Hà Nội chuyển sang tinh thần hành động 'luôn và ngay'

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội sáng nay (10/1), Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh giá cao sự chuyển biến mạnh mẽ của Hà Nội trong tư duy và hành động, nhấn mạnh yêu cầu xoay chuyển trạng thái phát triển, đẩy mạnh phân quyền, mở rộng không gian sáng tạo và xây dựng quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, phù hợp xu thế thời đại và yêu cầu phát triển đất nước.

Phân quyền mạnh mẽ để Hà Nội chủ động bứt phá

Đánh giá về kết quả phát triển của Thủ đô trong năm 2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính bày tỏ sự hoan nghênh và ghi nhận rõ nét sự thay đổi trong tư duy và hành động của Hà Nội. Theo Thủ tướng, nếu trước đây Hà Nội thường được nhắc đến với nhịp điệu “thong thả”, thì nay đã chuyển sang trạng thái “ngay và luôn” – một sự thay đổi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh yêu cầu phát triển ngày càng cao.

Thủ tướng nhấn mạnh, điều quan trọng nhất không chỉ nằm ở các con số tăng trưởng hay kết quả cụ thể đã được báo cáo, mà cốt lõi là Hà Nội đã xoay chuyển được tình thế và chuyển đổi được trạng thái phát triển. Đây chính là yếu tố mang tính nền tảng, tạo tiền đề để Thủ đô tiếp tục bứt phá trong giai đoạn tới, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.

Liên quan đến việc xây dựng Nghị quyết mới và sửa đổi Luật Thủ đô, Thủ tướng đánh giá cao tinh thần đổi mới tư duy, sự chủ động và khẩn trương của các cơ quan trong công tác chuẩn bị. Ý tưởng xây dựng Nghị quyết mới bắt nguồn từ thực tiễn triển khai Nghị quyết 258, trong bối cảnh Luật Thủ đô hiện hành đã bộc lộ những điểm không còn phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Theo Thủ tướng, việc thẳng thắn nhìn nhận sự lạc hậu của thể chế và mạnh dạn đề xuất điều chỉnh cho thấy sự chuyển biến tích cực trong tư duy hoạch định chính sách.

Thủ tướng nêu rõ, Nghị quyết mới cần bám sát năm trụ cột quan trọng. Trước hết là Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị ban hành năm 2022 – một nghị quyết thể hiện tầm nhìn dài hạn và tinh thần đổi mới đối với sự phát triển của Thủ đô. Thứ hai là quán triệt các tư tưởng mới trong Dự thảo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Thứ ba là bám sát 10 nghị quyết lớn của Bộ Chính trị – những nghị quyết đã và đang góp phần quan trọng vào việc xoay chuyển tình thế, chuyển đổi trạng thái phát triển của đất nước nói chung và Hà Nội nói riêng. Thứ tư là căn cứ vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố vừa được tổ chức. Và cuối cùng là phải xuất phát từ thực tiễn phát triển của Thủ đô hiện nay.

Đặc biệt, nhấn mạnh điểm cốt lõi trong sửa đổi Luật Thủ đô, Thủ tướng bày tỏ sự tán thành cao đối với chủ trương phân quyền mạnh mẽ cho Hà Nội. Theo Thủ tướng, phân quyền không chỉ là trao thêm thẩm quyền mà phải gắn liền với phân bổ nguồn lực tương xứng, nhằm tạo điều kiện để Thủ đô chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, thay cho cơ chế “xin – cho” như trước đây.

Việc phân quyền cần được thực hiện một cách triệt để và có thể coi là một hình thức thí điểm, qua đó để Hà Nội được quyền chủ động làm, chủ động quyết định và trực tiếp trình Quốc hội những vấn đề thuộc thẩm quyền, trên cơ sở vẫn bảo đảm trách nhiệm chung của Chính phủ.

Mở không gian sáng tạo trong quy hoạch Thủ đô

Bên cạnh phân quyền, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu mở rộng không gian phát triển sáng tạo cho Thủ đô. Theo Thủ tướng, thể chế cần được thiết kế để trở thành lợi thế cạnh tranh không chỉ trong nước mà cả trên bình diện quốc tế. Nếu chỉ “khóa” trong nguyên tắc “không trái Hiến pháp” một cách cứng nhắc thì sẽ vô tình bó hẹp không gian sáng tạo.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, Thủ tướng cho rằng Hiến pháp hoàn toàn có thể được sửa đổi khi không còn phù hợp với yêu cầu phát triển, miễn là việc sửa đổi đó sát với thực tiễn, phù hợp xu thế thời đại và phục vụ lợi ích chung của đất nước. Do đó, trong xây dựng luật và nghị quyết, cần có cách tiếp cận linh hoạt, thận trọng nhưng không bảo thủ, để không cản trở sự sáng tạo vốn là vô hạn của con người.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh Hà Nội đã chuyển mạnh từ tư duy "không vội" sang tinh thần hành động "luôn và ngay".

Thủ tướng dẫn chứng từ thực tế phát triển của khoa học – công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Vài chục năm trước, khó có thể hình dung AI phát triển nhanh và sâu như hiện nay. Muốn phát triển AI, tất yếu phải có hạ tầng tương ứng. Điều này đặt ra yêu cầu thiết kế thể chế và quy hoạch theo hướng mở, tạo dư địa cho những bước phát triển mà hiện tại chưa thể lường hết, đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro.

