Hà Nội bứt phá phát triển công nghiệp văn hóa, nâng tầm vị thế khu vực

Đi đầu trong chiến lược đến hành động

Hà Nội - Thủ đô nghìn năm văn hiến, Thành phố Sáng tạo… hội tụ đầy đủ yếu tố để trở thành trung tâm văn hóa của cả nước và khu vực. Việc phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ góp phần vào phát triển Thủ đô và đất nước mà còn góp phần hiệu quả trong quảng bá văn hóa và xây dựng thương hiệu quốc gia.

Lễ hội văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ 1 cho thấy sự hội nhập và lan tỏa của văn hóa Hà Nội ra thế giới. Ảnh: Trần Huấn.

Nhận thức được điều đó, trong chiến lược phát triển Thủ đô xuyên suốt nhiều nhiệm kỳ, Hà Nội luôn quan tâm đến phát triển văn hóa, coi đó là nguồn lực mới và là động lực để phát triển kinh tế - xã hội. Hà Nội là địa phương đầu tiên của cả nước ban hành nghị quyết riêng - Nghị quyết số 09-NQ/TU về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết thể hiện quyết tâm và tầm nhìn chiến lược của Hà Nội trong việc phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững Thủ đô.

Nghị quyết đặt ra những mục tiêu rõ ràng và cụ thể theo từng mốc thời gian. Theo đó, đến năm 2025, công nghiệp văn hóa Thủ đô trở thành ngành kinh tế quan trọng, tạo động lực mới thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; giữ vững và phát triển thương hiệu Thủ đô ngàn năm văn hiến, “Thành phố Vì hòa bình”, “Thành phố sáng tạo”. Đến năm 2030, ngành công nghiệp văn hóa Thủ đô cơ bản trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn; Hà Nội nằm trong nhóm các thành phố có ngành công nghiệp văn hóa phát triển hàng đầu khu vực...

Sau 4 năm thực hiện Nghị quyết số 09, hoạt động công nghiệp văn hóa của Thủ đô có nhiều bước phát triển cả về chất và lượng, thực sự trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển Thủ đô, góp phần làm giàu mạnh cho đất nước. Đáng chú ý, một số lĩnh vực mũi nhọn cho thấy sự bứt phá mạnh mẽ, cho thấy sự chuyển biến hiệu quả từ tư duy đến hành động, đồng thời cũng cho thấy vai trò đầu tàu của Hà Nội trong phát triển văn hóa. Hà Nội đã xây dựng chuỗi sản phẩm khai thác giá trị các di tích, di sản, làng nghề truyền thống; công bố hơn 20 sản phẩm du lịch đêm, trở thành địa phương đi đầu trong phát triển du lịch đêm, nổi bật là tour “Đêm thiêng liêng” tại di tích Nhà tù Hỏa Lò, “Tinh hoa đạo học” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, “Ngọc Sơn đêm huyền bí” tại đền Ngọc Sơn…

Ở lĩnh vực biểu diễn, sau thành công của những chương trình giải trí như “Anh trai vượt ngàn chông gai”, “Anh trai say hi” là sự nổi lên của những đại nhạc hội được ví là đại nhạc hội quy mô quốc gia (concert quốc gia), được đầu tư kỳ công ngang tầm khu vực, có sức hút hàng vạn người. Hà Nội cũng trở thành điểm đến được nhiều ngôi sao quốc tế lựa chọn trong các tour diễn đẳng cấp quốc tế như: Blackpink, G-DRAGON, Westlife, Kenny G, DJ Snake…

Các lễ hội Hà Nội cho thấy bản sắc văn hóa luôn được tôn vinh, coi trọng. Ảnh: Trần Huấn.

Ở lĩnh vực thời trang, điện ảnh, Hà Nội cũng cho thấy sự bứt phá khi là nơi đăng cai tổ chức nhiều sự kiện lớn, như: Liên hoan phim quốc tế Hà Nội, Tuần lễ Thời trang quốc tế Việt Nam… Trong lĩnh vực triển lãm, việc đưa vào sử dụng Trung tâm Triển lãm Việt Nam (tại xã Đông Anh) có quy mô hơn 900.000m², là tổ hợp triển lãm, kinh tế, văn hóa hiện đại bậc nhất khu vực, thuộc tốp 10 trung tâm triển lãm lớn nhất thế giới và lớn nhất Đông Nam Á hiện nay, đã mang đến cơ hội lớn cho Thủ đô trong việc trở thành trung tâm triển lãm, tổ chức sự kiện văn hóa, kinh tế, du lịch có quy mô lớn của khu vực.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, việc Hà Nội ban hành các nghị quyết riêng cho phát triển công nghiệp văn hóa cho thấy quyết tâm và tầm nhìn chiến lược của các cấp lãnh đạo thành phố Hà Nội trong việc biến văn hóa trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển Thủ đô. Với những lợi thế hiện có cùng với chiến lược phát triển bài bản từ tư duy đến hành động, Hà Nội có nhiều cơ sở và điều kiện để có thể trở thành trung tâm văn hóa của khu vực.

