Hà Nội: Trưng bày chuyên đề 'Bút thép, lòng son'

Trưng bày chuyên đề: “Bút thép, lòng son” gồm các nội dung: Báo chí cách mạng Việt Nam – Những dấu mốc lịch sử; Bút thép, lòng son; Tiếp nối dòng chảy.

Đông đảo người dân và du khách đến tham quan trưng bày

Ở nội dung thứ nhất: “Báo chí cách mạng Việt Nam – Những dấu mốc lịch sử” giới thiệu khái quát sự ra đời của báo chí cách mạng Việt Nam với dấu mốc: ngày 21/6/1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), Báo Thanh Niên – cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập – đã ra số đầu tiên. Báo Thanh Niên giữ vai trò đặc biệt quan trọng, mở đầu cho việc truyền bá chủ nghĩa yêu nước và cách mạng theo quan điểm Mác – Lênin bằng chữ Quốc ngữ. Báo được phổ biến khắp cả nước, nhất là trong thanh niên, công nhân và nông dân. Nội dung này cũng khái quát những dấu mốc quan trọng của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, từ khi có Đảng ra đời năm 1930, qua các giai đoạn 1936–1939; 1939–1945 và trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, báo chí đã phát huy vai trò là phương tiện tuyên truyền đường lối cách mạng, vừa là diễn đàn đấu tranh tư tưởng, phản ánh nguyện vọng của nhân dân, đấu tranh cho các quyền dân sinh, dân chủ, phát huy vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng, kêu gọi nhân dân đoàn kết, đứng lên giành độc lập, tuyên truyền về Cách mạng Tháng Tám thành công lập ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nổi bật trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, giữa bom đạn, thiếu thốn và hiểm nguy, báo chí vẫn duy trì xuất bản, kịp thời chuyển tải thông tin, phản ánh hiện thực chiến đấu, cổ vũ tinh thần yêu nước và hun đúc niềm tin vào thắng lợi cuối cùng. Trải qua hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, báo chí cách mạng Việt Nam đã để lại những dấu ấn sâu đậm, khẳng định vị thế của một nền báo chí luôn gắn bó bền chặt với Tổ quốc, với Nhân dân.

Ở nội dung thứ hai: “Bút thép, lòng son” giới thiệu khái quát: giữa chốn ngục tù khắc nghiệt hay nơi chiến trường ác liệt, báo chí cách mạng Việt Nam vẫn được biên soạn, in ấn và lưu hành. Thiếu thốn về điều kiện vật chất, những tờ báo thủ công vẫn được bí mật xuất bản. Qua từng trang báo, người chiến sĩ cầm bút kịp thời truyền tải thông tin, thắp lên niềm tin và ý chí chiến đấu, biến ngòi bút thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng. Tất cả được hun đúc từ trí tuệ, lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm của những người cầm bút. Dù trong hoàn cảnh tù đày, bất chấp đòn roi của kẻ thù, bị giam cầm ở nhà tù Hỏa Lò, Côn Đảo, Sơn La và các nhà tù khác, các chiến sĩ cách mạng đã dùng ngòi bút để “bẻ gãy” gông cùm, tuyên truyền cách mạng và cổ vũ phong trào đấu tranh chống chế độ giam cầm hà khắc. Dưới sự chỉ đạo của các tổ chức Đảng, tù chính trị đã mưu trí, sáng tạo trong việc biên soạn, xuất bản và phát hành những tờ báo bí mật bằng nhiều phương thức chưa từng có. Những “tờ báo” ấy đã góp phần “cất cao tiếng nói” của người tù trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc, tiêu biểu như: Lao tù tạp chí, Con đường chính, Đời tù, Xuân tù, Ý kiến chung, Người tù đỏ, Sinh hoạt, Xây dựng, Suối reo, Doãn Đê, Ngọ báo…

