Hà Nội: Đình Đĩnh Tú – Dấu ấn trong dòng chảy lịch sử

Theo các tư liệu lịch sử và dấu tích kiến trúc còn lưu giữ, đình Đĩnh Tú được khởi dựng vào thời Lê Trung Hưng, khoảng thế kỷ XVII – giai đoạn rực rỡ của kiến trúc đình làng vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đó là thời kỳ mà đình không chỉ là nơi thờ phụng Thành hoàng, mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa – chính trị – xã hội của cộng đồng cư dân nông nghiệp. Trải qua hàng trăm năm, dù mưa nắng bào mòn, dù chiến tranh và biến động xã hội từng in dấu, đình Đĩnh Tú vẫn đứng vững, như một cột mốc tinh thần của làng quê.

Đình Đĩnh Tú được xếp hạng Di tích kiến trúc – nghệ thuật cấp Quốc gia vào năm 2002. Ảnh: Tạ Toàn

Đình tọa lạc trên thế đất cao ráo, thoáng đãng, phía trước là dòng sông Tích uốn lượn hiền hòa, phía sau là dãy núi Sài Sơn trầm mặc. Thế đất “tựa sơn hướng thủy” ấy không chỉ đẹp về phong thủy mà còn tạo nên một không gian hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Từ xa nhìn lại, mái đình cong mềm mại với những đầu đao vút lên nền trời, như cánh chim nâng đỡ những ước vọng bình yên của dân làng.

đình Đĩnh Tú mang kết cấu hình chữ “nhất”. Ảnh: Tạ Toàn

Về kiến trúc, đình Đĩnh Tú mang kết cấu hình chữ “nhất”, giản dị mà bề thế. Nghi môn được xây theo kiểu trụ biểu, mở ra một khoảng sân rộng – nơi từng vang lên tiếng trống hội, tiếng cười nói rộn ràng mỗi dịp xuân về. Đại đình dài gần 25 mét, rộng 13 mét, nền cao, bó bằng đá thanh và gạch thời Lê Trung hưng. Không gian bên trong được chia thành bảy gian hai dĩ nhỏ, các bộ vì đỡ mái được cấu tạo theo những kiểu thức đặc trưng như thượng giá chiêng, rường nách, hạ kẻ suốt… Tất cả tạo nên một tổng thể kiến trúc chặt chẽ, vững chãi nhưng vẫn thanh thoát.

Đặc biệt, nghệ thuật chạm khắc tại đình là điểm nhấn giàu giá trị thẩm mỹ. Trên các vì kèo, câu đầu, rường, đấu kê… nổi bật những hình tượng rồng với nhiều biến thể: lưỡng long chầu nguyệt, ngũ long, long hí ngọc, long mẫu tử… Hình rồng thời Lê với thân uốn lượn mềm mại, thần thái uy nghi mà linh hoạt, thể hiện khát vọng về thái bình, thịnh trị. Mỗi đường nét chạm khắc như còn in dấu bàn tay tài hoa của những nghệ nhân xưa, gửi gắm trong đó niềm tin và tinh thần của cả một thời đại.
Không chỉ có giá trị kiến trúc, đình Đĩnh Tú còn lưu giữ nhiều di vật quý: long ngai, bài vị, hương án, đôi hạc gỗ mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVIII – XIX; bát hương gốm Thổ Hà thế kỷ XVIII… Mỗi hiện vật là một mảnh ghép của lịch sử, góp phần hoàn chỉnh diện mạo văn hóa của di tích.
Đình thờ vị Thành hoàng làng – Đức tướng quân Hùng kiệt trác vĩ hộ quốc an dân Trung Á Đại vương. Theo các tư liệu Hán Nôm, vào thời Hùng Duệ Vương, ngài được phong làm Tiền đạo đương lộ tướng quân, thống lĩnh quân thủy bộ đi đánh giặc. Khi dừng chân tại vùng đất Nghĩa Bang xưa, nhận thấy địa thế “rồng chầu hổ phục”, ngài đã lập đồn binh, chiêu mộ quân sĩ. Sau khi chiến thắng, dân làng ghi nhớ công lao, xin lập đền thờ ngay trên nền đồn cũ. Từ đó, ngôi đình trở thành nơi tôn thờ vị anh hùng hộ quốc an dân, kết tinh lòng biết ơn và niềm tự hào của cộng đồng.

