Hà Nội biến không gian ngầm thành động lực tăng trưởng mới

Không gian ngầm - cấu phần chiến lược của phát triển đô thị

Phát biểu tại Hội thảo về quy hoạch, thực hiện quy hoạch và quản lý không gian tầm thấp, không gian ngầm trên địa bàn thành phố do Ban Đô thị HĐND thành phố vừa tổ chức, các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện cơ quan quản lý nhà nước đã đề xuất nhiều giải pháp quan trọng hoàn thiện cơ chế chính sách, tạo nền tảng để Thủ đô hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố Trần Thế Cương phát biểu tại Hội thảo về quy hoạch, thực hiện quy hoạch và quản lý không gian tầm thấp, không gian ngầm trên địa bàn thành phố.

Từ góc độ quy hoạch, ThS. Đoàn Trọng Tuấn (Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia, Bộ Xây dựng) cho rằng: không gian ngầm đang trở thành nguồn lực quan trọng của các đô thị hiện đại và cần được xác định là một cấu phần chiến lược trong phát triển đô thị Hà Nội. Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024 cũng đã xác lập quy hoạch không gian ngầm của thành phố là một loại quy hoạch độc lập. Tuy nhiên, nhiều vấn đề vẫn cần tiếp tục hoàn thiện, nhất là các quy định về quản lý theo chiều sâu, quyền khai thác sử dụng, cơ chế ưu tiên phát triển không gian ngầm trong đô thị.

Từ thực tiễn Thủ đô, ThS. Đoàn Trọng Tuấn chỉ ra hàng loạt "điểm nghẽn", như: hệ thống pháp lý, quy hoạch chưa đồng bộ; quyền sử dụng không gian ngầm chưa rõ ràng; thiếu cơ chế kết nối giữa không gian công cộng và tư nhân; thiếu cơ sở dữ liệu địa chất, hạ tầng ngầm; khó khăn trong huy động nguồn lực đầu tư...

"Để tháo gỡ các vướng mắc này, cần tập trung tích hợp nội dung quy hoạch không gian ngầm trong các cấp độ quy hoạch đô thị; phân vùng quản lý theo chiều sâu; phát triển không gian ngầm gắn với mô hình TOD; đồng thời, bảo đảm các yêu cầu về an toàn, môi trường địa kỹ thuật và thích ứng với biến đổi khí hậu", ông Đoàn Trọng Tuấn nhấn mạnh.

Theo TS. Tô Xuân Bản (Trường Đại học Mỏ - Địa chất), việc Hà Nội lựa chọn phát triển không gian ngầm là xu hướng tất yếu khi quỹ đất bề mặt ngày càng thu hẹp. Ảnh: Phi Long

Tiếp cận từ góc độ địa chất và kỹ thuật công trình ngầm, TS. Tô Xuân Bản (Trường Đại học Mỏ - Địa chất) cho rằng, phát triển không gian ngầm là xu hướng tất yếu song thách thức lớn nhất hiện nay là sự thiếu đồng bộ về dữ liệu địa chất công trình, địa chất đô thị và cơ sở dữ liệu hạ tầng ngầm. Trong khi, đây lại là nền tảng để triển khai quy hoạch, thiết kế và đầu tư các công trình ngầm quy mô lớn. Bên cạnh đó, Hà Nội vẫn chưa hình thành quy hoạch tổng thể không gian ngầm theo mô hình ba chiều; khung pháp lý liên quan đến quyền sử dụng không gian ngầm còn nhiều khoảng trống; chi phí đầu tư xây dựng công trình ngầm cao hơn rất nhiều so với công trình nổi.

Đặc biệt, theo TS. Tô Xuân Bản, thành phố cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu địa chất đô thị, quy hoạch không gian ngầm 3D, phát triển mô hình Digital Twin và hoàn thiện hành lang pháp lý về sử dụng, khai thác không gian ngầm. Về lâu dài, không gian ngầm cần được quy hoạch theo mô hình ba chiều, phân tầng theo chiều sâu và gắn với mạng lưới TOD, metro tại các khu vực trọng điểm.

Hình thành động lực mới từ kinh tế không gian ba chiều

Ở góc nhìn phát triển đô thị dài hạn, TS.KTS. Tô Kiên đánh giá các dự thảo nghị quyết về không gian ngầm và không gian tầm thấp là bước đi mang ý nghĩa chiến lược, mở ra dư địa phát triển mới cho Thủ đô. Thay vì chỉ coi đây là đối tượng quản lý kỹ thuật, Hà Nội cần xác lập tư duy mới, xem không gian ngầm, không gian tầm thấp là tài nguyên và là động lực tăng trưởng mới.

Đối với không gian ngầm, cần hướng tới hình thành hệ sinh thái liên thông giữa metro, TOD, bãi đỗ xe, thương mại ngầm và hệ thống hạ tầng chống ngập. Đối với không gian tầm thấp, cần phát triển các ngành kinh tế mới, như: logistics bằng thiết bị bay không người lái, cứu hộ cứu nạn, y tế khẩn cấp, giám sát hạ tầng và các dịch vụ đô thị thông minh.

Một trong những nội dung được TS.KTS. Tô Kiên đặc biệt nhấn mạnh là xây dựng cơ sở dữ liệu số 3D và hệ thống quản lý không gian đô thị ba chiều. Đây phải được xem là hạ tầng nền tảng cho công tác quy hoạch, quản lý rủi ro, cấp phép đầu tư và khai thác hiệu quả các nguồn lực phát triển trong tương lai.

Lắng nghe ý kiến đóng góp tại hội thảo, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, những góp ý của các chuyên gia là cơ sở quan trọng để hoàn thiện các cơ chế, chính sách quản lý, phát triển không gian đô thị Thủ đô. Việc xây dựng quy hoạch tổng thể không gian ngầm là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo nền tảng pháp lý và mở rộng dư địa phát triển kinh tế đô thị trong tương lai.

Thành phố dự kiến nghiên cứu, quản lý và khai thác không gian ngầm chủ yếu ở độ sâu từ 30 - 70m, phù hợp với điều kiện địa chất và yêu cầu phát triển thực tiễn. Đồng thời, sẽ tập trung xây dựng hệ thống dữ liệu số, số hóa và mô hình hóa 3D hạ tầng ngầm để phục vụ quản lý lâu dài. Đặc biệt, trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu phát triển hơn 600km đường sắt đô thị và hướng tới gần 1.000km trong tương lai, việc quy hoạch các tuyến metro ngầm cần được thực hiện đồng bộ nhằm tránh xung đột với các công trình hạ tầng khác...

Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố Trần Thế Cương đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, có tầm nhìn dài hạn của các chuyên gia, nhà khoa học. Đồng thời, đề nghị Ban Đô thị HĐND thành phố khẩn trương tổng hợp, tiếp thu đầy đủ các ý kiến để hoàn thiện công tác thẩm tra, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình HĐND thành phố xem xét, thông qua các nghị quyết liên quan; tạo cơ sở để khai thác hiệu quả các không gian phát triển mới, góp phần xây dựng Thủ đô hiện đại, thông minh, bền vững.