Hà Nội biến khoa học, công nghệ thành động lực tăng trưởng mới

Từ thứ hạng PII đến các "bài toán lớn" của đô thị

Năm 2026, Hà Nội tiếp tục dẫn đầu cả nước về Chỉ số Đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) với 63,80 điểm. Thành phố đứng đầu ở 18/52 chỉ số thành phần và 3 trụ cột lớn gồm: Vốn con người & Nghiên cứu và phát triển (R&D); Trình độ phát triển của thị trường; Sản phẩm tri thức, sáng tạo & công nghệ.

Các đại biểu tham quan không gian trưng bày và trình diễn công nghệ tại Sàn Giao dịch Công nghệ Hà Nội. Ảnh: TL

Tuy nhiên, ý nghĩa lớn nhất của chỉ số PII không nằm ở việc chạy đua thành tích. Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Hà Nội đang xác định đổi mới sáng tạo phải là động lực trực tiếp nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và hình thành mô hình tăng trưởng mới.

Thay vì hỗ trợ phân tán hay thụ động phê duyệt đề tài theo đề xuất lẻ tẻ từ các viện, trường, ngày 18/3/2026, UBND TP Hà Nội công bố Danh mục 30 "Bài toán lớn" giai đoạn 2026-2030. Danh mục tập trung giải quyết các vấn đề liên ngành, cấp bách của đô thị như: ùn tắc giao thông, ngập úng, kiểm soát phát thải, an toàn thực phẩm, kinh tế dữ liệu, sản xuất thông minh, logistics và nông nghiệp công nghệ cao.

Mỗi bài toán được cấu trúc mạch lạc theo công thức: vấn đề thực tế - câu hỏi công nghệ - sản phẩm dự kiến, mở không gian hợp tác giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đến tháng 9/2026, Sở Khoa học và Công nghệ đã tiếp nhận khoảng 160 đề xuất đặt hàng từ các đơn vị. Đồng thời, theo Quyết định số 4217/QĐ-UBND ngày 12/8/2026, thành phố xác định 9 nhóm công nghệ chiến lược và 25 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên giai đoạn 2026-2035 (như AI, bán dẫn, cảm biến thế hệ mới, robot tự hành, UAV, dữ liệu lớn, bản sao số và blockchain).

Từ phương thức đặt hàng theo nhu cầu thực tiễn, bức tranh công nghệ Thủ đô bắt đầu xuất hiện những địa chỉ ứng dụng rõ ràng và sản phẩm cụ thể:

Về Công nghệ chiến lược Thành phố đã phê duyệt 2 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược theo hình thức giao trực tiếp. Trong đó gồm dự án nghiên cứu, chế tạo nền tảng Camera AI biên đa dụng thế hệ mới do doanh nghiệp NST phối hợp Đại học Bách khoa Hà Nội thực hiện; và dự án chế tạo xe thang cứu hộ tầm vươn 32m và 56m do Tập đoàn ô tô Hiệp Hòa chủ trì (đã ký hợp đồng triển khai từ tháng 7/2026).

Thương mại hóa nghiên cứu, sản xuất thử nghiệm 20 máy phát tia plasma lạnh PlasmaMED thế hệ II với giá bán dự kiến khoảng 1,6 tỷ đồng/máy, sẵn sàng thay thế thiết bị nhập khẩu. Trong nông nghiệp, mô hình nuôi cá ngạnh trong lồng đạt lợi nhuận trung bình hơn 20,4 triệu đồng/lồng 100m³ (tỷ suất sinh lời 36%), nuôi trong ao đạt lợi nhuận hơn 180 triệu đồng/ha (sinh lời 33,7%). Giải pháp đô thị thông minh: Nhiều đề xuất mang tính ứng dụng cao đang được xem xét như vòng đeo tay y tế thông minh hỗ trợ người cao tuổi, bản sao số hệ thống thoát nước đô thị và lò nung gốm sứ điện thông minh ứng dụng AI cho làng nghề Bát Tràng.

Về hạ tầng R&D, Hà Nội chuẩn bị đầu tư 3 phòng thí nghiệm trọng điểm: Thần kinh - Lão hóa khỏe mạnh (Trường Đại học Y Hà Nội); Hệ thống không người lái (Trường Đại học Bách khoa Hà Nội); và Môi trường và Năng lượng bền vững (Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp Tập đoàn Dầu khí Việt Nam). Mô hình phòng thí nghiệm lượng tử dùng chung giữa Nhà nước, viện, trường và doanh nghiệp cũng đang được xây dựng nhằm tối ưu hóa việc chia sẻ hạ tầng.

Mở không gian Sandbox và kích hoạt nguồn vốn mồi

Cụ thể hóa Điều 19 Luật Thủ đô năm 2026 và Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố, Hà Nội là địa phương tiên phong thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với các công nghệ, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới chưa có tiền lệ pháp lý.

