Hà Nội sau 7 năm gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO

Ngày 30/10/2019, Hà Nội chính thức gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Thiết kế sáng tạo, trở thành một trong 246 thành phố trên thế giới được ghi danh tại thời điểm đó. Không chỉ là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa, lịch sử và tiềm năng sáng tạo của Thủ đô, sự kiện này còn mở ra cơ hội để Hà Nội nâng cao vị thế quốc tế, thu hút nguồn lực đầu tư, thúc đẩy tái tạo đô thị và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Theo định hướng ban đầu, việc tham gia mạng lưới hướng tới mục tiêu đưa Hà Nội trở thành điểm đến của tri thức và sáng tạo, đồng thời khuyến khích sự tham gia của người dân, cộng đồng vào đời sống văn hóa. Sau 7 năm, những định hướng này đang từng bước được cụ thể hóa thông qua các chương trình, sự kiện và mô hình sáng tạo gắn với đời sống đô thị.

Một trong những chuyển biến dễ nhận thấy là sự đa dạng của các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và sáng tạo được tổ chức tại Hà Nội. Những sự kiện như Festival Thăng Long - Hà Nội, Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội, Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội,... hay các chương trình biểu diễn nghệ thuật quy mô lớn đã góp phần làm phong phú đời sống văn hóa, đồng thời tạo thêm sức hút cho điểm đến Thủ đô.

Những sự kiện như Festival Thăng Long - Hà Nội, Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội, Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội,... hay các chương trình biểu diễn nghệ thuật quy mô lớn đã góp phần làm phong phú đời sống văn hóa, đồng thời tạo thêm sức hút cho điểm đến Thủ đô

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các concert quốc tế với sự tham gia của những nghệ sĩ, nhóm nhạc nổi tiếng quốc tế như BigBang, Blackpink,... cũng cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của thị trường giải trí và khả năng thu hút những sự kiện văn hóa có quy mô lớn tại Hà Nội.

Không gian sáng tạo cũng từng bước trở thành một thành tố đáng chú ý trong đời sống đô thị. Những địa điểm như Complex 01, Heritage Space cùng nhiều không gian văn hóa độc lập đã tạo môi trường để nghệ sĩ, nhà thiết kế, người làm sáng tạo và công chúng gặp gỡ, trao đổi, thử nghiệm những ý tưởng mới.

Đến cuối năm 2025, Mạng lưới Không gian Văn hóa Sáng tạo Hà Nội đã trao Chứng nhận cho 82 không gian văn hoá sáng tạo trên địa bàn thành phố. Năm 2026, thành phố tiếp tục công bố bản đồ Mạng lưới các không gian sáng tạo, tạo điều kiện để các không gian tăng cường liên kết và mở rộng khả năng tiếp cận công chúng. Bên cạnh đó, các hoạt động như chương trình Summer Camp "Re:Craft 2026 – Làng nghề tái sinh" tổ chức vào tháng 7/2026 cũng cho thấy nỗ lực đưa sáng tạo đến gần hơn với những giá trị văn hóa truyền thống.

Đồng thời, di sản văn hóa đang được khai thác theo nhiều phương thức mới, không còn chỉ giới hạn trong hoạt động tham quan, trưng bày truyền thống. Các tour đêm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, di tích Nhà tù Hỏa Lò đã mở ra những trải nghiệm khác biệt, kết hợp giá trị lịch sử với công nghệ, nghệ thuật trình diễn và phương thức kể chuyện hiện đại. Những hoạt động trên cho thấy văn hóa đang dần được nhìn nhận là một một lĩnh vực cần bảo tồn, trở thành nguồn lực có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, thúc đẩy du lịch và nâng cao chất lượng đời sống đô thị.

Đánh giá về hành trình 7 năm Hà Nội gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO, TS. Lý Ngọc Dung, giảng viên Khoa Di sản Văn hóa, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cho rằng, điều đáng ghi nhận nhất là sự chuyển dịch trong tư duy phát triển của thành phố, từ việc tổ chức các hoạt động văn hóa sang khai thác văn hóa như một nguồn lực phát triển, thông qua quá trình bảo tồn những giá trị sẵn có đến việc tìm cách đưa các giá trị ấy trở lại đời sống đương đại bằng sự sáng tạo.

Theo TS. Lý Ngọc Dung, sự chuyển dịch này thể hiện qua Lễ hội Thiết kế sáng tạo, sự hình thành các không gian văn hóa sáng tạo cũng như những hoạt động khai thác di sản, làng nghề, nghệ thuật truyền thống bằng thiết kế, công nghệ và các hình thức trải nghiệm mới. Quan trọng, công nghiệp văn hóa đã được đặt trong một định hướng chính sách tương đối rõ ràng, xác định đây là một động lực phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Tuy nhiên, TS. Lý Ngọc Dung cho biết 7 năm vẫn chưa phải khoảng thời gian dài đối với quá trình chuyển đổi của một đô thị lớn. Danh hiệu Thành phố Sáng tạo UNESCO cần được nhìn nhận như một cam kết phát triển lâu dài, không nên chỉ dừng lại ở sự ghi nhận từ quốc tế.

