Hà Nội chấn chỉnh các khoản thu, ngăn lạm thu trường học

Làm rõ các khoản thu từ phụ huynh

Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội xác định ngăn chặn lạm thu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm ngay từ đầu năm học 2026-2027. Sở đã ban hành văn bản hướng dẫn quản lý thu, chi, yêu cầu các cơ sở giáo dục thực hiện đúng quy định, bảo đảm công khai, minh bạch.

Hiệu trưởng Trường Phổ thông Phùng Hưng (Sóc Sơn, Hà Nội) nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch các khoản thu trong trường học.

Đối với cơ sở giáo dục công lập tại Hà Nội, các khoản thu dịch vụ thực hiện theo Nghị quyết số 60/2025/NQ-HĐND ngày 27/11/2025 của HĐND thành phố. Nghị quyết quy định danh mục, mức thu và cơ chế quản lý thu, chi đối với các dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục, đào tạo tại các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập, không bao gồm các cơ sở giáo dục công lập chất lượng cao.

Các trường phổ thông công lập được thu một số khoản dịch vụ như tiền ăn bán trú, chăm sóc bán trú, nước uống và đưa đón học sinh. Mỗi khoản có mức trần riêng, trong đó dịch vụ chăm sóc bán trú tối đa 235.000 đồng/học sinh/tháng.

Trên cơ sở mức trần, nhà trường xây dựng dự toán chi phí để xác định mức thu cụ thể. Mức thu phải được thỏa thuận bằng văn bản với cha mẹ học sinh trên tinh thần tự nguyện, có sự thống nhất của Ban giám hiệu và cơ quan quản lý cấp trên theo phân cấp, đồng thời không vượt mức trần quy định.

Việc một khoản thu nằm trong danh mục được phép không đồng nghĩa nhà trường có thể thu tùy ý. Các khoản thu phải đúng đối tượng, mục đích, mức thu và quy trình. Với tài trợ, đóng góp tự nguyện, nhà trường cần công khai mục đích vận động, việc tiếp nhận và sử dụng kinh phí, không gây sức ép đối với từng gia đình.

Một điểm đáng chú ý trong năm học này là Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, ban hành ngày 28/9/2026, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT.

Theo thông tư mới, Ban đại diện không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc, ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu hay thời hạn hỗ trợ; không được ép buộc, gây áp lực đối với cha mẹ học sinh trong việc hỗ trợ hoạt động của ban. Ban đại diện cũng không được thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của mình.

Những quy định này nhằm làm rõ giới hạn hoạt động của Ban đại diện, hạn chế tình trạng vận động đóng góp thiếu minh bạch hoặc gây áp lực tài chính cho các gia đình. Việc thực hiện cần đi đôi với công khai căn cứ, mức thu, mục đích sử dụng và cơ chế giám sát.

Liên quan đến phản ánh về công tác thu, chi tại một số cơ sở giáo dục, Phó giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội Trần Lưu Hoa cho biết, thực hiện chỉ đạo của Bộ GD&ĐT và UBND thành phố, Sở đã ban hành nhiều văn bản chấn chỉnh ngay từ đầu năm học, đồng thời yêu cầu người đứng đầu cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm về các khoản thu tại đơn vị.

"Không được thu bất kỳ khoản nào ngoài quy định; không được thu hộ và đặc biệt không được lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện cha mẹ học sinh để thu các khoản không đúng quy định", bà Hoa nhấn mạnh.

Lãnh đạo Sở đề nghị các cơ quan, tổ chức và phụ huynh tăng cường giám sát, kịp thời phản ánh dấu hiệu vi phạm. Với những cơ sở có phản ánh về thu, chi, Sở đã đề nghị chính quyền xã, phường kiểm tra, xác minh theo phân cấp; đồng thời xây dựng kế hoạch kiểm tra tại các đơn vị trong tháng 10/2026. Các trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Ở góc độ quản lý nhà trường, ThS Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường phổ thông Phùng Hưng (Sóc Sơn, Hà Nội) cho rằng, nhà trường cần công khai danh mục, căn cứ, mức thu và dự toán sử dụng các khoản thu bằng văn bản, trên kênh thông tin chính thức và tại cuộc họp phụ huynh để thuận tiện theo dõi, giám sát. Nếu phát hiện nội dung chưa phù hợp, nhà trường cần kịp thời rà soát, điều chỉnh.

Nhà trường duy trì việc công khai số điện thoại của hiệu trưởng, địa chỉ thư điện tử và lịch tiếp công dân hằng tuần để phụ huynh thuận tiện trao đổi, gửi ý kiến, nguyện vọng. Qua đó, lãnh đạo trường có thể nắm bắt những vấn đề phát sinh, kịp thời giải đáp hoặc phối hợp với cơ quan quản lý để xử lý những nội dung vượt thẩm quyền.

Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ các khoản thu của nhà trường với kinh phí hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Theo quy định mới, Ban đại diện không được thu, giữ tiền hỗ trợ hoặc chia bình quân mức đóng góp. Việc công khai cần gắn với thực hiện đúng quy định, bảo đảm tính tự nguyện.

Công tác kiểm tra cũng cần xem xét việc tổ chức thu, quản lý và sử dụng kinh phí, kịp thời hướng dẫn điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp, bảo đảm quyền lợi chính đáng của phụ huynh và học sinh.

Thực tế tại Trường Tiểu học Thăng Long (phường Hoàn Kiếm), bà Nguyễn Thị Bình Minh, Hiệu trưởng cho biết, các quy định về khoản thu đã được quán triệt tới giáo viên và Ban đại diện cha mẹ học sinh ngay từ đầu năm học, nhằm bảo đảm việc triển khai công khai, minh bạch, đúng quy định và tạo sự đồng thuận với phụ huynh. 

Đồng thời, nhà trường cũng công khai số điện thoại của hiệu trưởng để phụ huynh thuận tiện liên hệ, trao đổi những vấn đề liên quan khi cần.

Tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm

Đến cuối tháng 9/2026, Văn phòng Bộ GD&ĐT đã tiếp nhận khoảng 30 phản ánh, kiến nghị liên quan đến lạm thu. Những nội dung thuộc thẩm quyền địa phương được phân loại, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền để rà soát, xác minh và xử lý.

Ông Ngô Văn Thịnh, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ GD&ĐT cho biết, các khoản thu trong trường phổ thông hiện cơ bản gồm học phí, dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục và tài trợ của tổ chức, cá nhân. UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quy định danh mục, mức thu và cơ chế quản lý đối với các khoản thu dịch vụ. Các cơ sở giáo dục phải căn cứ quy định của địa phương, không được tự đặt ra khoản thu ngoài quy định.

Việc xác định một khoản thu có vi phạm hay không cần căn cứ vào danh mục được phép, mức thu áp dụng và việc thực hiện các yêu cầu về tự nguyện, công khai, minh bạch, đúng mục đích. Bộ GD&ĐT đã yêu cầu các Sở GD&ĐT, UBND cấp xã và hiệu trưởng trường mầm non, phổ thông công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Trước đó, Bộ GD&ĐT yêu cầu các bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành phố tổng hợp, báo cáo tình hình thực hiện các khoản thu và xử lý vi phạm lạm thu trong năm học 2026-2027 trước ngày 30/9. Nội dung báo cáo gồm số cơ sở giáo dục bị phản ánh hoặc được thanh tra, kiểm tra; số cơ sở xác định có sai phạm; tổng số tiền thu sai; số tiền đã thu hồi hoặc hoàn trả cho học sinh; số cán bộ quản lý, giáo viên bị xử lý kỷ luật.

Bộ GD&ĐT cũng thành lập bốn đoàn kiểm tra do các Thứ trưởng làm trưởng đoàn, làm việc với một số địa phương về việc sắp xếp mạng lưới trường, lớp, chuẩn bị năm học mới và các nội dung liên quan, trong đó có việc thực hiện quy định về thu, chi và tình trạng lạm thu. Tại thời điểm trao đổi ngày 29/9, ba đoàn đã triển khai kiểm tra.

Nội dung kiểm tra tập trung vào văn bản chỉ đạo của địa phương; danh mục từng khoản thu, căn cứ áp dụng, mức thu, đối tượng, thời điểm, phương thức thu và quy trình lấy ý kiến. Các đoàn cũng rà soát việc lập dự toán, quản lý, hạch toán, sử dụng, quyết toán và công khai các khoản thu, chi; việc tiếp nhận tài trợ và huy động nguồn lực xã hội hóa.

Đối với những trường hợp đã được thanh tra, kiểm tra, Bộ yêu cầu làm rõ các khoản thu sai quy định, số tiền thu sai, số người học bị ảnh hưởng, việc hoàn trả, khắc phục hậu quả và trách nhiệm của cá nhân liên quan.

Đồng thời yêu cầu các địa phương công khai danh sách cơ sở giáo dục vi phạm lạm thu trên các phương tiện thông tin đại chúng trong vòng ba ngày kể từ khi phát hiện vi phạm, cùng với việc xem xét trách nhiệm của người đứng đầu theo quy định.

Sau khi tổng hợp báo cáo từ các địa phương, Bộ sẽ tiếp tục rà soát những nơi có phản ánh hoặc dấu hiệu vi phạm, yêu cầu kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền. Việc chấn chỉnh cần đi cùng làm rõ sai phạm, khắc phục hậu quả và xem xét trách nhiệm của người đứng đầu, thay vì chỉ dừng ở việc ban hành văn bản nhắc nhở.