Hà Nội thí điểm dùng AI cảnh báo nguy cơ mất an toàn hệ thống điện

Phó chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn vừa ký ban hành Quyết định số 4318/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) để dự báo, cảnh báo nguy cơ mất an toàn hệ thống, thiết bị điện trên địa bàn thành phố”.

Đề án sẽ nghiên cứu từng bước bổ sung các thiết bị cảm biến, đo lường và cảnh báo thông minh tại một số vị trí, khu vực và loại hình cơ sở có nguy cơ cao trong giai đoạn thí điểm (Ảnh minh họa).

Thí điểm AI tại 3 phường

Đề án hướng tới xây dựng một cơ chế dự báo, cảnh báo sớm dựa trên việc tích hợp dữ liệu của ngành điện với dữ liệu về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH), xây dựng, phản ánh hiện trường, kiểm tra và các dữ liệu liên quan khác.

Theo kế hoạch, đến hết năm 2026, thành phố sẽ hoàn thành các yêu cầu về quản lý nhà nước, danh mục dữ liệu tối thiểu, mô hình dữ liệu, phương án phân quyền và quy trình kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ Đề án. EVNHANOI và các đơn vị điện lực chuẩn bị các điều kiện kỹ thuật, dữ liệu, hạ tầng kết nối, phương án vận hành và nguồn lực trong phạm vi quản lý; đồng thời hoàn thành bộ tiêu chí, chỉ số rủi ro mất an toàn hệ thống, thiết bị điện phục vụ thí điểm.

Trong giai đoạn 2026-2027, Hà Nội sẽ triển khai thí điểm sử dụng và huấn luyện AI để dự báo, cảnh báo nguy cơ mất an toàn hệ thống, thiết bị điện.

Cơ sở dữ liệu phục vụ huấn luyện AI sẽ được hình thành từ việc tích hợp dữ liệu điện cốt lõi như tiêu thụ điện, phụ tải, sự cố lưới điện với dữ liệu PCCC, xây dựng, phản ánh, kiểm tra và các dữ liệu khác tại địa bàn thí điểm.

Đề án dự kiến triển khai tại phường Xuân Đỉnh, phường Giảng Võ và phường Tây Hồ. Đây là những khu vực được lựa chọn để đại diện cho khu vực đô thị lõi, có mật độ phụ tải lớn, nguy cơ cao và có điều kiện phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị.

Trong mô hình này, EVNHANOI và các đơn vị điện lực giữ vai trò chủ trì vận hành kỹ thuật, tích hợp dữ liệu điện và tổ chức triển khai các nội dung thuộc phạm vi quản lý. Sở Công Thương thực hiện chức năng quản lý nhà nước, điều phối, đôn đốc và tổng hợp báo cáo, không trực tiếp đầu tư, xây dựng, quản lý, vận hành hệ thống kỹ thuật của Đề án.

Đáng chú ý, AI được xác định chỉ là công cụ hỗ trợ phân tích, cảnh báo và đưa ra khuyến nghị, không thay thế trách nhiệm chuyên môn, kiểm tra, xác minh, kết luận, xử lý vi phạm hoặc quyết định áp dụng biện pháp hành chính của cơ quan, người có thẩm quyền.

Theo Đề án, hệ thống sẽ xây dựng bộ tiêu chí, chỉ số rủi ro mất an toàn điện trên cơ sở 3 nhóm chính.

Nhóm tiêu chí kỹ thuật điện tập trung vào các yếu tố như bất thường phụ tải, tăng trưởng phụ tải đột biến, quá tải kéo dài, tần suất mất điện, sự cố, cảnh báo thiết bị, dấu hiệu phát nhiệt, rò điện, chập điện nếu có dữ liệu, tình trạng thiết bị bảo vệ và đặc điểm cấp điện.

Nhóm tiêu chí PCCC&CNCH gồm lịch sử cháy, nổ liên quan đến điện; loại hình cơ sở có nguy cơ; mật độ người cư trú, làm việc; các tồn tại, vi phạm về PCCC; điều kiện thoát nạn, ngăn cháy, bố trí khu vực sạc điện và kết quả kiểm tra, khắc phục.

Nhóm tiêu chí về công trình, địa bàn và hành vi sử dụng điện sẽ chú trọng các loại hình như nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, nhà cho thuê, kho hàng, bãi giữ xe, điểm sạc, trạm sạc, tủ đổi pin; khu vực dân cư mật độ cao; công trình vi phạm trật tự xây dựng và các phản ánh hiện trường.

