Hà Nội thí điểm túi đựng rác tiêu chuẩn, quản lý theo lượng phát sinh

Mô hình không chỉ thay đổi cách chứa, chuyển giao rác, mà còn thử nghiệm một phương thức quản lý mới: Nhận diện lượng chất thải từng hộ phát sinh, từng bước hướng tới nguyên tắc “Người xả ít rác trả ít - người xả nhiều rác trả nhiều”.

Các đại biểu dự hội nghị triển khai thí điểm mô hình sử dụng túi tiêu chuẩn để chứa chất thải sau phân loại tại phường Cửa Nam. Ảnh: Thanh Hồng

Chiếc túi “đo” lượng rác của từng hộ

Chiều 16-9, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) phối hợp với UBND phường Cửa Nam triển khai thí điểm mô hình sử dụng túi tiêu chuẩn để chứa chất thải còn lại sau phân loại tại Tổ dân phố Lê Thánh Tông.

Theo Kế hoạch số 254/KH-UBND ngày 11-9-2026 của UBND phường, giai đoạn 1 thực hiện từ ngày 1-10 đến 31-12-2026 tại Tổ dân phố Lê Thánh Tông, ngoại trừ tuyến phố Lê Thánh Tông; đồng thời thí điểm xe điện 3 bánh chuyên dùng thu gom.

Điểm đáng chú ý của mô hình là chất thải không còn được nhìn như một lượng rác đồng nhất. Lượng rác của một hộ gia đình ít người, ít phát sinh khác với hộ kinh doanh, nhà hàng hay gia đình đông người. Trong đó, túi tiêu chuẩn được đưa vào để tạo ra một bước trung gian: Nhận diện lượng chất thải còn lại sau phân loại.

Theo mô hình, người dân phân loại chất thải thành 4 nhóm: Tái chế, nguy hại, cồng kềnh và chất thải còn lại. Các loại tái chế, nguy hại, cồng kềnh được phân loại riêng và chuyển giao theo hướng dẫn.

Phần chất thải còn lại như thức ăn thừa, hộp xốp, nhựa dùng một lần, giấy ăn đã sử dụng, tã, bỉm... được chứa trong túi tiêu chuẩn màu xám và chuyển giao cho công nhân hoặc xe thu gom chuyên dùng trong khung giờ 20h đến 22h.

Túi có nhận diện riêng, in logo URENCO Hà Nội, logo phường Cửa Nam và mã QR. Từ đây, lượng túi sử dụng có thể trở thành một dữ liệu để theo dõi lượng chất thải còn lại của từng hộ.

Hướng dẫn người dân cách phân loại rác vào từng túi đựng rác tiêu chuẩn. Ảnh: Thanh Hồng

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Tổng Giám đốc URENCO cho rằng, việc thí điểm cần được nhìn như một quá trình kiểm chứng thực tế, qua đó đánh giá khả năng tổ chức thu gom, nhận diện, tổng hợp dữ liệu và mức độ phù hợp với điều kiện từng địa bàn.

Theo ông Nguyễn Thanh Sơn, mục tiêu không dừng ở việc sử dụng một loại túi mới mà hướng tới từng bước hình thành phương thức quản lý chất thải dựa trên lượng phát sinh thực tế.

Đây là điểm cốt lõi của mô hình. Nếu một hộ tăng cường tái sử dụng, phân loại và đưa chất thải tái chế ra khỏi dòng rác còn lại, lượng túi tiêu chuẩn cần dùng có thể giảm. Ngược lại, lượng chất thải còn lại lớn sẽ kéo theo nhu cầu sử dụng túi nhiều hơn. Từ đó, người xả ít rác sẽ trả ít tiền và người xả nhiều rác phải trả nhiều hơn.

Với công nhân trực tiếp thu gom, sự thay đổi này sẽ mang lại nhiều thuận lợi trong công việc hằng ngày. Chị Nguyễn Hồng Uyên, công nhân môi trường URENCO Chi nhánh Hoàn Kiếm cho biết, việc người dân phân loại đúng, cho rác vào túi kín và chuyển giao đúng thời gian sẽ giúp công việc thu gom thuận lợi hơn, hạn chế rác rơi vãi, nước rác và mùi phát sinh trong quá trình vận chuyển.

Tuy nhiên, điều chị Nguyễn Hồng Uyên quan tâm nhất không phải chiếc túi có hình thức thế nào, mà người dân có duy trì thói quen sử dụng đúng quy định hay không. Bởi nếu chỉ thực hiện trong những ngày đầu rồi trở lại cách bỏ rác cũ, hiệu quả của mô hình sẽ khó duy trì.

