Hà Nội cân nhắc di chuyển hoa sữa: Cần đánh giá tác động trước khi quyết định

Theo PGS.TS Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam không thể chỉ dựa vào phản ánh của một số người dân để quyết định di chuyển cây, mà cần đánh giá cụ thể mức độ tác động đến sức khỏe, lấy ý kiến cộng đồng và cơ quan chức năng.

Ngày 14/10, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với UBND các phường, xã và đơn vị liên quan khẩn trương rà soát những tuyến phố, khu dân cư có mật độ cây hoa sữa dày, ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân. Thành phố yêu cầu nghiên cứu phương án dịch chuyển một phần cây đến vị trí phù hợp, trồng bổ sung các loài cây xanh thay thế, bảo đảm cảnh quan và phù hợp với quy hoạch, định hướng phát triển hệ thống cây xanh đã được phê duyệt.

Hà Nội rà soát những tuyến phố, khu dân cư có mật độ cây hoa sữa dày. Ảnh: Nguyễn Hải.

Động thái này đặt ra bài toán không đơn giản đối với Hà Nội: Làm thế nào để vừa bảo tồn một hình ảnh đặc trưng của mùa thu Thủ đô, vừa bảo đảm chất lượng môi trường sống cho người dân?

Hoa sữa từ lâu đã trở thành một phần ký ức đô thị Hà Nội. Mùi hương đặc trưng của loài cây này gợi nhắc mùa thu, những con phố cũ và nhiều kỷ niệm của người dân. Tuy nhiên, khi hoa sữa được trồng tập trung với mật độ cao, hương thơm vốn được yêu thích có thể trở nên nồng gắt, gây khó chịu cho những người sinh sống, làm việc trong khu vực.

Theo thống kê trong Đề án quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn Hà Nội, thành phố hiện có khoảng 14.400 cây hoa sữa. Trong đó, trục Kim Mã – Xuân Thủy – Hồ Tùng Mậu – Cầu Diễn (Quốc lộ 32) có 670 cây; Vành đai 1 có 481 cây; Vành đai 2,5 có 272 cây. Trục Văn Cao – Liễu Giai – Nguyễn Chí Thanh – Trần Duy Hưng – Đại lộ Thăng Long có 350 cây, trong khi tuyến Kim Ngưu – Tam Trinh có 29 cây.

Tại khu vực nội đô lịch sử, phố Nguyễn Du nổi bật với những cây hoa sữa cổ thụ có kích thước lớn.

Những con số này cho thấy hoa sữa không chỉ là câu chuyện của một vài tuyến phố, mà còn liên quan đến cách tổ chức không gian xanh trên quy mô toàn thành phố. Vấn đề cần giải quyết vì thế không đơn thuần là giữ hay bỏ một loài cây, mà là lựa chọn vị trí, mật độ và phương thức trồng sao cho phù hợp với điều kiện thực tế.

Một lãnh đạo Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, việc đánh chuyển hoa sữa đã được đề cập trong đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh vừa được phê duyệt, nhưng đây mới là một nội dung trong kế hoạch thực hiện, chưa triển khai ngay. Việc di chuyển cây cần có kế hoạch, lấy ý kiến người dân và các cơ quan liên quan, không thể thực hiện tùy tiện.

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho rằng, cần nhìn nhận việc điều chỉnh cây xanh đô thị trên cơ sở hài hòa giữa giá trị cảnh quan, bản sắc văn hóa và chất lượng môi trường sống.

PGS.TS Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam.

Theo ông Tiến, Đề án quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước của Hà Nội đã xác định định hướng phát huy giá trị bản sắc cây xanh và cảnh quan Thủ đô, hình thành hệ thống cây xanh đặc trưng gắn với lịch sử, văn hóa, cảnh quan và điều kiện tự nhiên của từng khu vực.

Thành phố cũng định hướng bảo tồn, phát huy giá trị các tuyến phố cây xanh, quần thể cây đặc trưng và không gian cảnh quan tiêu biểu; đồng thời nghiên cứu hình thành những tuyến đường trồng cây theo chủ đề. Việc lựa chọn loài cây phù hợp, trồng tập trung theo từng tuyến phố, theo ông, có thể tạo nên cảnh quan đẹp và dấu ấn riêng cho từng khu vực.

Tuy nhiên, với hoa sữa, điều cần quan tâm không chỉ là giá trị biểu tượng mà còn là mật độ trồng và mức độ ảnh hưởng trong đời sống thực tế.

Ông Tiến phân tích, cùng một mùi hương nhưng cảm nhận của con người có thể khác nhau tùy vào mức độ đậm đặc. Hoa sữa khi chỉ thoảng nhẹ có thể tạo cảm giác dễ chịu, gợi nét riêng của mùa thu Hà Nội. Nhưng nếu cây được trồng dày đặc quanh khu dân cư, mùi hương có thể trở nên quá nồng, khiến người dân khó chịu.

Từ thực tế đó, vị chuyên gia cho rằng việc xem xét di chuyển hoa sữa cần bắt đầu bằng đánh giá cụ thể tại từng khu vực, thay vì áp dụng một phương án chung cho tất cả các tuyến phố.

“Tôi cho rằng cần có đánh giá cụ thể xem những nơi nào ảnh hưởng đến sức khỏe và ảnh hưởng đến đâu để có dữ liệu, từ đó mới dẫn tới quyết định có bứng, chuyển cây hoa sữa đi hay không”, ông Tiến nêu quan điểm.

PGS.TS Trương Mạnh Tiến nhấn mạnh, cần phải có căn cứ trước khi đưa ra quyết định can thiệp vào hệ thống cây xanh hiện hữu. Phản ánh của người dân là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý xem xét, nhưng không nên chỉ dựa vào ý kiến của một số người rồi lập tức quyết định di chuyển cây.

Quan điểm này đặt ra yêu cầu phân biệt rõ giữa cảm nhận cá nhân và mức độ tác động có thể xác định bằng đánh giá thực tế. Người dân sống cạnh những hàng hoa sữa dày đặc có thể chịu sự bất tiện rõ rệt, nhưng để lựa chọn giải pháp phù hợp, cơ quan chức năng cần xác định khu vực nào thực sự cần điều chỉnh, mức độ ảnh hưởng ra sao và phương án thay thế có đáp ứng được yêu cầu cảnh quan hay không.

Nói cách khác, việc di chuyển cây không nên trở thành phản ứng tức thời trước những ý kiến trái chiều, mà cần là quyết định có căn cứ, có tham vấn và có tính toán về lâu dài.

Với Hà Nội, thách thức không nằm ở việc lựa chọn giữa hoa sữa và người dân, mà là tìm được cách tổ chức không gian xanh để loài cây đặc trưng này tiếp tục hiện diện đúng nơi, đúng mật độ, vừa giữ được dấu ấn mùa thu, vừa không trở thành nguồn gây phiền toái cho cộng đồng.