Hà Nội: Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày - Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước

Cựu chiến binh Nguyễn Đình Quốc giới thiệu các hiện vật, kỷ vật tại Bảo tàng - Ảnh: Mai Phương

Nơi ký ức bắt đầu

Nằm giữa vùng quê thanh bình của thôn Nam Quất, xã Phú Xuyên, Hà Nội, Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày là nơi lưu giữ những chứng tích chân thực về một thời chiến tranh đầy mất mát nhưng cũng rất đỗi hào hùng. Bảo tàng chính thức được thành lập vào tháng 10/2006 và được xây dựng trên diện tích gần 2.000m² bởi chính các cựu tù chính trị. Bảo tàng là kết tinh của hàng chục năm tìm kiếm, sưu tầm và gìn giữ những hiện vật, chứng tích từ nhiều nhà tù địch trên cả nước, trong đó nhà tù Phú Quốc là nguồn hiện vật chủ yếu.

Tại Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày, hơn 4.000 hiện vật được bố trí thành 10 khu trưng bày theo từng chủ đề, tái hiện cuộc sống trong lao tù, các hình thức tra tấn của địch và quá trình đấu tranh của các chiến sĩ cách mạng.

Cựu chiến binh Lâm Văn Bảng chia sẻ quá trình thành lập Bảo tàng - Ảnh: Mai Phương

Theo bác Lâm Văn Bảng - Giám đốc Bảo tàng, để hình thành không gian trưng bày này, các cựu chiến sĩ đã tự bỏ công sức và kinh phí trong nhiều năm. “Trước kia khu ngoài là ruộng. Các bác đã ngoài bảy mươi, tám mươi tuổi vẫn tự san nền, đổ đất, khuôn gạch, góp từng đồng tiền tiết kiệm để xây dựng Bảo tàng”, bác cho biết.

Hiện nay, Bảo tàng đón nhiều đoàn học sinh, sinh viên, cựu chiến binh và du khách trong và ngoài nước đến tham quan. Với bác Lâm Văn Bảng, Bảo tàng không đơn thuần là nơi lưu giữ hiện vật mà là tâm nguyện cả đời: “Các bác làm lên Bảo tàng chỉ mong mọi người hiểu rằng chúng ta có được cuộc sống hôm nay là nhờ sự hy sinh vô bờ bến của cả một dân tộc”, bác chia sẻ.

Từ đau thương đến niềm tự hào

Các hiện vật tại Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày chủ yếu do các cựu chiến sĩ và gia đình đồng đội trao tặng. Hiện vật khá đa dạng, gồm áo tù, cùm sắt, bát ăn cơm bằng nhôm, thư viết trong ngục, nhật ký, ảnh tư liệu, dụng cụ tra tấn và nhiều kỷ vật cá nhân được lưu giữ qua nhiều năm. Trong đó, có cả những mẩu tóc, mảnh vải và vật dụng nhỏ gắn với ký ức của những người đã hy sinh. Dù nhiều hiện vật đã phai màu, hoen gỉ hoặc sờn cũ, chúng vẫn giữ nguyên giá trị bởi đây là những chứng tích trực tiếp phản ánh đời sống và cuộc đấu tranh của các chiến sĩ cách mạng trong nhà tù địch.

Nhìn vào những hiện vật ấy, bác Nguyễn Văn Khải, một cựu tù chính trị, đã nhớ lại người đồng đội năm xưa tên Dương Bá Ngải - người từng ở cùng phòng giam và trực tiếp tổ chức đào hầm vượt ngục. Theo bác Khải, khi kế hoạch bị phát hiện, bác Dương Bá Ngải bị địch tra tấn nhưng không khai báo, quyết giữ bí mật để bảo vệ đồng đội và sau đó hy sinh. Bác Khải là người trực tiếp chôn cất đồng đội của mình trong điều kiện hết sức khắc nghiệt. Nhiều năm sau, câu chuyện ấy vẫn được bác kể lại như một phần ký ức không thể quên. Với những cựu chiến sĩ, mỗi hiện vật trong Bảo tàng không chỉ là đồ lưu niệm, mà còn gắn với tên tuổi và sự hy sinh của những đồng đội đã nằm lại.

Một số hiện vật tiêu biểu tại Bảo tàng - Ảnh: Mai Phương

Đối với nhiều người, chiến tranh gắn với mất mát và đau thương. Tuy nhiên, khi tham quan Bảo tàng Chiến sĩ Cách mạng bị địch bắt tù đày, điều đọng lại rõ nét hơn cả là tinh thần kiên trung của những chiến sĩ cách mạng trong hoàn cảnh tù đày. Dù bị giam giữ, chia cắt và tra tấn, các chiến sĩ vẫn giữ vững bí mật tổ chức, chấp nhận hy sinh để bảo vệ đồng đội. “Cuối cùng, giữ một mục đích trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân, với quân đội”, bác Nguyễn Văn Khải chia sẻ.

Sau nhiều năm xây dựng và gìn giữ Bảo tàng, điều bác Lâm Văn Bảng luôn nhấn mạnh là trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với đất nước. “Giang sơn này, đất nước này có vươn mình trong kỷ nguyên mới hay không, có sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không là nhờ vào thế hệ trẻ. Nhiệm vụ của các bác đã hoàn thành, còn nhiệm vụ của các cháu là học thật tốt để xây dựng và bảo vệ đất nước”, bác xúc động nói.

Từ những câu chuyện và hiện vật được lưu giữ tại Bảo tàng, người xem có thể hiểu rõ hơn giá trị của hòa bình, độc lập dân tộc và sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Không chỉ lưu giữ ký ức chiến tranh, nơi đây còn góp phần bồi đắp lòng biết ơn, niềm tự hào và ý thức trách nhiệm đối với thế hệ trẻ hôm nay.