Hình thành bản đồ rủi ro an toàn điện

Trên cơ sở dữ liệu được tích hợp, AI sẽ hỗ trợ nhận diện khu vực, nhóm cơ sở, thiết bị và khách hàng có nguy cơ mất an toàn điện. Mô hình phân tích dữ liệu lịch sử, dữ liệu kỹ thuật, kết quả kiểm tra, thông tin cháy nổ, phản ánh và dữ liệu địa bàn để nhận diện những dấu hiệu bất thường và nguy cơ lặp lại.

Sở Khoa học và Công nghệ sẽ sử dụng hạ tầng Trung tâm AI của thành phố để hỗ trợ dự báo bất thường về phụ tải, tần suất sự cố, xu hướng gia tăng nguy cơ theo thời gian, khu vực và loại hình cơ sở. Kết quả dự báo được chuyển tới EVNHANOI và các đơn vị điện lực để đề xuất danh sách ưu tiên cảnh báo, tư vấn, tuyên truyền, kiểm tra hoặc khắc phục.

Đề án cũng nghiên cứu từng bước bổ sung các thiết bị cảm biến, đo lường và cảnh báo thông minh tại một số vị trí, khu vực và loại hình cơ sở có nguy cơ cao trong giai đoạn thí điểm.

Một yêu cầu quan trọng là tất cả cảnh báo mức cao và rất cao phải được xác thực thông qua thuật toán đối chiếu đa nguồn dữ liệu hoặc xác minh thực địa trước khi chuyển thành nhiệm vụ kiểm tra, xử lý. Mô hình AI phải được kiểm thử, đánh giá sai lệch, hiệu chỉnh định kỳ; đồng thời ghi nhận nguồn dữ liệu, phiên bản mô hình, ngưỡng cảnh báo và trách nhiệm phê duyệt nghiệp vụ.

Giai đoạn 2028-2030, thành phố dự kiến mở rộng mô hình trên cơ sở kết quả thí điểm, hạ tầng và dữ liệu của ngành điện cùng nền tảng dùng chung của thành phố. Đề án hướng tới tích hợp sâu với Trung tâm điều hành thông minh (IOC), Trung tâm giám sát an toàn không gian mạng (SOC), nền tảng dữ liệu đô thị và iHanoi.

Qua đó, Hà Nội sẽ từng bước hình thành bản đồ rủi ro an toàn điện của thành phố và vận hành bộ KPI để đánh giá hiệu quả. Trong đó có các chỉ số đánh giá chất lượng mô hình AI như tỷ lệ cảnh báo đúng, tỷ lệ cảnh báo giả và độ chính xác dự báo.

Trên IOC, các chỉ tiêu cảnh báo, bản đồ rủi ro, tình trạng xử lý và báo cáo tổng hợp được thiết kế để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành theo phân quyền. Trên iHanoi, thành phố dự kiến phát triển chuyên mục hoặc mini app về tư vấn, cảnh báo an toàn điện, PCCC trong sử dụng điện; tiếp nhận phản ánh hiện trường, hướng dẫn người dân tự kiểm tra, khắc phục những nguy cơ thường gặp và theo dõi trạng thái xử lý.

Hệ thống kết nối, chia sẻ dữ liệu sẽ thực hiện thông qua nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu dùng chung của thành phố; các luồng dữ liệu phải được đăng ký, mô tả metadata, kiểm soát truy cập, giám sát lưu lượng và ghi nhật ký, bảo đảm yêu cầu an toàn thông tin.

Các sản phẩm chính của Đề án gồm danh mục dữ liệu và mô hình dữ liệu phục vụ cảnh báo; bộ tiêu chí, chỉ số rủi ro điện - PCCC&CNCH; quy trình phối hợp tiếp nhận, xác minh và xử lý cảnh báo; dashboard, bản đồ rủi ro; chuyên mục hoặc mini app trên iHanoi và bộ KPI theo dõi hiệu quả.

Việc triển khai Đề án được kỳ vọng giúp chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào kiểm tra, xử lý sau khi xảy ra sự cố sang chủ động nhận diện, cảnh báo và phòng ngừa nguy cơ, góp phần nâng cao an toàn hệ thống điện và hạn chế các sự cố liên quan đến điện trên địa bàn Thủ đô.