Hà Nội kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp công nghệ

Hội tụ nguồn lực để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo

Trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư toàn cầu, các tập đoàn đa quốc gia ngày càng đặt ra những tiêu chí khắt khe hơn khi lựa chọn điểm đến. Bên cạnh hạ tầng, vị trí địa lý hay quy mô thị trường, năng lực đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng hỗ trợ doanh nghiệp của chính quyền đang trở thành những yếu tố quyết định.

Phối cảnh nhà máy chip bán dẫn Viettel tại Khu CNC Hòa Lạc. Ảnh: Viettel

Đối với Hà Nội, đây chính là lợi thế nổi trội. Là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và giáo dục của cả nước, Hà Nội sở hữu hệ thống nguồn lực khoa học công nghệ lớn nhất Việt Nam. Thành phố tập trung phần lớn các viện nghiên cứu quốc gia, trường đại học trọng điểm, phòng thí nghiệm hiện đại cùng đội ngũ hàng chục nghìn nhà khoa học, chuyên gia và kỹ sư trình độ cao. Đây là nguồn lực đặc biệt mà rất ít địa phương có được.

Không chỉ có nguồn nhân lực chất lượng cao, Hà Nội còn là nơi quy tụ cộng đồng doanh nghiệp công nghệ lớn nhất cả nước, từ các tập đoàn công nghệ thông tin, viễn thông đến các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Mối liên kết giữa doanh nghiệp với các trường đại học, viện nghiên cứu ngày càng được tăng cường, tạo nên hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tương đối hoàn chỉnh.

Những năm gần đây, Thành phố liên tục triển khai các chương trình phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Thay vì coi khoa học công nghệ là lĩnh vực hỗ trợ, Hà Nội xác định đây là động lực tăng trưởng mới, tạo ra năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Kết quả bước đầu đã cho thấy hiệu quả của định hướng này. Kinh tế số ngày càng đóng góp lớn vào GRDP của Thành phố; nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước lựa chọn Hà Nội là trung tâm nghiên cứu, phát triển sản phẩm và điều hành hoạt động. Đáng chú ý, lĩnh vực chuyên môn, khoa học và công nghệ đang trở thành nhóm ngành dẫn đầu về thu hút vốn đầu tư nước ngoài, phản ánh xu hướng dịch chuyển của dòng vốn toàn cầu sang các ngành có hàm lượng tri thức cao.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá nếu biết khai thác lợi thế về khoa học công nghệ. PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, trong giai đoạn phát triển mới, Thủ đô cần hướng tới vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực, nơi hội tụ các doanh nghiệp công nghệ, trung tâm nghiên cứu và các tập đoàn dẫn dắt chuỗi giá trị toàn cầu. Khi đó, tăng trưởng của Hà Nội sẽ không còn dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô mà dựa trên đổi mới sáng tạo và năng suất lao động.

Đây cũng là xu hướng phát triển của nhiều thành phố thành công trên thế giới. Những trung tâm kinh tế như Seoul, Singapore hay Thâm Quyến đều tạo dựng sức hút đầu tư bằng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn nhân lực, tri thức, công nghệ và các cơ chế hỗ trợ hiệu quả. Hà Nội đang từng bước đi theo hướng phát triển đó.

Chính sách kiến tạo mở ra cơ hội cho nhà đầu tư công nghệ

Nếu khoa học công nghệ là nền tảng thì thể chế và môi trường đầu tư chính là yếu tố quyết định khả năng biến tiềm năng thành hiện thực. Những năm gần đây, Hà Nội đã có nhiều bước chuyển mạnh mẽ trong cải cách hành chính và xây dựng chính quyền số. Hệ thống dịch vụ công trực tuyến được mở rộng, dữ liệu hành chính từng bước được số hóa, quy trình giải quyết thủ tục được rút ngắn theo hướng minh bạch, thuận tiện hơn cho doanh nghiệp.

Hà Nội triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số. Ảnh minh họa: Quỳnh Anh

Cùng với đó, Luật Thủ đô năm 2026 và các cơ chế đặc thù mới đã tạo thêm dư địa để Thành phố chủ động hơn trong huy động nguồn lực, lựa chọn nhà đầu tư, phát triển các mô hình kinh tế mới và ứng dụng khoa học công nghệ vào quản trị đô thị. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của Hà Nội.

TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho biết, cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư hiện nay không còn là cạnh tranh bằng ưu đãi thuế hay chi phí lao động mà là cạnh tranh về chất lượng thể chế. Địa phương nào tạo được môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, giảm chi phí tuân thủ và khuyến khích đổi mới sáng tạo sẽ thu hút được các doanh nghiệp công nghệ và dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Nhìn từ góc độ này, những nỗ lực của Hà Nội trong xây dựng chính quyền số, phát triển dữ liệu số, cải cách thủ tục hành chính và đồng hành cùng doanh nghiệp đang tạo ra lợi thế cạnh tranh rõ nét.

Định hướng thu hút đầu tư của Thành phố cũng cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy phát triển. Thay vì tập trung vào số lượng dự án, Hà Nội ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và khả năng lan tỏa đối với nền kinh tế. Các lĩnh vực như bán dẫn, thiết kế vi mạch, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm đổi mới sáng tạo, logistics thông minh, tài chính xanh hay công nghệ tài chính được xác định là những ngành ưu tiên trong giai đoạn tới.

Song song với đó, Thành phố cũng quy hoạch những không gian phát triển mới để hình thành các cực tăng trưởng công nghệ. Khu vực Hòa Lạc được định hướng trở thành đô thị khoa học công nghệ với các trung tâm R&D và doanh nghiệp công nghệ cao; khu vực Nội Bài phát triển logistics hiện đại và các dịch vụ công nghệ gắn với cảng hàng không; trục sông Hồng hướng tới hình thành không gian sáng tạo, tài chính và dịch vụ chất lượng cao. Những định hướng này tạo điều kiện để các doanh nghiệp kết nối với hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo và sản xuất ngay trong cùng một không gian phát triển.

Đối với các nhà đầu tư quốc tế, đây là yếu tố đặc biệt quan trọng. Thay vì đầu tư đơn lẻ, doanh nghiệp có thể tham gia vào một hệ sinh thái hoàn chỉnh, nơi có nguồn nhân lực chất lượng cao, mạng lưới nghiên cứu, cơ sở hạ tầng hiện đại và chính quyền đồng hành trong suốt quá trình triển khai dự án.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc, Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng đang đứng trước cơ hội đón nhận làn sóng đầu tư mới vào các lĩnh vực công nghệ cao. Việc nhiều tập đoàn quốc tế mở rộng hoạt động nghiên cứu, sản xuất tại Việt Nam cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của thị trường.

Để tận dụng cơ hội này, Hà Nội không chỉ chuẩn bị hạ tầng mà còn chủ động hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng phát triển của các đô thị toàn cầu, nơi khoa học công nghệ trở thành động lực của tăng trưởng và đổi mới sáng tạo trở thành nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh.