Thận trọng để không áp lực thành tích, điểm số!

Học sinh Trường THPT Nguyễn Hiền (phường Bình Thới, TPHCM) trong một giờ học.

Giáo viên giảm áp lực, học sinh làm quen đề thi chuẩn

Thầy Phạm Lê Thanh, Tổ trưởng chuyên môn Hóa học, Trường THPT Nguyễn Hiền (phường Bình Thới, TPHCM), cho rằng, quy định mới về việc Sở GD-ĐT tổ chức kiểm tra học kỳ bằng đề chung cho học sinh lớp 12 theo Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT là một chủ trương có nhiều ý nghĩa tích cực, đặc biệt trong việc chuẩn hóa hoạt động kiểm tra, đánh giá, nâng cao chất lượng dạy học thực chất của các cơ sở giáo dục.

"Quy định mới giúp tạo mặt bằng đánh giá thống nhất, tăng tính khách quan và công bằng, chất lượng đề kiểm tra, đảm bảo phục vụ yêu cầu cần đạt của chương trình. Học sinh ở các trường khác nhau được đánh giá bằng một đề kiểm tra chung với cùng chuẩn kiến thức, năng lực và yêu cầu cần đạt; khắc phục tình trạng nơi ra đề quá dễ, nơi ra đề quá khó", thầy Phạm Lê Thanh nhận định.

Bên cạnh đó, việc tham gia chung đề thi giúp cung cấp dữ liệu tin cậy đánh giá thực chất chất lượng giáo dục, qua đó giúp cơ quan quản lý và trường học nhận diện mặt bằng học tập, làm cơ sở điều chỉnh kế hoạch giáo dục, thay vì chỉ dựa vào điểm số kiểm tra nội bộ của từng trường.

Ngoài ra, khi không trực tiếp quyết định đề kiểm tra cuối kỳ, giáo viên sẽ tập trung vào việc giúp học sinh đạt được các yêu cầu của chương trình, phát triển năng lực vận dụng kiến thức và giải quyết vấn đề, thay vì chỉ luyện tập theo dạng đề quen thuộc do giáo viên hoặc nhà trường xây dựng.

Quan trọng hơn hết, việc chung đề kiểm tra giúp học sinh lớp 12 làm quen với hình thức đánh giá độc lập, chuẩn bị tốt hơn cho kỳ thi tốt nghiệp THPT. Trong đó, học sinh được rèn khả năng thích ứng với câu hỏi mới, phân bổ thời gian, tự đánh giá năng lực và khắc phục các lỗ hổng kiến thức.

Cách làm này góp phần hạn chế bệnh thành tích và nâng cao trách nhiệm giải trình. Kết quả trở thành một nguồn minh chứng độc lập hơn, giúp nhà trường nhìn nhận đúng thực trạng để có giải pháp cải tiến chất lượng.

Cùng quan điểm, Th.S Đặng Thanh Huân, giáo viên tiếng Anh, Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (phường Xóm Chiếu) nhận định, quy định mới triệt tiêu hiện tượng "mưa điểm 10" hoặc "chấm nương tay". Khi nhà trường tự ra đề, đôi khi có tâm lý cho đề dễ để "đẹp học bạ" phục vụ xét tuyển đại học.

Trái lại, đề kiểm tra chung giúp đánh giá đúng thực lực của học sinh trên một thước đo thống nhất, từ đó tạo "bản đồ năng lực", giúp sở GD-ĐT và các trường có dữ liệu mặt bằng chung minh bạch, nhận diện chính xác các "lỗ hổng" kiến thức phổ biến của học sinh để điều chỉnh kế hoạch ôn tập.

"Việc các trường thi theo đề chung của sở giúp giáo viên giảm áp lực tự soạn đề thi học kỳ - vốn đòi hỏi quy trình thẩm định, ma trận phức tạp. Thay vào đó, giáo viên có thêm thời gian tập trung vào đổi mới phương pháp giảng dạy và phụ đạo học sinh yếu", Th.S Đặng Thanh Huân bày tỏ.

Học sinh Trường THPT Nguyễn Hiền (phường Bình Thới, TPHCM) trong một giờ học.

Kết hợp nhiều hình thức đánh giá

Mặc dù có nhiều ưu điểm so với cách triển khai trước đây, song việc các trường thực hiện chung đề thi cần được nhìn nhận thận trọng. Thầy Phạm Lê Thanh đánh giá, cùng một đề kiểm tra không đồng nghĩa với công bằng tuyệt đối.

Hiện nay, mỗi trường có điều kiện tuyển sinh, chất lượng đầu vào, cơ sở vật chất và đặc điểm học sinh khác nhau. Vì vậy, không nên dùng điểm trung bình của một kỳ kiểm tra để xếp hạng chất lượng các trường hoặc đánh giá năng lực giáo viên.

Thay vào đó, cần bảo đảm sự thống nhất về tiến độ và phạm vi nội dung dạy học. Đề chung phải bám sát yêu cầu cần đạt, không đưa nội dung ngoài phạm vi dạy học vào đề thi.

Đặc biệt, ngành giáo dục không để kiểm tra chung dẫn đến dạy học chạy theo điểm số, thành tích. Nếu giáo viên quá tập trung luyện đề, học sinh có thể bị thu hẹp cơ hội thực hành thí nghiệm, nghiên cứu, trải nghiệm và phát triển tư duy khoa học. Đây là nguy cơ cần chủ động phòng tránh khi triển khai chung một đề thi ở tất cả các trường học.

Riêng với ThS. Đặng Thanh Huân, đối với môn tiếng Anh, học sinh ở các trường chuyên, trường nội thành thường có năng lực tiếng Anh tốt hơn so với học sinh khu vực ngoại thành, vùng sâu, vùng xa. Một đề thi chung nếu quá khó sẽ gây tâm lý hoang mang, mất động lực cho học sinh yếu; ngược lại nếu quá dễ sẽ không phân hóa được học sinh giỏi.

Để quy định mới phát huy tối đa hiệu quả, thầy Đặng Thanh Huân đề xuất: "Đề thi cần được xây dựng từ ma trận và bản đặc tả rõ ràng, bảo đảm độ bao phủ kiến thức, kỹ năng, mức độ nhận thức và khả năng phân hóa. Với môn tiếng Anh, cần cân đối giữa kiến thức ngôn ngữ, đọc hiểu và khả năng vận dụng, phù hợp với mục tiêu đánh giá của bài kiểm tra".

Song song đó, quá trình xây dựng và thẩm định đề nên có sự tham gia của giáo viên giàu kinh nghiệm ở nhiều loại hình trường. Ý kiến của giáo viên giúp đề thi vừa bảo đảm chuẩn chung, vừa phản ánh sát thực tế dạy học.

Ngành giáo dục cần xây dựng cơ chế phản hồi và cải tiến đề thi. Sau kiểm tra, cần thu thập ý kiến chuyên môn từ các trường, rà soát những câu hỏi có vấn đề, xem xét độ phân hóa và điều chỉnh ngân hàng câu hỏi cho các kỳ tiếp theo. Đây là cách bảo đảm chất lượng đề thi được cải thiện liên tục.

Bên cạnh đó, kết hợp đề chung với đánh giá thường xuyên đối với học sinh. Đề chung là một thành phần của hệ thống đánh giá, tuy nhiên không thay thế toàn bộ hoạt động đánh giá của giáo viên. Riêng đối với môn tiếng Anh, kết hợp đánh giá các kỹ năng và năng lực giao tiếp của học sinh thông qua các hình thức phù hợp.