Ở góc độ người dân, ông Thái Doãn Đồng, 33B Phạm Ngũ Lão đồng tình với việc thí điểm và cho rằng, khi người dân đã quen với phân loại rác, mô hình có điều kiện để triển khai thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, ông Thái Doãn Đồng lưu ý, phương án tổ chức thu gom có thể được tính toán linh hoạt để tạo thuận lợi cho người dân bỏ rác đúng giờ.

Thí điểm phải đo được hiệu quả

Phường Cửa Nam là địa bàn trung tâm, có mật độ dân cư cao, tập trung nhiều cơ quan, cơ sở kinh doanh, nhà hàng, khách sạn và các hoạt động dịch vụ.

Những năm qua, phường duy trì công tác thu gom chất thải rắn sinh hoạt, tỷ lệ thu gom đạt 100%.

Tuy nhiên, áp lực vẫn hiện hữu tại các khu vực đông dân cư, nhiều hộ kinh doanh. Một số trường hợp bỏ rác không đúng giờ, không đúng nơi, chưa đóng kín túi. Đặc thù nhiều ngõ nhỏ, ngõ sâu, thiếu không gian tập kết cũng khiến tổ chức thu gom phải linh hoạt.

Túi đựng rác tiêu chuẩn màu xám sẽ được thí điểm tại Tổ dân phố Lê Thánh Tông, phường Cửa Nam. Ảnh: Thanh Hồng

Ông Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam cho rằng, việc thí điểm phải gắn chặt giữa phân loại tại nguồn, thu gom và quản lý chất thải. Mục tiêu là để người dân hiểu đúng, làm đúng và từng bước hình thành thói quen xử lý rác ngay từ nơi phát sinh.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra với chính quyền cơ sở. Nếu chỉ tuyên truyền mà thiếu kiểm tra, nhắc nhở và xử lý vi phạm, phân loại rác rất dễ trở thành việc làm theo phong trào.

Theo kế hoạch của phường, các lực lượng liên quan sẽ tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân; kiểm tra, nhắc nhở trường hợp vi phạm lần đầu và xử lý những trường hợp tái phạm, cố tình bỏ rác không đúng giờ, không đúng nơi quy định.

Theo các chuyên gia môi trường, thước đo của mô hình không thể chỉ là số hộ tham gia hay số túi đã được phát ra. Điều cần đo là lượng chất thải còn lại có giảm không, công nhân thu gom có thuận lợi hơn không, dữ liệu thu được có đủ tin cậy để phục vụ nghiên cứu phương thức tính giá dịch vụ hay không.

Để có con số chính xác, URENCO phải phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện trong thời gian thí điểm. Do đó, không nên kỳ vọng vào những chiếc túi tiêu chuẩn tự giải quyết được bài toán rác thải mà chỉ là một mắt xích trong chuỗi quản lý mới: Người dân phân loại - sử dụng túi đúng quy cách - công nhân thu gom - đơn vị dịch vụ ghi nhận - chính quyền giám sát. Nếu thiếu một mắt xích, mô hình khó đạt mục tiêu.

Đặc biệt, khi hướng tới thu giá dịch vụ theo lượng chất thải, yêu cầu minh bạch và số liệu chính xác phải cao. Người dân chỉ có thể đồng thuận khi họ thấy lượng rác của mình được ghi nhận hợp lý, cách tính rõ ràng và chi phí tương ứng với dịch vụ thực tế.

Giai đoạn thí điểm tại Lê Thánh Tông cần được xem là bước thử nghiệm chính sách của đơn vị quản lý với chính quyền địa phương.

Nếu kết quả cho thấy người dân giảm được lượng rác còn lại, tăng phân loại, tái chế; công tác thu gom thuận lợi hơn và dữ liệu đủ tin cậy, mô hình sẽ có thêm cơ sở để nghiên cứu áp dụng tại những địa bàn phù hợp. Ngược lại, những bất cập phát sinh trong thực tế cũng cần được nhìn thẳng để điều chỉnh trước khi nhân rộng.

Với sự tham gia của người dân, chính quyền địa phương và đơn vị cung ứng dịch vụ vệ sinh môi trường, URENCO kỳ vọng mô hình sẽ góp phần hình thành cách tiếp cận mới theo hướng mỗi người có trách nhiệm với lượng chất thải mình phát sinh. Đồng thời, đây là bước đi quan trọng trong quá trình đổi mới công tác quản lý chất thải sinh hoạt theo hướng hiện đại và văn minh, góp phần thúc đẩy phân loại chất thải tại nguồn, giảm thiểu chất thải, tăng cường tái chế và hướng tới xây dựng Thủ đô xanh – sạch – đẹp – văn minh và phát triển bền vững.