Hà Nội quyết tâm triển khai vùng phát thải thấp trong vành đai 1

11 tuyến phô bao quanh hồ Hoàn Kiếm sẽ được thành phố triển khai vùng phát thải thấp từ ngày 1-7 tới. Ảnh: ST

Ô nhiễm không khí đang là một trong những thách thức lớn nhất đối với chất lượng sống của người dân Thủ đô. Trong bối cảnh đó, việc triển khai Đề án vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực vành đai 1 không chỉ là giải pháp cấp bách nhằm kiểm soát nguồn phát thải từ giao thông mà còn là bước đi chiến lược để xây dựng Hà Nội xanh, văn minh và phát triển bền vững.

Từ ngày 1-7-2026, thành phố sẽ bắt đầu thí điểm tại một số khu vực trung tâm, trước khi mở rộng theo lộ trình đã được HĐND thành phố thông qua. Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với bà Lê Thanh Thủy – Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) về nội dung này.

Không thể chậm trễ với vùng phát thải thấp

Ảnh minh họa.

- Thưa bà, ô nhiễm không khí đang là vấn đề lớn của Hà Nội, đặc biệt tại khu vực nội đô lịch sử. Vì sao thành phố lựa chọn triển khai vùng phát thải thấp trước tiên trong phạm vi vành đai 1?

- Việc triển khai vùng phát thải thấp trong khu vực vành đai 1 là yêu cầu khách quan, cấp thiết và không thể chậm trễ hơn. Đây là khu vực lõi trung tâm của Thủ đô, nơi tập trung mật độ dân cư cao nhất, hoạt động thương mại - dịch vụ sôi động nhất, đồng thời cũng là nơi chịu áp lực giao thông lớn nhất. Đây là khu vực có lượng phương tiện cơ giới lưu thông dày đặc mỗi ngày, đặc biệt là xe máy và ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Theo các nghiên cứu và số liệu quan trắc môi trường, nguồn phát thải từ giao thông hiện đang chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng phát thải bụi mịn PM2.5 và các khí NOx, SO2, CO gây ô nhiễm tại khu vực nội đô. Những thời điểm chỉ số chất lượng không khí ở mức xấu, người dân khu vực trung tâm chịu tác động trực tiếp và rõ rệt nhất. Vì vậy, thành phố lựa chọn vành đai 1 để triển khai trước là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn và đúng tinh thần của Luật Thủ đô cũng như các nghị quyết của HĐND thành phố.

Từ ngày 1-7-2026, thành phố Hà Nội sẽ thực hiện vùng phát thải thấp thí điểm tại một số khu vực trong vành đai 1; từ ngày 1-1-2028 triển khai tại toàn bộ vành đai 1 và một số khu vực vành đai 2 trở vào; từ ngày 1-1-2030 mở rộng đến vành đai 3 trở vào. Đây là lộ trình đã được HĐND thành phố thông qua tại kỳ họp thứ 28 cuối năm 2025. Chúng tôi xác định đây không chỉ là câu chuyện kiểm soát khí thải mà còn là bước chuyển về tư duy phát triển đô thị xanh, giao thông xanh và nâng cao chất lượng sống của người dân Thủ đô.

- Theo Đề án, lộ trình triển khai vùng phát thải thấp trong vành đai 1 sẽ được thực hiện cụ thể như thế nào, thưa bà?

- Tinh thần chung là triển khai thận trọng, có lộ trình, không gây xáo trộn lớn đối với đời sống dân sinh và hoạt động kinh tế. Giai đoạn từ ngày 1-7 đến hết năm 2026, thành phố thí điểm tại một số khu vực trọng điểm thuộc vùng lõi trung tâm và bao quanh 11 tuyến phố cạnh hồ Gươm (Tràng Tiền, Lê Thái Tổ, Mã Mây…), trong đó phường Hoàn Kiếm là khu vực được nghiên cứu ưu tiên triển khai trước. Báo cáo đề án cũng xác định vùng đệm khoảng 1,65km²; từ 1-1-2027, mở rộng thí điểm bao gồm 14 tuyến phố, dân số khoảng 137.000 người, diện tích 3,6km2; từ 1-1-2028 áp dụng toàn vành đai 1 gồm 9 phường nội đô lịch sử, diện tích 26,07km2…

