Hà Nội xây dựng nông thôn mới: Ứng dụng chuyển đổi số xây dựng mô hình 'thôn thông minh', bảo vệ môi trường

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2035, Hà Nội đang từng bước chuyển từ tư duy phát triển nông thôn dựa chủ yếu vào đầu tư hạ tầng sang xây dựng một không gian nông thôn hiện đại, xanh, số và bền vững. Trong đó, chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, cải thiện chất lượng phục vụ người dân, thúc đẩy kinh tế số và tạo thêm những giá trị mới ở khu vực nông thôn.

Cách tiếp cận này không chỉ góp phần hoàn thiện các tiêu chí nông thôn mới mà còn mở ra dư địa để các địa phương nâng cao chất lượng đời sống người dân, phát huy lợi thế sản xuất, làng nghề, cảnh quan và văn hóa truyền thống, đồng thời thích ứng tốt hơn với quá trình đô thị hóa.

Theo ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới thành phố Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã xây dựng dự thảo Bộ tiêu chí xã nông thôn mới thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 gồm 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu. Bộ tiêu chí được xây dựng trên cơ sở kế thừa những kết quả đã đạt được trong giai đoạn trước, đồng thời bổ sung các yêu cầu mới phù hợp với xu thế phát triển.

Đáng chú ý, chuyển đổi số được đặt ra ngày càng rõ nét trong quản lý nhà nước, sản xuất và đời sống người dân. Cùng với đó là những yêu cầu cao hơn về môi trường, trong đó 100% chất thải rắn sinh hoạt phải được thu gom, xử lý; tối thiểu 80% rác thải được phân loại tại nguồn và không còn tình trạng chôn lấp trực tiếp chất thải sinh hoạt.

Chủ tịch UBND xã Đại Xuyên Hoàng Tuân trực tiếp trao tặng mã QR cho hộ kinh doanh tại chợ Bìm. Ảnh: HNM

Xây dựng “thôn thông minh”, đưa chuyển đổi số đến gần người dân

Tại xã Đại Xuyên, chuyển đổi số đang được cụ thể hóa bằng việc xây dựng mô hình “thôn thông minh” tại các thôn Bái Xuyên, Kim Quy và Tri Thủy. Đây được xem là bước đi thiết thực nhằm đưa các tiện ích số đến gần hơn với người dân, đồng thời tạo nền tảng để hình thành mô hình nhà văn hóa số tại cơ sở.

Đến nay, người dân trên địa bàn đã có điều kiện tiếp cận hạ tầng cáp quang băng rộng, mạng di động và sóng 5G. Hệ thống nhà văn hóa được đầu tư, nâng cấp theo hướng đồng bộ, không chỉ phục vụ hội họp, sinh hoạt cộng đồng mà còn trở thành không gian tuyên truyền, phổ biến kiến thức, đào tạo kỹ năng số và hỗ trợ người dân tiếp cận các tiện ích công nghệ.

Cùng với hạ tầng, xã Đại Xuyên đưa vào vận hành nền tảng giao tiếp Viettel Tammi, thành lập các cộng đồng thôn trên ứng dụng iHanoi và duy trì hoạt động của các Tổ công nghệ số cộng đồng. Việc kết nối nhiều nền tảng số đã góp phần hình thành kênh thông tin hai chiều nhanh chóng, thuận tiện giữa chính quyền và người dân.

Thay vì phải trực tiếp đến trụ sở để tiếp cận nhiều thông tin, người dân có thể cập nhật thông báo, phản ánh vấn đề phát sinh, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt và khai thác nhiều tiện ích số ngay từ cơ sở. Qua đó, khoảng cách giữa chính quyền với người dân từng bước được rút ngắn, hiệu quả quản lý và điều hành được nâng lên.

Chuyển đổi số cũng mở thêm cơ hội phát triển kinh tế cho người dân nông thôn. Các hộ sản xuất, kinh doanh có thể quảng bá, giới thiệu sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử, mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng và từng bước đưa sản phẩm địa phương lên môi trường số.

Cùng với đó, xã định hướng lắp đặt hệ thống camera tại các tuyến đường trục thôn, khu vực ngã ba, ngã tư và những nơi công cộng, kết nối với trung tâm điều hành của Công an xã. Hệ thống này góp phần hỗ trợ lực lượng chức năng giám sát địa bàn, kịp thời phát hiện và xử lý các vấn đề liên quan đến an ninh trật tự, an toàn giao thông, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân.

Chủ tịch UBND xã Đại Xuyên Hoàng Tuân cho rằng, xây dựng nhà văn hóa số có ý nghĩa quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số toàn diện của địa phương. Trong đó, người dân phải được xác định là trung tâm, vừa là chủ thể tham gia, vừa là đối tượng trực tiếp thụ hưởng những tiện ích mà chuyển đổi số mang lại.

Mô hình nhà văn hóa số vì vậy không đơn thuần là đưa thiết bị công nghệ vào nhà văn hóa, mà hướng tới thay đổi phương thức tổ chức các hoạt động cộng đồng, quản lý và cung cấp thông tin. Đây sẽ là không gian để người dân học hỏi, tiếp cận công nghệ, sử dụng dịch vụ số và tham gia sâu hơn vào đời sống cộng đồng.

