có gần 300 bãi đỗ ô tô, tập trung chủ yếu tại các thành phố lớn. Đặc biệt, Hà Nội đang là một trong những địa phương đi đầu với tỷ lệ giao dịch thanh toán không tiền mặt tại các bãi đỗ đạt gần 95%”, Ông Nguyễn Lê Thắng - Tổng giám đốc VETC cho hay.

Thanh toán dịch vụ trông giữ xe qua hệ thống điện tử của VETC giúp chủ phương tiện xóa bỏ nỗi lo chặt chém giá vé, đồng thời rút ngắn thời gian ra vào bãi đỗ chỉ còn vài giây.

Từ hiệu quả đó, Hà Nội yêu cầu từ ngày 1/7 tới đây, 100% các điểm trông giữ xe ô tô trên địa bàn phải áp dụng hình thức thu phí điện tử.

Chuyên gia giao thông Khương Kim Tạo nhìn nhận, đây không đơn thuần là việc thay đổi phương thức thanh toán mà là bước đi nhằm đồng bộ hóa toàn bộ hạ tầng giao thông số, từ hệ thống thu phí tự động không dừng trên các tuyến cao tốc đến mạng lưới bãi đỗ xe trong đô thị.

Dịch vụ trông giữ xe không dùng tiền mặt đã cho thấy hiệu quả rõ nét sau thời gian thí điểm, tăng chất lượng dịch vụ, tăng tính minh bạch. Cùng đó là giảm thời gian thực hiện, giảm thủ tục và giảm chi phí xã hội.

“Sau gần 10 năm thực hiện chủ trương thu phí tự động không dừng, đến nay đã có hơn 95% phương tiện đã được dán thẻ ETC. Việc mở rộng ứng dụng công nghệ này sang các bãi đỗ xe sẽ giúp người dân có thể sử dụng một tài khoản giao thông duy nhất cho nhiều loại dịch vụ, từ thu phí đường bộ đến thanh toán đỗ xe”, ông Tạo nói.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, việc triển khai ETC tại các bến xe, bãi đỗ xe giúp kiểm soát doanh thu, loại bỏ các tiêu cực trong quá trình thu phí thủ công. Toàn bộ giao dịch được lưu trữ, xuất hóa đơn điện tử kết nối với cơ quan thuế, giúp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Đồng thời rút ngắn thời gian ra vào bến, giảm tình trạng ùn tắc cục bộ tại các cổng kiểm soát, đặc biệt vào các dịp cao điểm lễ, Tết.

Từ "Bản đồ giao thông số" đến đô thị xanh, thông minh

Điểm đáng chú ý hơn cả là phía sau mỗi giao dịch không dùng tiền mặt là một nguồn dữ liệu có giá trị đối với công tác quản lý đô thị.

Thông qua hệ thống ETC và thanh toán điện tử tại các bãi đỗ xe, cơ quan quản lý có thể thu thập dữ liệu theo thời gian thực về lưu lượng phương tiện, nhu cầu đỗ xe, thời gian lưu đỗ, mật độ sử dụng từng khu vực và xu hướng dịch chuyển của người dân.

Khi được kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư, dữ liệu phương tiện và hệ thống điều hành giao thông thông minh, những thông tin này sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu của Đề án 06 của Chính phủ về phát triển dữ liệu số phục vụ quản lý nhà nước.

Các dữ liệu về gửi xe điện tử sẽ được đồng bộ lên các ứng dụng công dân số như iHanoi hay VNeID theo định hướng của Thành phố để người dân dễ dàng tra cứu, đặt chỗ trước.

Theo TS Phan Lê Bình, đây chính là nền tảng để Hà Nội từng bước xây dựng "Bản đồ giao thông số" toàn diện của Thủ đô. Khi đó, cơ quan quản lý có thể biết chính xác khu vực nào đang thiếu điểm đỗ xe, tuyến đường nào thường xuyên quá tải, thời điểm nào phát sinh nhu cầu đỗ xe lớn để đưa ra các giải pháp điều tiết phù hợp.

Xa hơn, dữ liệu lớn từ hệ thống thu phí không dừng còn mở ra khả năng phát triển các dịch vụ giao thông thông minh như tìm kiếm bãi đỗ xe trực tuyến, đặt chỗ trước, điều hướng phương tiện tới vị trí đỗ gần nhất hoặc tính toán phương án tổ chức giao thông theo thời gian thực.

Không chỉ có vậy, trong bối cảnh Hà Nội đang đặt mục tiêu trở thành đô thị thông minh, việc số hóa hoạt động trông giữ xe được xem là một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái giao thông số.

Khi người dân có thể nhanh chóng tìm được vị trí đỗ xe phù hợp, giảm thời gian di chuyển lòng vòng và hạn chế các điểm ùn tắc tại cổng bãi đỗ, lượng nhiên liệu tiêu hao và phát thải khí nhà kính cũng sẽ giảm theo.

“Thu phí điện tử không dùng tiền mặt không phải mục tiêu cuối cùng. Điều quan trọng hơn là dữ liệu được hình thành sau mỗi giao dịch. Dữ liệu này sẽ trở thành “nhiên liệu” cho chính quyền số và giao thông thông minh”, ông Bình nói.

Từ những thay đổi tưởng chừng rất nhỏ như bỏ vé giấy, bỏ tiền mặt và tự động hóa quy trình thanh toán, Hà Nội đang từng bước hình thành một hệ thống giao thông hiện đại dựa trên dữ liệu số. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng phục vụ người dân mà còn là nền tảng để xây dựng một đô thị xanh, thông minh và phát triển bền vững trong tương lai.

Từ thành công của Hà Nội, mô hình thu phí tự động không dừng tại các bãi đỗ xe đang được nhân rộng tại nhiều địa phương khác. Theo Cục Đường bộ Việt Nam, hệ thống thu phí điện tử không dừng đã được áp dụng tại các trạm thu phí quốc lộ và đường cao tốc từ năm 2015, với hơn 6,7 triệu phương tiện đã dán thẻ.

Đây là tiền đề quan trọng để mở rộng mô hình thanh toán không dùng tiền mặt, thúc đẩy văn minh đô thị, phù hợp với tiến trình xây dựng đô thị thông minh và chuyển đổi số quốc gia.

Từ năm 2026 đến năm 2030, Bộ Xây dựng sẽ chủ trì phối hợp với Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố hoàn thiện quy định hành lang pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và triển khai thu phí điện tử không dừng tại bến xe, bãi đỗ trong đô thị đảm bảo hiệu quả, đồng bộ.