Điều rất quan trọng là chúng tôi không thực hiện theo cách “cấm ngay” đối với xe xăng hay phương tiện cá nhân, mà kiểm soát từng bước, dựa trên quy chuẩn khí thải, khung giờ lưu thông, phân loại phương tiện và điều kiện hạ tầng thay thế. Các biện pháp sẽ bao gồm: Hạn chế phương tiện phát thải cao; tăng cường kiểm tra khí thải; ưu tiên phương tiện xanh, xe điện, xe buýt sạch; tổ chức lại giao thông; phát triển bãi đỗ trung chuyển; kết nối đồng bộ với hệ thống vận tải công cộng. Song song với đó là đầu tư hệ thống camera giám sát, nhận diện phương tiện, nền tảng dữ liệu quản lý và cơ chế phối hợp liên ngành giữa giao thông, môi trường, công an, chính quyền cơ sở.

Chúng tôi làm từng bước để bảo đảm vừa đạt mục tiêu môi trường, vừa giữ được ổn định xã hội.

- Một trong những băn khoăn lớn là tác động tới đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thành phố sẽ giải quyết vấn đề này ra sao?

- Đây là điều chúng tôi đặc biệt quan tâm ngay từ đầu. Bởi bất kỳ chính sách lớn nào liên quan trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày của người dân đều cần đặt yếu tố đồng thuận xã hội lên hàng đầu. Vùng phát thải thấp cũng vậy. Chúng tôi khẳng định, thành phố không làm đột ngột, không hành chính hóa vấn đề môi trường, càng không tạo thêm áp lực bất hợp lý cho người dân. Mục tiêu của đề án là bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Khi không khí sạch hơn, tiếng ồn giảm hơn, giao thông văn minh hơn thì người hưởng lợi đầu tiên chính là người dân.

Thành phố Hà Nội sẽ nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ phù hợp cho người dân chuyển đổi phương tiện, nhất là với nhóm lao động sử dụng xe máy để mưu sinh; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp vận tải, logistics, dịch vụ giao hàng chuyển đổi phương tiện xanh theo lộ trình. Bên cạnh đó, phải phát triển đủ mạnh hệ thống xe buýt điện, metro, bãi gửi xe kết nối và hạ tầng trạm sạc để người dân có lựa chọn thay thế thực chất chứ không chỉ là yêu cầu hành chính. Sở cũng tăng cường truyền thông minh bạch, công khai lộ trình để người dân chủ động chuẩn bị, tránh tâm lý lo lắng không cần thiết.

Chính sách xanh cần sự đồng hành của toàn xã hội

Hành khách sử dụng dịch vụ xe buýt điện tại Trạm trung chuyển Long Biên (phường Ba Đình). Ảnh: Đỗ Tâm

- Hiện nay, đâu là những khó khăn, vướng mắc lớn nhất trong quá trình triển khai vùng phát thải thấp tại thành phố Hà Nội, thưa bà?

- Trước hết, đây một chính sách mới, tác động rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực và nhiều nhóm đối tượng. Hơn nữa, hạ tầng giao thông công cộng của chúng ta vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Nếu chưa có hệ thống thay thế đủ mạnh mà hạn chế phương tiện cá nhân quá nhanh thì sẽ rất khó tạo sự đồng thuận. Thứ hai, thói quen sử dụng phương tiện cá nhân của người dân đã hình thành trong thời gian dài. Việc thay đổi hành vi giao thông không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Thứ ba, chi phí chuyển đổi sang phương tiện xanh, nhất là xe điện, vẫn là áp lực đối với không ít hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ. Thứ tư, hệ thống pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế giám sát và chế tài xử lý cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm triển khai đồng bộ, minh bạch và khả thi.

Trong báo cáo Đề án, Sở cũng xác định rõ đây là nhóm “khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ” và thành phố đang tập trung xử lý từng nội dung một cách bài bản và lựa chọn cách đi chắc chắn, có đánh giá giữa kỳ, tổng kết thí điểm trước khi mở rộng.