Một góc trưng bày

Bên cạnh đó, trong “Bút thép, lòng son” còn trưng bày nội dung Xông pha trong lửa đạn, giới thiệu cho khách tham quan biết về công tác phát hành, xuất bản, cách làm báo trong chiến tranh và những tấm gương hy sinh vì sự nghiệp báo chí. Nội dung này đề cập nơi chiến trường khói lửa, những tòa soạn thô sơ được dựng lên ngay sát chiến hào hay dưới hầm sâu để kịp thời cập nhật tin tức đến nhân dân, phản ánh tiếng nói hòa bình và khát vọng độc lập của dân tộc. Với trái tim quả cảm và tinh thần dấn thân vì Tổ quốc, các nhà báo sẵn sàng vượt qua mọi gian khó, không sợ hy sinh để có được những thước phim, bức ảnh quý giá.

Ở góc độ khác, khi tham quan nội dung này, trưng bày giúp cho người xem biết về tòa soạn nơi chiến hào gồm: “Trạm phát hành báo Cứu Quốc” với hình thức báo được chuyển bằng xe đạp đến các địa phương và tổ chức bán lẻ tại chỗ; “Tòa soạn báo trên đồi Ngựa Hí” gắn với hình ảnh tòa soạn được đặt dưới hầm sâu, không thắp đèn sáng vì sợ địch phát hiện, phải làm việc dưới ánh sáng lờ mờ; “Làm báo tại căn cứ Trung ương Cục miền Nam”; “Làm báo dưới hầm”. Đặc biệt ấn tượng và xúc động ở nội dung trưng bày Hóa thân cho Tổ quốc. Với những hình ảnh, hiện vật, thông tin giới thiệu giúp khách tham quan hiểu rõ hơn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, lớp lớp nhà báo hăng hái ra trận. Nhiều người đã ngã xuống nơi chiến trường khi lao vào nguy hiểm để có được những thước phim, bức ảnh chân thực. Có nhà báo hy sinh khi trên tay còn ôm hộp phim, đôi mắt nhìn thẳng lên bầu trời đầy bom đạn. Máu của các nhà báo – liệt sĩ thấm trong mỗi tin tức được gửi về từ chiến trường khốc liệt, góp phần làm nên những chiến thắng vĩ đại của dân tộc. Trong phạm vi trưng bày, giới thiệu những câu chuyện về sự hy sinh anh dũng của các nhà báo chiến trường: Trần Kim Xuyến, Bùi Đình Túy, Phạm Thị Ngọc Huệ, Dương Thị Xuân Quý, Lương Nghĩa Dũng… góp phần khắc họa tinh thần dấn thân, lòng quả cảm và sự cống hiến của nhà báo cho sự nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam.

Ở nội dung thứ ba: “Tiếp nối dòng chảy”: kế thừa và tiếp nối những giá trị truyền thống, báo chí cách mạng Việt Nam hôm nay luôn phát huy vai trò là phương tiện thông tin thiết yếu, phản ánh trung thực các vấn đề của đời sống xã hội, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Với tinh thần trách nhiệm và tình yêu nghề, đội ngũ những người làm báo không quản gian khó, kịp thời đến các địa điểm, sự kiện, ghi lại những khoảnh khắc chân thực để mang tới cho độc giả những phóng sự, bài viết chất lượng và ý nghĩa.

Theo Ban tổ chức: Trưng bày “Bút thép, lòng son” nhằm tôn vinh những chiến sĩ cách mạng kiên trung, dù bị giam cầm trong nhà tù thực dân, đế quốc vẫn giữ vững khí tiết, dùng ngòi bút để đấu tranh và xuất bản báo chí. Trưng bày cũng là lời tri ân những nhà báo, chiến sĩ đã hy sinh xương máu, cống hiến quên mình cho sự nghiệp vẻ vang của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Trưng bày được giới thiệu đến ngày 15/11/2026 tại Di tích lịch sử Nhà tù Hỏa Lò, số 1 phố Hỏa Lò, phường Cửa Nam, Hà Nội.