Hà Nội phát triển hơn 500 'công viên túi', hướng tới 11,5m² cây xanh/người

Những ô đất nhỏ, diện tích dưới 2.000m² tại khu vực nội đô Hà Nội được định hướng chuyển đổi thành các “công viên túi”, tạo thêm không gian vui chơi, nghỉ ngơi cho người dân. (Ảnh: KIM CƯƠNG)

Phát triển không gian xanh thành hạ tầng thiết yếu

Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội vừa ban hành Quyết định số 5008/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố” và Quyết định số 143/2026/QĐ-UBND ban hành Quy định quản lý công viên, cây xanh, mặt nước.

Đây là những cơ sở quan trọng nhằm hoàn thiện định hướng và tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước đối với hệ thống không gian xanh của Thủ đô, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, mật độ xây dựng gia tăng và các yêu cầu về bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng cấp thiết.

Theo Đề án, cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước được xác định không chỉ là thành phần cảnh quan mà còn là hạ tầng sinh thái thiết yếu của đô thị. Hệ thống này có vai trò điều hòa vi khí hậu, cải thiện chất lượng không khí, giảm nhiệt độ bề mặt, hỗ trợ tiêu thoát nước và tạo lập không gian công cộng phục vụ đời sống nhân dân.

Đề án do Sở Xây dựng Hà Nội chủ trì, phối hợp Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển Hạ tầng cùng các đơn vị tư vấn chuyên ngành xây dựng, trên cơ sở cụ thể hóa các định hướng tại Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô và Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội.

Một trong những định hướng đáng chú ý là chuyển từ phương thức quản lý cây xanh, công viên và mặt nước theo từng khu vực riêng lẻ sang phát triển mạng lưới không gian xanh có tính kết nối. Trong đó, cây xanh đường phố, công viên, vườn hoa, sông, hồ và các hành lang sinh thái được tổ chức thành hệ thống liên hoàn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và chất lượng môi trường đô thị.

Hơn 500 ô đất nhỏ được định hướng thành công viên

Khu đất bỏ hoang có diện tích khoảng 11ha nằm trên địa bàn phường Hoàng Liệt (thành phố Hà Nội) đang được cải tạo trở thành công viên cây xanh.

Theo mục tiêu Đề án, đến năm 2030, tổng diện tích đất cây xanh toàn thành phố đạt khoảng 12.100ha, trong đó chỉ tiêu đất cây xanh đô thị bình quân đạt 11,5m²/người, cao hơn mức 10m²/người theo mục tiêu thành phố đề ra.

Cơ cấu diện tích gồm khoảng 8.600ha đất cây xanh sử dụng công cộng, 1.550ha đất cây xanh sử dụng hạn chế và 1.950ha đất cây xanh chuyên dụng.

Trong đó, đất cây xanh sử dụng công cộng phục vụ trực tiếp nhu cầu vui chơi, nghỉ ngơi, luyện tập thể dục thể thao và sinh hoạt cộng đồng của người dân. Đất cây xanh sử dụng hạn chế được bố trí trong khuôn viên cơ quan, trường học, bệnh viện, khu nhà ở; còn đất cây xanh chuyên dụng phục vụ các chức năng như vườn ươm, cây xanh cách ly khu công nghiệp và công viên chuyên đề.

Để tăng khả năng tiếp cận không gian xanh tại các khu dân cư đông đúc, Hà Nội định hướng phát triển hơn 500 ô đất có diện tích dưới 2.000m² thành các công viên quy mô nhỏ, còn gọi là “công viên túi” (pocket park), tập trung tại khu vực nội đô.

Bên cạnh đó, 117 vị trí có diện tích hơn 2.000m² được định hướng phát triển thành công viên, vườn hoa cấp xã, phường. Thành phố cũng dự kiến rà soát, chỉnh trang 27 công viên, vườn hoa hiện hữu nhằm cải thiện cảnh quan, nâng cao chất lượng công trình và hiệu quả khai thác.

Việc tận dụng các ô đất xen kẹt, diện tích nhỏ để hình thành công viên được kỳ vọng góp phần bổ sung không gian công cộng tại những khu vực có mật độ dân cư cao, quỹ đất hạn chế. Qua đó, người dân có thêm địa điểm vui chơi, nghỉ ngơi và luyện tập thể thao gần nơi sinh sống, thay vì phải di chuyển đến các công viên có quy mô lớn.

Đồng thời, giải pháp này góp phần khai thác hiệu quả quỹ đất đô thị, hạn chế tình trạng đất trống bị bỏ hoang hoặc sử dụng chưa hiệu quả.

Ưu tiên đầu tư 48 công viên, phát triển 13 dự án hồ điều hòa

Hà Nội định hướng phát triển hơn 500 “công viên túi” tại các khu dân cư nội đô, góp phần bổ sung không gian xanh, cải thiện môi trường sống và nâng diện tích cây xanh đô thị bình quân lên 11,5m²/người vào năm 2030.