TS. Lý Ngọc Dung, giảng viên Khoa Di sản Văn hóa, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội

Thực tế, Hà Nội đã có nhiều điểm sáng về không gian sáng tạo, lễ hội, cộng đồng nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nghiệp sáng tạo, trường đại học, bảo tàng, di tích và làng nghề. Tuy nhiên, sự phong phú về số lượng chưa đồng nghĩa với việc đã hình thành một hệ sinh thái sáng tạo có khả năng vận hành bền vững.

"Chúng ta đã có ngày càng nhiều 'điểm sáng', nhưng có nhiều điểm chưa đồng nghĩa với đã có một hệ sinh thái. Một hệ sinh thái chỉ thực sự hình thành khi các nhà sáng tạo, không gian, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ quan quản lý và thị trường có thể kết nối với nhau thành một chuỗi giá trị", TS. Lý Ngọc Dung nhận định.

Theo chuyên gia, những mắt xích còn thiếu hiện nay nằm ở cơ chế sử dụng không gian dài hạn, nguồn vốn cho các dự án sáng tạo, năng lực quản trị và kinh doanh, vấn đề sở hữu trí tuệ, kênh phân phối cũng như khả năng tiếp cận thị trường. Đây là những yếu tố quyết định liệu các ý tưởng sáng tạo có thể phát triển thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị thương mại hay không.

Đặc biệt, với các không gian sáng tạo, thành phố cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp để những mô hình này duy trì hoạt động ổn định, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào nguồn tài trợ hoặc một số sự kiện trong năm. Theo TS. Lý Ngọc Dung, cần nhìn nhận không gian sáng tạo như một dạng hạ tầng văn hóa của đô thị, tạo điều kiện để các đơn vị tiếp cận mặt bằng ổn định, tham gia các chương trình đặt hàng dịch vụ sáng tạo và kết nối với doanh nghiệp, trường đại học, bảo tàng, di tích cũng như thị trường du lịch.

Ở chiều ngược lại, bản thân các không gian cũng cần đa dạng hóa nguồn thu thông qua hoạt động giáo dục, workshop, triển lãm, dịch vụ thiết kế, kinh doanh sản phẩm, hợp tác doanh nghiệp và du lịch sáng tạo. Mạng lưới Không gian văn hóa sáng tạo chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi các thành viên có thể chia sẻ nguồn lực, chuyên gia, khách hàng, cơ hội kinh doanh và cùng hình thành những dự án mới.

Trong bối cảnh các định hướng phát triển mới của đất nước ngày càng nhấn mạnh vai trò của văn hóa và du lịch, trong đó có Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam và Quyết định số 2486/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Hà Nội có thêm cơ sở để cụ thể hóa những mục tiêu phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

Nhìn lại 7 năm gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO, thành phố Hà Nội đã có những bước chuyển đáng ghi nhận trong việc mở rộng không gian sáng tạo, đa dạng hóa sản phẩm văn hóa và khai thác các giá trị di sản. Tuy nhiên, chặng đường phía trước đòi hỏi thành phố phải có sự chuyển đổi mạnh từ việc tổ chức nhiều hoạt động sang xây dựng một hệ sinh thái có khả năng tự vận hành, kết nối được các nguồn lực và tạo ra giá trị lâu dài.

Đặc biệt, về giải pháp khắc phục tình trạng các không gian sáng tạo hoạt động thiếu ổn định, phụ thuộc vào nguồn lực xã hội hóa hoặc chưa có khả năng tự duy trì về mặt kinh tế, TS. Lý Ngọc Dung nhấn mạnh, xã hội hóa là cần thiết, nhưng không đồng nghĩa với việc Nhà nước rút khỏi quá trình phát triển. Vai trò của thành phố là kiến tạo chính sách, tạo cầu nối và tạo thị trường cho các sản phẩm sáng tạo. Một hệ sinh thái bền vững cần hướng tới mục tiêu người làm sáng tạo có thể sống bằng sáng tạo, không gian sáng tạo có thể duy trì bằng chính giá trị mình tạo ra, còn thành phố nhận lại được cả giá trị kinh tế lẫn sức sống văn hóa.

Đó cũng là thước đo quan trọng để Hà Nội tiếp tục khẳng định vị thế Thành phố Sáng tạo UNESCO qua những sự kiện mang tầm vóc quốc tế với sức sáng tạo hiện hữu trong đời sống thường ngày của người dân. Tiếp nối thành công từ các năm trước, từ ngày 13 - 28/11 sắp tới, Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026 sẽ được tổ chức với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” bao gồm gần 100 hoạt động với sự tham gia của gần 1000 nhà sáng tạo trong nước và quốc tế. Đây là dịp để kết nối di sản văn hóa, làng nghề truyền thống với tư duy thiết kế đương đại, thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm sáng tạo và xây dựng Hà Nội thành một hệ sinh thái sáng tạo đô thị bền vững.