Hà Nội bước vào mùa ô nhiễm không khí, đâu là những nguồn phát thải chính?

Ngày 29/9, tại hội thảo “Khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam - từ chính sách đến hành động”, đại diện Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết ô nhiễm không khí tập trung chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc, trọng tâm là Hà Nội; ngoài ra, tình trạng này cũng xuất hiện tại TP Hồ Chí Minh.

Theo Cục Môi trường, bụi mịn PM2.5 hiện là chất ô nhiễm chính. Nồng độ PM2.5 trung bình năm tại Hà Nội trong giai đoạn 2023-2025 dao động 47-48 µg/Nm³. Khoảng 1/3 số ngày trong năm có nồng độ PM2.5 vượt giới hạn trung bình 24 giờ là 50 µg/Nm³. Thời kỳ ô nhiễm không khí thường tập trung từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau. Trong khi đó, các thông số NO₂, O₃, CO, SO₂ cơ bản đáp ứng QCVN 05:2023/BTNMT.

Ô nhiễm không khí tại Hà Nội, bầu trời xám xịt và những lớp bụi mịn dày đặc như sà xuống mặt đất.

Cục Môi trường cho biết ô nhiễm PM2.5 tại Hà Nội đến từ nhiều nguồn phát thải khác nhau. Trong đó, bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm chiếm tỷ lệ lớn nhất, khoảng 27%. Giao thông vận tải chiếm 23%; xây dựng và bụi đường chiếm 20%; hoạt động đốt mở, trong đó có đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp, chiếm 12%; công nghiệp chiếm 10%. Các nguồn khác chiếm khoảng 8%.

Trước thực trạng trên, Cục Môi trường cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai nhiều nhóm giải pháp nhằm tăng cường quản lý, kiểm soát và giảm phát thải gây ô nhiễm không khí.

Trong đó, Bộ đang xây dựng Quy chế phối hợp, biện pháp quản lý chất lượng môi trường không khí liên vùng, liên tỉnh đối với các tỉnh phía Bắc, dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 10/2026.

Theo phương án đang được xây dựng, trường hợp môi trường không khí bị ô nhiễm nghiêm trọng, với chỉ số AQI trên 300 trên phạm vi liên vùng, liên tỉnh trong 3 ngày liên tục, các cơ quan chức năng sẽ triển khai cơ chế phối hợp để ứng phó.

Đối với Vùng Thủ đô, các địa phương gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Thái Nguyên đã ký Quy chế phối hợp Vùng Thủ đô trong quản lý môi trường, trong đó có nội dung phối hợp về quản lý chất lượng không khí. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang trình Thủ tướng Chính phủ xem xét thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí.

Về quản lý chất lượng không khí cấp tỉnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản hướng dẫn, chỉ đạo các tỉnh, thành phố rà soát, xây dựng kế hoạch quản lý chất lượng không khí cấp tỉnh sau sáp nhập; đồng thời bổ sung các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể về chất lượng không khí vào kế hoạch quản lý. Các địa phương đang tổ chức triển khai thực hiện.

Tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, công tác cấp phép, thiết lập mạng lưới các cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy đang được triển khai, chuẩn bị cho việc kiểm định khí thải từ ngày 1/7/2027. Ảnh minh hoạ

Một nhiệm vụ trọng tâm khác là kiểm kê phát thải và xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn thải thống nhất. Cơ quan quản lý sẽ xác định cơ cấu, quy mô phát thải theo từng ngành, lĩnh vực để làm cơ sở xây dựng lộ trình bắt buộc giảm phát thải.

Cùng với đó, hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số trong quản lý môi trường sẽ được đẩy mạnh. Bộ hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu về phát thải và chất lượng không khí theo thời gian thực, liên thông từ cơ sở, địa phương đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Thông tin về chất lượng không khí cũng sẽ được công khai nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cục Môi trường cho biết sẽ tiếp tục đầu tư, mở rộng mạng lưới quan trắc chất lượng không khí theo Quyết định 224, đồng thời phát triển mạng lưới trạm cảm biến chi phí thấp (LCS) tại Hà Nội và các tỉnh lân cận.

Hệ thống cảnh báo, dự báo chất lượng không khí cũng được đầu tư, nâng cấp nhằm nâng cao độ tin cậy và kéo dài thời gian dự báo. Hiện thời gian dự báo được thực hiện trong khoảng 48 giờ. Các công nghệ mới như AI, IoT..., cũng được nghiên cứu, ứng dụng trong dự báo chất lượng không khí.

Về kiểm soát, giảm thiểu phát thải từ các ngành, lĩnh vực, cơ quan quản lý sẽ triển khai lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải đối với ô tô, xe mô tô, xe gắn máy. Tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, công tác cấp phép, thiết lập mạng lưới các cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy đang được triển khai, chuẩn bị cho việc kiểm định khí thải từ ngày 1/7/2027.