Nhấn mạnh vai trò then chốt của quy hoạch, Thủ tướng cho rằng mọi định hướng phát triển phải bắt đầu từ tư duy và tầm nhìn dài hạn. Nếu trước đây các quy hoạch thường đặt mốc đến năm 2045, thì nay đã mở rộng đến 2065. Tuy nhiên, theo Thủ tướng, với một Thủ đô ngàn năm văn hiến, tầm nhìn quy hoạch cần rộng hơn nữa, có thể hướng tới năm 200 năm hoặc xa hơn, xứng tầm với yêu cầu “quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm”.

Thủ tướng dẫn lại những ví dụ lịch sử cho thấy nhiều công trình hạ tầng tại Hà Nội được quy hoạch từ hơn một thế kỷ trước đến nay vẫn phát huy hiệu quả. Điều đó khẳng định giá trị của tư duy quy hoạch dài hạn, vượt ra khỏi giới hạn nhiệm kỳ hay lợi ích trước mắt. Trên cơ sở đó, quy hoạch Thủ đô cần khai thác tối đa những tiềm năng khác biệt, cơ hội nổi trội và lợi thế cạnh tranh riêng có, như sông Hồng, Ba Vì, không gian văn hóa ngàn năm, khu phố cổ 36 phố phường, cùng sự kết nối với các vùng phụ cận.

Theo Thủ tướng, vấn đề không chỉ là nhận diện các lợi thế, mà quan trọng hơn là làm thế nào để gia tăng giá trị, tạo ra sự cộng hưởng lớn hơn từ những tiềm năng khác biệt này. Ví dụ, Hà Nội có 36 phố phường – một di sản văn hóa đặc sắc – nhưng cần có cách tiếp cận mới để nâng cao giá trị gia tăng, gắn bảo tồn với phát triển kinh tế – văn hóa – du lịch.

Song song với đó, Thủ tướng nhấn mạnh nguyên tắc bảo tồn đi đôi với phát triển và đột phá. Những giá trị cốt lõi như hồ Gươm cần tiếp tục được gìn giữ, nhưng bảo tồn không đồng nghĩa với giữ nguyên hiện trạng trong tình trạng xuống cấp. Bảo tồn phải gắn với cải thiện chất lượng môi trường, nâng cao giá trị sử dụng và đóng góp tích cực cho phát triển bền vững. Phát triển của Thủ đô phải toàn diện, bao trùm, tránh tình trạng manh mún hay cục bộ.

Về xu hướng phát triển, Thủ tướng khẳng định “Xanh và Số” là yêu cầu khách quan, lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn hiện nay. Dù trong tương lai xu hướng có thể tiếp tục thay đổi, nhưng chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là con đường không thể đảo ngược. Đây cũng là nền tảng để hình thành các mô hình phát triển mới, như “làng trong phố, phố trong làng”.

Đề cập đến bài toán không gian phát triển, Thủ tướng chỉ rõ đất đai là nguồn lực hữu hạn, do đó Hà Nội phải mở rộng không gian theo những hướng mới. Bên cạnh việc kế thừa và phát huy không gian hiện có, Thủ đô cần chú trọng khai thác không gian trên cao, không gian tầm thấp và đặc biệt là không gian ngầm. Thực tiễn cho thấy, việc thiếu quy hoạch không gian ngầm trong thời gian qua đã gây nhiều khó khăn khi triển khai các dự án hạ tầng, điển hình là các tuyến đường sắt đô thị.

Theo Thủ tướng, quy hoạch không gian ngầm là yêu cầu bắt buộc, trong đó tàu điện ngầm giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thủ tướng dẫn kinh nghiệm của Nga, nơi hệ thống tàu điện ngầm đã được xây dựng và vận hành hiệu quả suốt hàng trăm năm, không chỉ phục vụ giao thông mà còn trở thành sản phẩm văn hóa – du lịch đặc sắc. Không gian ngầm cũng cần được quy hoạch đồng bộ để phục vụ thoát nước, cấp nước và các hạ tầng kỹ thuật thiết yếu khác.

Cùng với mở rộng không gian, Thủ tướng yêu cầu tiếp tục phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; đồng thời tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn lớn đã được chỉ ra nhiều lần, như ngập úng, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và tái cấu trúc đô thị. Việc xử lý các điểm nghẽn này cần được thực hiện theo cách tiếp cận tổng thể, gắn với liên kết vùng, bởi nhiều vấn đề của Hà Nội có mối liên hệ chặt chẽ với các địa phương lân cận.

Về định hướng phát triển kinh tế, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghiệp gắn với khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, phục vụ các lĩnh vực như robot, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo. Song song với đó là phát triển dịch vụ cao cấp, mang tầm quốc tế, như trung tâm tài chính, du lịch chất lượng cao, công nghiệp văn hóa và công nghiệp giải trí; đồng thời chú trọng phát triển văn hóa, giáo dục và đào tạo theo các nghị quyết mới của Bộ Chính trị.

Thủ tướng cũng yêu cầu quy hoạch Thủ đô phải bảo đảm kết nối vùng và kết nối quốc tế, với hệ thống hạ tầng đồng bộ từ hàng không, đường sắt cao tốc, tàu điện ngầm đến mạng lưới đường bộ cao tốc. Quy hoạch không gian phải đi kèm với quy hoạch nguồn nhân lực và nguồn lực tài chính để bảo đảm tính khả thi trong triển khai.

Về nguồn lực, Thủ tướng nhấn mạnh cần khai thác hiệu quả các cơ chế, chính sách để thu hút mạnh mẽ nguồn vốn từ khu vực tư nhân. Trong đó, nguồn lực trong nhân dân là rất lớn; nếu có cơ chế phù hợp, việc xã hội hóa đầu tư hạ tầng sẽ giúp tiết kiệm đáng kể ngân sách Nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả thực hiện các dự án phát triển Thủ đô trong dài hạn.

Khiếu Hương