Hà Nội triển khai Đề án 'Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học': Chuyển từ học để thi sang học để sử dụng

Khi yêu cầu sử dụng ngoại ngữ trong học tập và đời sống ngày càng rõ nét, câu chuyện đặt ra là học sinh có thể sử dụng tiếng Anh như thế nào.

Từ yêu cầu thực tế đó, nhiều nhà trường Hà Nội đang từng bước thay đổi cách dạy, cách học, tạo thêm không gian để tiếng Anh hiện diện tự nhiên hơn trong đời sống học đường.

Một tiết học tiếng Anh của học sinh Trường Trung học phổ thông Tiền Phong (xã Mê Linh). Ảnh: Nguyễn Quang

Tiếng Anh hiện diện trong nhiều hoạt động học đường

“Có những học sinh làm bài ngữ pháp tốt, điểm kiểm tra cao nhưng khi gặp một người nước ngoài lại lúng túng, không biết bắt đầu câu chuyện từ đâu”, giáo viên tiếng Anh Phạm Thị Bình (ở phường Hà Đông) chia sẻ từ thực tế giảng dạy.

Theo cô giáo Phạm Thị Bình, trong nhiều năm, việc học tiếng Anh trong nhà trường phổ thông thường gắn với sách giáo khoa, bài kiểm tra, điểm số và các kỳ thi. Học sinh dành nhiều thời gian ghi nhớ từ vựng, cấu trúc ngữ pháp, luyện đề nhưng không phải lúc nào cũng có đủ môi trường để sử dụng ngoại ngữ trong những tình huống gần với đời sống.

Góc nhìn này cũng nhận được sự đồng thuận từ phía phụ huynh. Chị Nguyễn Thị Tuyến (phường Thanh Liệt) cho biết, điều chị mong muốn không chỉ là con đạt một điểm số tốt trong môn tiếng Anh mà quan trọng hơn là có thể tự tin giao tiếp, tiếp cận tài liệu, công nghệ và tri thức bằng tiếng Anh khi cần thiết.

Những mong muốn ấy đã dần trở thành hiện thực từ chính những thay đổi trong đời sống học đường. Tiếng Anh bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trong các câu lạc bộ, sân chơi, hoạt động trải nghiệm, dự án học tập, video, thuyết trình và những sản phẩm sáng tạo của học sinh. Từ một môn học trên thời khóa biểu, ngoại ngữ đang từng bước trở thành một phần của môi trường giáo dục.

Đó là sự thay đổi không chỉ về cách tổ chức một tiết học, mà còn về cách nhìn nhận mục tiêu của việc học ngoại ngữ: Từ học để làm bài, để thi sang học để sử dụng.

Nhiều cách làm, chung mục tiêu

Tùy điều kiện đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và đặc điểm học sinh, mỗi nhà trường đang tìm cách tạo ra những “không gian tiếng Anh” riêng.

Tại Trường Trung học cơ sở Ba Đình (phường Ngọc Hà), phát triển năng lực ngoại ngữ được đặt trong tổng thể đổi mới hoạt động chuyên môn của nhà trường. Sau sáp nhập, trường có 3.558 học sinh, 83 lớp tại 3 cơ sở. Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Ba Đình Lê Hoàn Châu chỉ rõ, với quy mô mới, bài toán đặt ra không chỉ là cộng thêm nguồn lực mà quan trọng hơn là nhận diện, hội tụ và chuyển hóa những thế mạnh riêng thành nguồn lực chung.

Với môn tiếng Anh, nhà trường rà soát đội ngũ, nhận diện giáo viên có thế mạnh về chuyên môn, ngoại ngữ, công nghệ và phương pháp dạy học để hình thành những hạt nhân chuyên môn. Điều đáng chú ý là việc học tiếng Anh không chỉ dừng ở giờ học chính khóa.

Nhà trường tổ chức Câu lạc bộ “Em yêu thích tiếng Anh”, các cuộc thi hùng biện, giới thiệu sách, English Festival và bản tin tiếng Anh. Sản phẩm học tập cũng được mở rộng, từ video clip, thuyết trình đến viết thơ, viết truyện, viết cảm nghĩ bằng tiếng Anh. Học sinh còn có cơ hội tham gia các tiết học trải nghiệm, ứng dụng ngoại ngữ tại danh thắng, bảo tàng, di tích lịch sử.

Đây cũng là điểm mà Trường Trung học cơ sở Tân Tiến (xã Xuân Mai) đang quan tâm. Từ thực tế của một trường còn nhiều khó khăn về điều kiện trang thiết bị cho dạy và học ngoại ngữ, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Tân Tiến Phạm Thị Thu Hà nhìn nhận, việc tiếng Anh không còn hiện diện trong một số kỳ thi quan trọng hoặc không còn được cộng điểm theo cách trước đây có thể trở thành cơ hội để chuyển trọng tâm từ học để làm bài thi sang học để nghe, nói, giao tiếp và sử dụng tiếng Anh trong đời sống.

Những chuyển động từ các nhà trường diễn ra trong bối cảnh ngành Giáo dục đang đặt ra định hướng lớn về dạy và học ngoại ngữ.

Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22-8-2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo xác định nhiệm vụ tăng cường dạy và học ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Tại Hà Nội, định hướng này được cụ thể hóa bằng Kế hoạch số 259/KH-UBND thực hiện Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035.

Điểm đáng chú ý là Hà Nội không đặt tất cả các trường vào một khuôn mẫu giống nhau mà phân thành ba mức độ: Cơ bản khởi động; nâng cao mở rộng; mũi nhọn, dẫn dắt, để các nhà trường căn cứ vào điều kiện thực tế lựa chọn cách triển khai phù hợp. Đặt trong những thay đổi về kiểm tra, thi cử và tuyển sinh hiện nay, việc xác định lại cách học tiếng Anh càng trở nên cần thiết.

Tại Hội nghị giáo dục môn ngoại ngữ năm học 2026-2027, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là tăng số tiết tiếng Anh hay bổ sung hoạt động ngoại khóa, mà phải từng bước hình thành môi trường để học sinh có cơ hội nghe, nói, đọc, viết và sử dụng tiếng Anh trong học tập, giao tiếp, trải nghiệm và tiếp cận tri thức. Cũng từ đó, cánh cửa hội nhập không chỉ mở ra ở những kỳ thi hay chứng chỉ, mà bắt đầu từ chính lớp học, sân trường và những trải nghiệm hằng ngày của mỗi học sinh.