Suốt nhiều thế kỷ, đình là nơi diễn ra các nghi lễ trọng đại của làng: tế xuân, tế thu, hội làng, bàn việc chung. Mỗi dịp tháng Giêng, đặc biệt là ngày mùng 6 – chính hội, không gian đình Đình Tú lại rộn ràng. Cờ ngũ sắc tung bay, tiếng trống hội vang xa, nhân dân tề tựu đông đủ. Lễ vật dâng Thánh gồm hương đăng, oản quả, trầu cau, xôi gà, cùng lợn Trung đình trang trọng. Nghi thức tế Thánh được cử hành theo đúng nghi lễ cổ truyền, trang nghiêm và thành kính.
Phần hội thì tưng bừng, náo nhiệt với nhiều trò chơi dân gian: đi cầu khỉ, đập niêu đất, bắt vịt… Những tiếng cười giòn tan, những bước chân rộn ràng đã làm sống dậy nhịp đập cộng đồng, gắn kết tình làng nghĩa xóm. Hội tháng Năm âm lịch vào các ngày 20, 21, 22 cũng là dịp tưởng nhớ ngày hóa của Thành hoàng, tiếp nối mạch nguồn truyền thống.
Đặc biệt, trong không khí xuân Bính Ngọ 2026, giải cờ tướng đầu năm được tổ chức như một điểm nhấn đầy ý nghĩa. Trên sân đình cổ kính, những kỳ thủ say sưa bên bàn cờ, từng nước đi thận trọng, sâu sắc. Đó không chỉ là cuộc so tài trí tuệ mà còn là biểu tượng của tinh thần hiếu học, thượng võ và khát vọng vươn lên của người dân Đĩnh Tú trong thời đại mới.
Bên cạnh đó, những làn điệu quan họ mượt mà vang lên giữa sân đình càng làm cho không gian lễ hội thêm phần đằm thắm. Tà áo tứ thân, nón quai thao, câu hát giao duyên ngân nga đã kết nối quá khứ với hiện tại, gìn giữ một di sản văn hóa phi vật thể quý giá của dân tộc.
Trong những năm tháng chiến tranh, đình Đĩnh Tú không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn gắn liền với phong trào cách mạng. Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đây là nơi cán bộ Việt Minh gặp gỡ, trao đổi, nắm tình hình. Năm 1948, đình từng được dỡ ngói, rui để tránh sự chiếm đóng của thực dân Pháp. Trong kháng chiến chống Mỹ, nơi đây còn được sử dụng làm kho chứa quân trang, vũ khí. Ngôi đình vì thế không chỉ ghi dấu truyền thống văn hóa mà còn in đậm tinh thần yêu nước, kiên cường của nhân dân địa phương.
Năm 2002, đình Đĩnh Tú được xếp hạng Di tích kiến trúc – nghệ thuật cấp Quốc gia (khi địa phương còn thuộc tỉnh Hà Tây). Sự ghi nhận ấy là niềm vinh dự, đồng thời là trách nhiệm lớn lao trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Nhờ sự quan tâm của các cấp chính quyền và sự chung tay của nhân dân, đình đã nhiều lần được tu bổ, giữ gìn tương đối nguyên vẹn dáng vẻ xưa.
Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô mở rộng, đình Đĩnh Tú vẫn giữ được vẻ trầm mặc, cổ kính. Mỗi dịp lễ Tết, người dân lại tìm về thắp nén hương thơm, gửi gắm ước nguyện bình an, hạnh phúc. Với thế hệ trẻ, đình không chỉ là một công trình kiến trúc cổ mà còn là bài học sống động về truyền thống, về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, về niềm tự hào quê hương.
Đĩnh Tú hôm nay đang tự tin bước vào một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên của đổi mới, hội nhập và phát triển. Trong hành trình ấy, ngôi đình cổ vẫn là điểm tựa tinh thần vững chắc. Mái đình rêu phong như nhắc nhở mỗi người con quê hương rằng: dù đi đâu, về đâu, cội nguồn vẫn ở đó – bền bỉ, bao dung và nâng đỡ.
Đình Đĩnh Tú không chỉ là di tích của quá khứ, mà còn là nhịp cầu nối liền truyền thống với tương lai. Trong tiếng trống hội vang vọng mỗi độ xuân về, trong những nước cờ đầu năm đầy suy tư, trong câu hát quan họ ngọt ngào giữa sân đình, ta cảm nhận rõ sức sống trường tồn của một miền quê giàu lịch sử, đậm nghĩa tình.
Và chính từ mái đình thân thương ấy, niềm tin, khát vọng và tinh thần đoàn kết của nhân dân Đĩnh Tú tiếp tục được bồi đắp, để quê hương vững bước trên con đường mới – gìn giữ truyền thống, phát huy giá trị di sản, xây dựng cuộc sống ngày càng ấm no, văn minh, hạnh phúc.

Trần Thắng - Tạ Toàn