Từ những nền tảng này, xã Đại Xuyên kỳ vọng từng bước hình thành môi trường sinh hoạt cộng đồng hiện đại, văn minh; thúc đẩy chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ người dân trong giai đoạn mới.

Ra mắt mô hình "Chợ thông minh 4.0" tại chợ Bìm. ẢNh: HNM

Chuyển đổi số gắn với bảo vệ môi trường, nâng chất lượng nông thôn

Không chỉ tập trung vào xây dựng “thôn thông minh”, chuyển đổi số tại các xã ngoại thành Hà Nội còn được gắn với những nhiệm vụ thiết thực như bảo vệ môi trường, tiếp nhận phản ánh của người dân và nâng cao hiệu quả quản lý địa bàn.

Tại xã Chuyên Mỹ, nơi có nhiều làng nghề truyền thống như khảm trai - sơn mài, sản xuất giày da, may..., áp lực về môi trường luôn được địa phương xác định là một trong những vấn đề cần tập trung giải quyết. Chính vì vậy, công tác tuyên truyền, vận động người dân giữ gìn vệ sinh môi trường được triển khai đồng bộ trên hệ thống truyền thanh, mạng xã hội và cổng thông tin điện tử.

Toàn xã đã trang bị 700 thùng rác tại các thôn, cơ quan, đơn vị; tổ chức phun chế phẩm sinh học phòng, chống dịch bệnh; phát động phong trào “Sáng - xanh - sạch - đẹp” và tổ chức nhiều đợt tổng vệ sinh môi trường.

Các hoạt động đã thu hút hơn 3.000 lượt người tham gia, cắt tỉa trên 30km cây cỏ, làm sạch 50 điểm tập kết rác thải. Những kết quả này góp phần tạo chuyển biến về cảnh quan, nâng cao ý thức cộng đồng trong giữ gìn môi trường sống. Đáng chú ý, xã Chuyên Mỹ đã đoạt giải Ba cấp thành phố trong cuộc thi “Sáng - xanh - sạch - đẹp” vào tháng 12/2025.

Một điểm đáng chú ý là chuyển đổi số được xã Chuyên Mỹ đưa vào hoạt động của Mặt trận, qua đó tạo thêm kênh để chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội lắng nghe ý kiến từ cơ sở.

Ủy ban MTTQ Việt Nam xã đã xây dựng kênh trực tuyến “Mặt trận Chuyên Mỹ lắng nghe dân nói” dưới hình thức Google Form. Người dân có thể truy cập thông qua đường link hoặc quét mã QR để gửi phản ánh, kiến nghị, góp ý, đề xuất.

Các nội dung tiếp nhận khá rộng, từ xây dựng Đảng, chính quyền, hoạt động của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đến những vấn đề trực tiếp gắn với đời sống như dân sinh, an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn giao thông, cải cách hành chính, chuyển đổi số và chất lượng phục vụ nhân dân.

Theo Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Vũ Văn Hữu, công tác kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm về môi trường được tăng cường; lực lượng Công an xã đã xử lý hàng chục trường hợp vi phạm. UBND xã cũng thường xuyên kiểm tra, đôn đốc Công ty cổ phần Môi trường và Công trình đô thị Nam Thăng Long thực hiện đúng quy trình thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải, đồng thời phối hợp giải quyết các điểm tồn đọng rác trên địa bàn.

Nhiều mô hình bảo vệ môi trường tiếp tục được duy trì và nhân rộng như thu gom phế liệu trong trường học, xây dựng các tuyến đường xanh - sạch - đẹp, tuyến đường hoa. Đặc biệt, tại làng nghề sơn mài Bối Khê, 165 hộ gia đình đã lắp đặt hệ thống xử lý khí thải, góp phần giảm tác động của hoạt động sản xuất đến môi trường sống.

Từ thực tiễn tại Đại Xuyên và Chuyên Mỹ có thể thấy, chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới đang được Hà Nội triển khai theo hướng ngày càng thiết thực, gắn với những nhu cầu cụ thể của người dân. Công nghệ không chỉ phục vụ quản lý, điều hành mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế, bảo đảm an ninh trật tự, tiếp nhận phản ánh và giải quyết các vấn đề môi trường.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn mới: không chỉ có đường giao thông, trường học, nhà văn hóa khang trang, mà còn phải có hạ tầng số, phương thức quản trị hiện đại, môi trường sống xanh, sạch và một cộng đồng dân cư chủ động tham gia vào quá trình phát triển.

Với việc kết hợp chuyển đổi số, bảo vệ môi trường và phát huy vai trò chủ thể của người dân, Hà Nội đang từng bước tạo dựng những vùng nông thôn không chỉ đạt chuẩn về hạ tầng mà còn có chất lượng sống cao hơn, năng động hơn và thích ứng tốt hơn với quá trình đô thị hóa. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 đi vào chiều sâu, tạo những giá trị bền vững cho khu vực ngoại thành Thủ đô.