Hà Nội hướng tới xét tuyển vào lớp 10: Xây dựng nền tảng đánh giá khách quan

Để thực hiện, ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội sẽ xem xét nhiều yếu tố, trước hết là độ tin cậy của kết quả học tập và sự thống nhất trong cách thức thực hiện giữa các nhà trường. Trước mắt, thành phố dự kiến thí điểm khảo sát chung ở một số khối lớp, môn học, từng bước xây dựng cơ sở đánh giá khách quan, làm nền tảng cho đổi mới tuyển sinh.

Giờ học của cô và trò Trường THPT Tự Lập, xã Tiến Thắng. Ảnh: Chiến Công

Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội về lộ trình này.

- Dự thảo Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất phương án thi tuyển vào lớp 10 với 2 môn toán và ngữ văn. Với thực tế của Hà Nội, quan điểm của Sở Giáo dục và Đào tạo về vấn đề này như thế nào?

Ông Nghiêm Văn Bình.

- Theo Dự thảo Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng, một nội dung đáng chú ý là trường hợp tuyển sinh vào lớp 10 bằng hình thức thi tuyển thì dự kiến chỉ tổ chức thi 2 môn toán và ngữ văn. Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã tham khảo ý kiến chuyên gia, các nhà trường và bộ phận chuyên môn để nghiên cứu, góp ý vào dự thảo. Quan điểm được đặt ra là việc giảm áp lực của một kỳ thi không chỉ nằm ở số môn thi mà quan trọng hơn là cách thức tổ chức kỳ thi.

Về lâu dài, thành phố hướng tới tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng trường lớp, bảo đảm đủ chỗ học công lập theo nhu cầu của học sinh trên địa bàn. Đây mới là giải pháp căn cơ để giảm áp lực cạnh tranh trong tuyển sinh vào lớp 10.

- Như vậy, trong những năm tới, Hà Nội có thể đổi mới phương thức tuyển sinh vào lớp 10 theo hướng nào? Thành phố có tính đến phương án xét tuyển dựa trên kết quả học tập, rèn luyện của học sinh hoặc tổ chức thi trên máy tính hay không?

- Hà Nội đang nghiên cứu một lộ trình đổi mới theo hướng thận trọng, từng bước. Trong năm học 2026 - 2027, thành phố dự kiến khảo sát, đánh giá ở một số khối lớp, môn học theo hướng thực hiện thống nhất trên toàn thành phố; qua đó, từng bước hình thành mặt bằng đánh giá chung, bảo đảm tính khách quan, công bằng và xuyên suốt.

Trên cơ sở lộ trình này, trong tương lai, Hà Nội có thể tính đến phương án tuyển sinh vào lớp 10 dựa trên kết quả học tập, rèn luyện của học sinh ở cấp trung học cơ sở. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là kết quả đánh giá phải chính xác, khách quan và có độ tin cậy cao.

Việc tổ chức khảo sát, kiểm tra trên máy tính cũng là một hướng đang được nghiên cứu vì nó phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá. Tuy nhiên, với kỳ tuyển sinh lớp 10 có quy mô lớn, Hà Nội cần thí điểm, thử nghiệm và đánh giá đầy đủ các điều kiện về hạ tầng, cơ sở vật chất, an toàn, quy trình nghiệp vụ và đội ngũ tổ chức trước khi triển khai trên diện rộng.

Vì vậy, học sinh và phụ huynh có thể nhìn nhận đây là một quá trình chuẩn bị, thử nghiệm và hoàn thiện từng bước, chứ không phải một sự thay đổi phương thức tuyển sinh được thực hiện ngay lập tức.

- Nếu xét tuyển vào lớp 10 dựa trên kết quả học tập, rèn luyện, làm thế nào để bảo đảm kết quả đánh giá của học sinh khách quan, chính xác, có tính thống nhất và thực sự trở thành căn cứ tin cậy cho công tác tuyển sinh?

- Đây là vấn đề rất quan trọng. Nếu trong tương lai tuyển sinh vào lớp 10 dựa trên kết quả học tập và rèn luyện thì trước hết, kết quả đó phải bảo đảm tính chính xác, khách quan.

Thực tế, kết quả đánh giá được thực hiện tại từng nhà trường có thể có sự khác nhau về cách thức và mức độ đánh giá. Vì vậy, để có cơ sở so sánh, cần từng bước xây dựng một thước đo chung, qua đó đánh giá sự tiến bộ và mức độ đạt được của học sinh trên phạm vi toàn thành phố.

Đó cũng là lý do Hà Nội dự kiến thí điểm khảo sát chung đề, chung thời điểm đối với một số khối lớp, một số môn học trong năm học 2026 - 2027. Mục tiêu trước hết là đo lường sự tiến bộ của học sinh, đánh giá mức độ đạt được so với mục tiêu đặt ra và có cơ sở để các nhà trường nhìn lại chất lượng giáo dục.

Cách tổ chức cũng phải bảo đảm khách quan. Đề khảo sát được xây dựng thống nhất; việc tổ chức, coi, chấm và xử lý kết quả cần có quy trình phù hợp, có thể thực hiện theo hướng chấm thi tập trung hoặc chấm chéo để hạn chế tác động chủ quan. Kết quả sau đó được cập nhật trên hệ thống để phục vụ việc đo lường, đánh giá.

Quan trọng hơn, trong giai đoạn đầu, khảo sát chung không nhằm tạo thêm một kỳ thi hay gây áp lực cho học sinh, cũng không nhất thiết sử dụng ngay để tính điểm học kỳ. Đây là bước thử nghiệm nhằm từng bước hình thành phương thức đánh giá có độ tin cậy. Khi các điều kiện về kỹ thuật, nghiệp vụ và chất lượng dữ liệu được bảo đảm, kết quả đánh giá mới có thể được nghiên cứu để sử dụng cho những bước tiếp theo.

- Nếu phụ huynh cho rằng, sau này học bạ có thể trở thành căn cứ xét tuyển vào lớp 10, liệu điều này có tạo ra một cuộc chạy đua điểm số từ lớp 6, thậm chí làm gia tăng áp lực cho học sinh?

- Nếu xét tuyển chỉ đơn thuần dựa vào những điểm số được tạo ra trong quá trình học tập thì đúng là sẽ đặt ra yêu cầu rất lớn về tính khách quan của kiểm tra, đánh giá. Bởi vậy, vấn đề cốt lõi không phải là chuyển từ thi tuyển sang xét tuyển bằng mọi giá, mà là phải thay đổi phương thức đánh giá để kết quả học tập thực sự phản ánh chất lượng và sự tiến bộ của người học.

Trước đây, nếu học sinh phải trải qua nhiều lần kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ trong suốt cấp trung học cơ sở thì áp lực điểm số có thể kéo dài trong nhiều năm. Nếu không thay đổi cách đánh giá, việc chuyển sang xét tuyển có thể không làm giảm áp lực mà chỉ chuyển áp lực từ một kỳ thi sang quá trình học tập.

Do đó, yêu cầu đặt ra đối với các nhà trường là từng bước thay đổi tư duy từ quản lý sang quản trị chất lượng; tăng tính khách quan, công bằng, minh bạch trong kiểm tra, đánh giá và quan tâm đến sự tiến bộ thực chất của học sinh. Khi có một hệ thống đánh giá chung, có dữ liệu đủ tin cậy và có cơ chế kiểm soát chất lượng, kết quả học tập mới có thể trở thành căn cứ đáng tin cậy cho những phương thức tuyển sinh trong tương lai.

- Vậy ông có thể nói rõ hơn về lộ trình để phụ huynh, học sinh hình dung việc đổi mới tuyển sinh vào lớp 10 sẽ diễn ra như thế nào?

- Lộ trình cần được thực hiện từng bước và có thời gian chuẩn bị. Trước mắt, trong năm học 2026 - 2027, Hà Nội dự kiến thí điểm khảo sát chung ở một số khối lớp, một số môn học. Đây là bước đầu để đánh giá mức độ phù hợp của phương thức tổ chức, độ an toàn, tính khách quan và hiệu quả thực tế.

Nếu kết quả thí điểm đáp ứng yêu cầu, có thể tiếp tục mở rộng dần về phạm vi, số môn và phương thức tổ chức. Cùng với đó là chuẩn bị hạ tầng, cơ sở vật chất, quy trình nghiệp vụ, đội ngũ cán bộ và từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu, ngân hàng đề đủ lớn, bảo đảm chất lượng.

Đối với việc thi hoặc tuyển sinh trên máy tính, cũng cần nguyên tắc tương tự: Có thử nghiệm, đánh giá rủi ro, kiểm tra độ an toàn và chỉ triển khai đại trà khi các điều kiện đã đáp ứng. Không thể thay đổi một phương thức thi, tuyển sinh quy mô lớn chỉ bằng một bước.

Mục tiêu cuối cùng vẫn là giảm áp lực cho học sinh, bảo đảm công bằng và khách quan trong tuyển sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục. Vì thế, giảm áp lực thi vào lớp 10 không nên chỉ được nhìn từ việc có bao nhiêu môn thi hay áp dụng phương thức thi tuyển hay xét tuyển, mà phải giải quyết đồng thời bài toán về trường lớp, cơ hội học tập, chất lượng đánh giá và độ tin cậy của dữ liệu.

- Trân trọng cảm ơn ông!