Hà Nội sẽ lập vùng phát thải thấp, cấm xe tải, siết xe máy không đạt chuẩn

Liên quan đến các giải pháp cải thiện chất lượng không khí ở Hà Nội, bà Lê Thanh Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết: "Thành phố xác định quan điểm xuyên suốt là không đánh đổi môi trường lấy phát triển kinh tế, đồng thời triển khai các giải pháp toàn diện, có tính chiến lược nhằm kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí".

Bà Lê Thanh Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội

Cụ thể, thành phố đã ban hành nghị quyết và các quy định liên quan đến việc thực hiện vùng phát thải thấp (LEZ – Low Emission Zone) tại khu vực trung tâm Hà Nội. Vùng LEZ được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm kiểm soát chặt các nguồn phát thải, giảm nồng độ bụi mịn PM2.5, NOx, CO và các chất ô nhiễm khác xuống mức an toàn, đồng thời khuyến khích phương tiện xanh, năng lượng sạch và quản lý chất thải hiệu quả.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, việc triển khai vùng phát thải thấp dựa trên ba tiêu chí chính. Thứ nhất, khu vực phải thuộc vùng bảo vệ nghiêm ngặt hoặc vùng hạn chế phát thải theo Quy hoạch Thủ đô giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Thứ hai, đây là những khu vực thường xuyên ùn tắc giao thông, đạt mức D–F theo tiêu chuẩn TCVN 13592:2022. Thứ ba, chỉ số chất lượng không khí (AQI) trung bình của một năm gần nhất tại khu vực này ở mức dưới trung bình, theo số liệu từ các trạm quan trắc chuẩn.

Bên cạnh đó, để đủ điều kiện tổ chức vùng phát thải thấp, khu vực triển khai cần có quy hoạch phát triển giao thông công cộng hoặc hạ tầng đường bộ đáp ứng yêu cầu, có phương án giám sát, đánh giá mức phát thải và quá trình giảm phát thải, đồng thời bảo đảm các giải pháp chuyển đổi phương tiện giao thông phù hợp.

Siết phương tiện phát thải, ưu tiên giao thông xanh

Về các biện pháp áp dụng trong vùng phát thải thấp, theo Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, thành phố Hà Nội sẽ tập trung phát triển hạ tầng giao thông xanh, mở rộng vận tải hành khách công cộng, không gian đi bộ, xe đạp, trạm năng lượng sạch và phương tiện thân thiện với môi trường.

Thành phố Hà Nội sẽ tập trung phát triển hạ tầng giao thông xanh

Các phương tiện được ưu tiên lưu thông trong vùng LEZ gồm xe không phát thải, xe xanh, xe cơ giới sử dụng năng lượng sạch. Song song với đó, thành phố sẽ triển khai hệ thống giám sát thông minh như camera AI, hệ thống theo dõi chất lượng không khí, phần mềm quản lý phương tiện và đường dây nóng tiếp nhận phản ánh.

"Vùng phát thải thấp sẽ áp dụng giới hạn nghiêm ngặt đối với phương tiện gây ô nhiễm, bao gồm cấm xe tải trên 3.500 kg, hạn chế ô tô và xe máy không đạt chuẩn khí thải, cấm xe mô tô kinh doanh trên các ứng dụng vận tải. Thành phố cũng dự kiến ban hành các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh, ưu đãi về thuế, phí, đồng thời tăng cường xử lý vi phạm và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng", bà Thủy cho hay.

Hà Nội sẽ triển khai vùng phát thải thấp theo lộ trình từng bước đến năm 2031. Giai đoạn 2026–2027, thành phố thí điểm tại khu vực vành đai 1 và một số phường trọng điểm, mỗi phường lựa chọn một khu vực đáp ứng đủ tiêu chí để đánh giá hiệu quả.

Từ 1/1/2028, vùng phát thải thấp sẽ được áp dụng cho toàn bộ vành đai 1 và một số khu vực thuộc vành đai 2. Đến 1/1/2030, phạm vi triển khai mở rộng từ vành đai 3 trở vào, bao phủ phần lớn khu vực trung tâm thành phố. Từ năm 2031 trở đi, Hà Nội sẽ áp dụng vùng phát thải thấp tại tất cả các khu vực đáp ứng tiêu chí.

“Chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an để áp dụng camera AI giám sát phương tiện giao thông trong vùng phát thải thấp, bảo đảm triển khai ngay khi đề án có hiệu lực thực thi”, bà Thủy nhấn mạnh.

Quyết liệt “đảo ngược” xu thế ô nhiễm

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, việc triển khai vùng phát thải thấp tại Hà Nội được đặt trong bối cảnh nhiều chính sách lớn của Trung ương đã được ban hành. Nổi bật là Quyết định số 2530/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Ở nhiều thời điểm, chất lượng không khí ở Hà Nội xuống mức rất xấu

Theo kế hoạch này, đến năm 2030, nồng độ bụi PM2.5 tại Hà Nội phải giảm 20% so với năm 2024, sau năm 2030 tiếp tục giảm trung bình 5 µg/m³ mỗi giai đoạn 5 năm. Mục tiêu đến năm 2045, nồng độ bụi mịn PM2.5 đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí xung quanh.

Cùng với đó, Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ, với yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt hơn tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Đặc biệt, HĐND TP. Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 57 về thực hiện vùng phát thải thấp, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc hạn chế phát thải từ giao thông và thúc đẩy giao thông xanh.

Thực tế cho thấy, ô nhiễm không khí hiện nay tập trung chủ yếu tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, đặc biệt nghiêm trọng vào mùa khô, khi nồng độ bụi mịn PM2.5 thường xuyên vượt ngưỡng cho phép. Trước thực trạng này, Kế hoạch hành động quốc gia đặt ra mục tiêu đến năm 2030 đưa nồng độ PM2.5 trung bình năm tại Hà Nội xuống dưới 40 µg/m³, trong khi các tỉnh vệ tinh như Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh phấn đấu giảm trên 10%.

Kế hoạch xác định 5 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm hoàn thiện thể chế, kiểm soát nguồn thải công nghiệp và giao thông, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, huy động nguồn lực và hợp tác. Trong đó, xây dựng và thí điểm vùng phát thải thấp tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh được coi là dự án ưu tiên.

Song song, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 200 công trình xanh, đồng thời thí điểm các giải pháp công nghệ như phun sương giảm bụi tại các khu vực ô nhiễm trọng điểm, hướng tới phát triển đô thị bền vững, nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Văn Ngân/VOV.VN