Trong giai đoạn 2026-2030, thành phố xác định tập trung nguồn lực phát triển các công viên, hồ điều hòa và không gian xanh có quy mô lớn.

Theo kế hoạch, Hà Nội ưu tiên đầu tư 48 danh mục công viên bằng nguồn vốn ngân sách và xã hội hóa; xây dựng mới, nâng cấp 13 dự án hồ điều hòa kết hợp công viên cây xanh. Cùng với đó, thành phố kêu gọi đầu tư 103 dự án công viên theo hình thức xã hội hóa.

Việc phát triển công viên gắn với hồ điều hòa được xác định là giải pháp kết hợp giữa nhu cầu sử dụng không gian công cộng và yêu cầu hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật đô thị. Các hồ điều hòa không chỉ tạo cảnh quan, cải thiện môi trường mà còn góp phần tăng diện tích mặt nước, điều tiết nước mưa, giảm áp lực cho hệ thống thoát nước.

Đáng chú ý, Đề án định hướng nghiên cứu, áp dụng mô hình “Đô thị xốp” (Sponge City), trong đó các công viên, vườn hoa, quảng trường và dải cây xanh được kết hợp với hệ thống hạ tầng thoát nước.

Một số giải pháp được đặt ra gồm sử dụng vật liệu lát có khả năng thấm nước, xây dựng vườn mưa, mương thấm sinh học và hồ điều hòa nhằm tăng khả năng thu gom, lưu giữ và điều tiết nước mưa tại chỗ.

Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với Hà Nội trong bối cảnh tình trạng ngập úng cục bộ sau mưa lớn vẫn diễn biến phức tạp tại một số khu vực. Việc kết hợp hạ tầng xanh với hạ tầng thoát nước được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực chống chịu của đô thị trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Tăng cường quản lý, số hóa dữ liệu cây xanh

Cùng với mục tiêu mở rộng diện tích, Đề án đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng cây trồng, bảo đảm an toàn và hiệu quả trong công tác quản lý, chăm sóc, vận hành hệ thống cây xanh, công viên và mặt nước.

Theo đó, thành phố định hướng tổ chức cây xanh theo cấu trúc đa tầng, đa tán, kết hợp cây bóng mát thân gỗ tán lớn, cây tầng trung, cây bụi và thảm cỏ. Cách bố trí này nhằm tăng hiệu quả sinh thái, cải thiện cảnh quan, giữ ẩm và góp phần giảm nhiệt độ bề mặt đô thị.

Hà Nội cũng chuẩn hóa danh mục cây trồng phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và đặc điểm không gian. Theo Đề án, danh mục gồm 33 loại cây xanh đường phố, 25 loại cây mặt nước và 57 loại cây trang trí công viên; đồng thời xác định 18 loại cây thuộc danh mục cấm trồng hoặc cần kiểm soát theo quy định do tiềm ẩn nguy cơ gãy đổ, chứa độc tố hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Một nội dung quan trọng khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý. Hệ thống dữ liệu cây xanh được định hướng tích hợp công nghệ GIS vào Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật đô thị.

Thông qua các ứng dụng giám sát thông minh và mã QR, cơ quan chức năng có thể cập nhật thông tin, theo dõi lịch sử sinh trưởng, quá trình chăm sóc và đánh giá nguy cơ mất an toàn của từng cây. Qua đó, việc kiểm tra, phát hiện và xử lý cây có nguy cơ gãy, đổ, nhất là trước và trong mùa mưa bão, được thực hiện chủ động hơn.

Việc số hóa dữ liệu cũng tạo điều kiện công khai thông tin, tăng cường sự tham gia giám sát của người dân, kịp thời tiếp nhận và xử lý phản ánh liên quan công tác quản lý, chăm sóc, bảo vệ cây xanh, công viên và mặt nước.

Với các mục tiêu và nhiệm vụ được xác định trong Đề án, yêu cầu đặt ra đối với Hà Nội trong giai đoạn tới không chỉ là gia tăng diện tích cây xanh mà còn phải bảo đảm tiến độ đầu tư, chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng sau khi đưa vào khai thác.

Cùng với đó, công tác duy tu, bảo dưỡng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh, công viên, hồ điều hòa cần được thực hiện thường xuyên, có sự phân công trách nhiệm cụ thể giữa các cấp, ngành và đơn vị liên quan.

Việc hình thành mạng lưới không gian xanh đồng bộ, từ những công viên quy mô nhỏ trong khu dân cư đến các công viên lớn gắn với hồ điều hòa, sẽ góp phần cải thiện môi trường sống, nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị và từng bước đáp ứng yêu cầu phát triển Thủ đô theo hướng xanh, bền vững, lấy người dân làm trung tâm.