Lãnh đạo thành phố trải nghiệm Robot taxi của Công ty Phenikaa-X được cấp phép thử nghiệm sandbox tại Khu Công nghệ cao Hòa lạc. Ảnh: HNMO

Tính đến ngày 20/9/2026, thành phố tiếp nhận 4 hồ sơ chính thức và cho phép thử nghiệm 2 dự án công nghệ đột phá gồm: Hệ thống giao thông tự hành thông minh của Phenikaa-X (gồm xe buýt tự hành, robot taxi, robot dọn vệ sinh tự động, robot giao hàng), thử nghiệm trong 24 tháng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Quốc gia Hà Nội - cơ sở Hòa Lạc.

Sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp từ quặng đất hiếm Việt Nam của Công ty Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ, thử nghiệm 18 tháng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc.

Nghị quyết 26/2026/NQ-HĐND quy định các chính sách hỗ trợ tài chính đặc thù: hỗ trợ tối đa 50% kinh phí thực hiện dự án giải quyết yêu cầu quản lý nhà nước; 70% chi phí tư vấn pháp lý, kỹ thuật, tiêu chuẩn, bảo hộ sở hữu trí tuệ; 100% chi phí truyền thông, kết nối thị trường; và 50% kinh phí mua bảo hiểm bắt buộc. Doanh nghiệp tham gia thử nghiệm còn được phép tiếp cận có thời hạn cơ sở dữ liệu công lập, hạ tầng số, phòng thí nghiệm và tuyến phố thực tế.

Về nguồn vốn, Quỹ Đầu tư mạo hiểm Hà Nội được thiết lập theo mô hình hợp tác công - tư với quy mô tối đa 1.200 tỷ đồng (ngân sách nhà nước tham gia tối đa 49%). Đến tháng 8/2026, thành phố hoàn thành góp vốn đợt 1 trị giá 55 tỷ đồng làm vốn mồi thu hút nguồn lực xã hội.

Nhằm kết nối thị trường, Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội (HanoTEX) và Chợ Chuyển đổi số ra mắt từ tháng 2/2026 đã ghi nhận 242 tài khoản đăng ký, 227 doanh nghiệp tìm hiểu niêm yết, 44 công nghệ chào bán và 80 nhu cầu tìm mua. Bức tranh hệ sinh thái Thủ đô hiện sở hữu 226 doanh nghiệp KH&CN, hơn 1.000 startup đổi mới sáng tạo và 10.996 doanh nghiệp công nghệ số (chiếm khoảng 15% cả nước).

"Ba chuyển dịch lớn" trong quản trị công và khát vọng vươn tầm

Khoa học công nghệ và chuyển đổi số không chỉ phát triển kinh tế mà còn tái cấu trúc sâu sắc phương thức vận hành bộ máy chính quyền, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh 3 chuyển dịch lớn trong quản trị công tại Hà Nội: Từ quản lý hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu; Từ cung cấp thủ tục sang cung cấp dịch vụ công lấy người sử dụng làm trung tâm; Từ giữ thẩm quyền sang phân định rõ quyền hạn, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát bằng dữ liệu.

Người dân tương tác với robot VinMotion tại Triển lãm thành tựu đất nước

Thành phố quán triệt nguyên tắc "Nhà nước đã biết thì không nên hỏi lại" và triển khai mô hình phục vụ "phi địa giới" với triết lý: "Dữ liệu và hồ sơ phải di chuyển; không nên bắt người dân di chuyển". Hiệu quả ghi nhận qua nền tảng iHanoi chỉ trong 1 năm vận hành đã tiếp nhận và xử lý 107.620 phản ánh, kiến nghị của người dân. Năm 2026, Hà Nội đặt mục tiêu tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GRDP đạt tối thiểu 22%.

Cụ thể hóa Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", ngày 28/9/2026, UBND TP Hà Nội ban hành Kế hoạch số 370/KH-UBND giai đoạn 2026-2030. Thành phố đặt mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước, tiến tới nhóm dẫn đầu Đông Nam Á:

Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế "2 con số" (GRDP bình quân trên 11%/năm); đóng góp của Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào GRDP đạt trên 57%. Tổng đầu tư xã hội cho R&D đạt tối thiểu 2% GRDP (nguồn ngoài ngân sách chiếm trên 60%). Riêng năm 2026, Hà Nội dành 4% tổng chi ngân sách địa phương cho KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thu hút trên 200 chuyên gia, nhà khoa học kiều bào tiêu biểu; đơn đăng ký sáng chế và văn bằng bảo hộ tăng bình quân 16-18%/năm. Hình thành 10 trung tâm đổi mới sáng tạo, 3-5 doanh nghiệp công nghệ quy mô khu vực, và 1-2 Kỳ lân công nghệ (startup định giá từ 1 tỷ USD trở lên).

Kỷ niệm 72 năm Giải phóng Thủ đô là cột mốc lịch sử để Hà Nội khẳng định tầm nhìn chiến lộ mới. Việc kiên trì lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và thể chế đặc thù làm nền tảng sẽ là chìa khóa để Hà Nội giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn hạ tầng, bứt phá tăng trưởng và xây dựng Thủ đô phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.