Phát triển công nghiệp văn hóa gắn với “Thành phố sáng tạo”

Năm 2019, Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố sáng tạo UNESCO. Đây là bước đi nâng cao vị thế quốc tế và mở ra cơ hội hợp tác toàn cầu. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhiều lần nhấn mạnh, thành phố chủ trương phát triển công nghiệp văn hóa gắn với thành phố sáng tạo, góp phần khơi thông nguồn lực xã hội và nâng cao sức hấp dẫn, bản sắc, năng lực cạnh tranh của Thành phố trong khu vực và trên trường quốc tế.

Lễ hội áo dài Hà Nội, điểm hẹn của văn hóa truyền thống và sáng tạo của Thủ đô. Ảnh: Quang Thái.

Trong sự kiện khai mạc chương trình “Tụ hội Sáng tạo” – khởi động chuỗi hoạt động hướng tới Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng, Hà Nội đang dần biến văn hóa thành trụ cột phát triển Thủ đô. “Thông qua các chính sách phù hợp, các chương trình hỗ trợ có trọng tâm, cùng sự tham gia tích cực của các cơ quan nhà nước, đối tác khu vực tư nhân và các cá nhân sáng tạo, Hà Nội đang từng bước khẳng định vị thế là một trung tâm sáng tạo đang phát triển và là điểm gặp gỡ của sáng tạo tại châu Á”, ông Jonathan Wallace Baker bày tỏ.

Công nghiệp văn hóa đang góp phần xây dựng thương hiệu Hà Nội - Thành phố sáng tạo. Hà Nội hiện đã hình thành hơn 200 không gian sáng tạo dựa trên nguồn lực văn hóa. Từ vài mô hình nhỏ lẻ, đến nay Hà Nội đã có hàng trăm địa điểm, tiêu biểu là Complex 01, Heritage Space, VICAS Art Studio, Ơ Kìa Hà Nội… Cùng với đó, các không gian cộng đồng như phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận, phố đi bộ Trần Nhân Tông hay phố bích họa Phùng Hưng trở thành điểm đến sáng tạo hấp dẫn. Hà Nội cũng hình thành những lễ hội văn hóa, sáng tạo quy mô lớn, thu hút hàng vạn, thậm chí hàng triệu người tham dự. Điển hình như Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, Lễ hội Áo dài du lịch Hà Nội, Lễ hội Ẩm thực Hà Nội, Lễ hội Quà tặng du lịch Hà Nội, Lễ hội Thu Hà Nội... và mới đây là Lễ hội Văn hóa thế giới Hà Nội.

Thành công của những không gian sáng tạo góp phần không nhỏ trong quảng bá thương hiệu điểm đến Thủ đô. Những năm qua, Hà Nội liên tiếp nhận các giải thưởng về “Điểm đến văn hóa hàng đầu Việt Nam”, “Điểm đến du lịch thành phố hàng đầu châu Á”, “Điểm đến du lịch thành phố cho kỳ nghỉ ngắn ngày hàng đầu châu Á”...

Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội năm 2024. Ảnh: HNM

Theo Chủ tịch Hiệp hội UNESCO thành phố Hà Nội Trương Minh Tiến, những sáng tạo văn hóa gần đây đang mang đến sức sống mới cho Hà Nội – Thủ đô nghìn năm văn hiến. Nhiều sản phẩm văn hóa truyền thống được làm mới bằng công nghệ số và những sáng tạo tươi mới, mang đến giá trị riêng trong nhịp sống mới. Hà Nội đang từng bước khẳng định vị thế là trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước, góp phần nâng cao sức cạnh tranh, lan tỏa giá trị văn hóa và thúc đẩy phát triển bền vững.

Ngày 5-7-2025, HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 24/2025/NQ-HĐND về tổ chức và hoạt động của Trung tâm công nghiệp văn hóa, cùng Nghị quyết số 25/2025/NQ-HĐND về khu phát triển thương mại và văn hóa. Các kế hoạch đặt ra những việc làm cụ thể để phát triển Hà Nội trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa, thương mại của cả nước và khu vực. Đây là bước ngoặt thể chế quan trọng, hướng tới mô hình thiết chế đa chức năng, tích hợp sáng tạo - sản xuất - trưng bày - đào tạo - thương mại hóa sản phẩm văn hóa.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, việc Hà Nội ban hành Nghị quyết số 24/2025/NQ-HĐND và Nghị quyết số 25/2025/NQ-HĐND cho thấy nỗ lực và quyết tâm của thành phố trong việc cụ thể hóa hành động để phát triển những không gian văn hóa sáng tạo mới, biến nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên vươn mình. Những quyết sách nhanh nhạy và kịp thời này cũng cho thấy tính nhất quán, xuyên suốt của lãnh đạo thành phố.

Có thể khẳng định rằng, với bề dày truyền thống, tiềm năng sáng tạo to lớn và định hướng phát triển đúng đắn, Hà Nội đang từng bước khẳng định vị thế là trung tâm công nghiệp văn hóa của Việt Nam. Sự phát triển của công nghiệp văn hóa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc, nâng cao đời sống tinh thần của người dân và quảng bá hình ảnh Thủ đô ra thế giới. Trong tương lai, nếu tiếp tục phát huy những thế mạnh vốn có, đồng thời khắc phục những hạn chế hiện tại, Hà Nội sẽ trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa năng động, sáng tạo và có sức lan tỏa mạnh mẽ trong khu vực và quốc tế.

Hoàng Lân