- Vậy, thành phố Hà Nội đã xây dựng chính sách hỗ trợ cụ thể nào để người dân và doanh nghiệp đồng hành với lộ trình này?

- Chính sách môi trường chỉ thành công khi người dân thấy mình được hỗ trợ chứ không phải bị áp đặt. Thành phố đang nghiên cứu nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Trong đó, thành phố tập trung hỗ trợ người dân đổi xe cũ sang phương tiện xanh, nhất là xe máy điện, ô tô điện và phương tiện vận tải sạch. Với các doanh nghiệp vận tải, logistics, taxi công nghệ…, thành phố sẽ nghiên cứu chính sách ưu đãi phù hợp để thúc đẩy chuyển đổi. Thành phố ưu tiên phát triển hạ tầng phục vụ phương tiện xanh như trạm sạc, bãi đỗ thông minh, trung tâm trung chuyển kết nối với vận tải công cộng. Bên cạnh đó, thành phố đẩy mạnh đầu tư xe buýt điện, xe buýt sạch, nâng chất lượng phục vụ để vận tải công cộng thực sự trở thành lựa chọn thuận tiện.

Để có nguồn lực triển khai nhóm giải pháp trên, ngoài tiền ngân sách, thành phố sẽ huy động nguồn lực xã hội hóa của doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng.

- Để Đề án thành công, vai trò của chính quyền cơ sở và sự đồng thuận của người dân được đặt ra như thế nào, thưa bà?

- Tôi cho rằng đây là yếu tố quyết định. Chính quyền cơ sở là nơi gần dân nhất, hiểu dân nhất và cũng là lực lượng trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách. Nếu cấp cơ sở vào cuộc tốt thì việc tuyên truyền, vận động và giải đáp thắc mắc sẽ hiệu quả hơn rất nhiều. Bởi, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi này.

Chúng ta không thể xây dựng vùng phát thải thấp nếu mỗi người vẫn giữ thói quen sử dụng phương tiện theo cách cũ, chưa sẵn sàng thay đổi hành vi tiêu dùng và giao thông. Vì vậy, cần công khai minh bạch thông tin, đối thoại thường xuyên, lắng nghe phản ánh từ cơ sở để điều chỉnh chính sách sát thực tiễn. Khi người dân hiểu rằng đây là chính sách vì sức khỏe của chính mình, vì tương lai của con em mình, sự đồng thuận sẽ hình thành rất tự nhiên. Chúng tôi mong muốn xây dựng một văn hóa giao thông xanh, văn minh và trách nhiệm trong toàn xã hội.

- Bà kỳ vọng gì khi vùng phát thải thấp trong vành đai 1 được triển khai thành công?

Tôi kỳ vọng việc thực hiện vùng phát thải thấp trong vành đai 1 sẽ được triển khai thành công, đồng bộ, hiệu quả và nhận được sự đồng thuận, hưởng ứng tích cực của người dân, tổ chức, doanh nghiệp. Qua từng giai đoạn, các giải pháp tuyên truyền, kiểm soát phương tiện, hoàn thiện hạ tầng, giám sát thông minh và hỗ trợ chuyển đổi phương tiện sẽ từng bước phát huy hiệu quả, góp phần giảm phát thải, cải thiện rõ rệt chất lượng không khí, hạn chế ùn tắc giao thông và nâng cao chất lượng sống cho người dân Thủ đô. Đồng thời, kết quả thực hiện tại vành đai 1 sẽ tạo nền tảng quan trọng để thành phố rút kinh nghiệm, hoàn thiện cơ chế, chính sách và nghiên cứu mở rộng mô hình vùng phát thải thấp ở các khu vực phù hợp khác, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị xanh, bền vững và hiện đại.

Vùng phát thải thấp cũng là một phần trong cam kết lớn hơn của thành phố về tăng trưởng xanh, giảm phát thải carbon và thích ứng với biến đổi khí hậu. Quan trọng nhất, nó thể hiện quyết tâm của thành phố Hà Nội là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng ngắn hạn. Thủ đô muốn phát triển nhanh nhưng phải phát triển bền vững; muốn hiện đại nhưng phải đáng sống. Đó cũng chính là trách nhiệm của chúng ta đối với thế hệ hôm nay và mai sau.