Hạ tầng kết nối đồng bộ: Mắt xích còn thiếu của hệ sinh thái sạc xe điện

Hạ tầng trạm sạc ngày càng phủ rộng và đồng nhất sẽ thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng chuyển đổi điện trong phương tiện giao thông. Ảnh: Hoàng Linh

Đây cũng là xu hướng được các chuyên gia và doanh nghiệp trong lĩnh vực xe điện và hạ tầng sạc nêu tại Hội nghị Phát triển hệ sinh thái sạc mở vừa diễn ra tại thành phố Hồ Chí Minh.

Trong bối cảnh ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia đầu tư trạm sạc, sự phát triển của hạ tầng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng một nền tảng kết nối và thanh toán chung, giúp giảm tình trạng phân mảnh của thị trường.

Tỷ trọng xe năng lượng mới trong số phương tiện đăng ký tài khoản giao thông đã tăng từ 0,2% năm 2022 lên 28,9% trong 6 tháng đầu năm 2026; riêng nhóm ô tô con đã đạt 57,56%. Điều này phản ánh tốc độ điện hóa đang diễn ra nhanh, kéo theo nhu cầu mở rộng hệ sinh thái phục vụ xe điện.

Thị trường phát triển kéo theo hạ tầng hỗ trợ, khi chỉ trong thời gian ngắn có thêm nhiều tên tuổi mới đầu tư vào lĩnh vực sạc ô tô điện. Mỗi nhà đầu tư mang đến thêm lựa chọn, góp phần mở rộng độ phủ của hạ tầng và tạo động lực cạnh tranh - là xu hướng tích cực.

Tỉ lệ sử dụng xe năng lượng mới trong cơ cấu giao thông hiện nay. Nguồn dữ liệu: VETC

Tuy nhiên, sự đa dạng cũng nảy sinh vấn đề, khi mỗi hệ thống vận hành trên một nền tảng công nghệ riêng, sử dụng ứng dụng và phương thức thanh toán riêng. Hệ quả, người dùng xe điện muốn sạc thông suốt mỗi hành trình thường phải cài đặt nhiều ứng dụng, đăng ký nhiều tài khoản, xác thực nhiều lần và duy trì số dư ở nhiều ví hoặc phương thức thanh toán khác nhau.

Không ít trường hợp khi tìm được trạm sạc "lạ" còn phải tải ứng dụng mới, đăng ký tài khoản, nạp tiền rồi mới có thể bắt đầu phiên sạc. Những thao tác tưởng nhỏ này lại ảnh hưởng đáng kể đến trải nghiệm sử dụng xe điện. Điều này dẫn tới trải nghiệm gián đoạn và những rủi ro, bất cập khác.

Đây cũng không chỉ là vấn đề của người dùng. Với các đơn vị vận hành trạm sạc (CPO), việc mỗi doanh nghiệp phát triển một hệ thống công nghệ, ứng dụng và nền tảng thanh toán riêng cũng làm tăng chi phí đầu tư, vận hành và thu hút khách hàng.

Về vấn đề này, các chuyên gia cho rằng, khi thị trường xe điện bước sang giai đoạn phát triển mới, thanh toán không còn chỉ là bước cuối cùng sau khi sạc mà phải được xem là "hạ tầng của hạ tầng", tức chất keo kết nối toàn bộ hành trình của người sử dụng.

Nhiều phiền toái phát sinh nếu hệ sinh thái trạm sạc toàn quốc không kết nối đồng bộ. Ảnh: PV

Cụ thể, một nền tảng thanh toán hiện đại cần cho phép người dùng tìm kiếm trạm, kiểm tra tình trạng khả dụng, dẫn đường, xác thực, kích hoạt phiên sạc, thanh toán và quản lý lịch sử giao dịch trên cùng một hệ thống. Quan trọng hơn, nền tảng đó phải có khả năng làm việc với nhiều đơn vị vận hành khác nhau mà không nên yêu cầu mỗi doanh nghiệp phải xây dựng lại toàn bộ hệ thống công nghệ.

Để hiện thực hóa điều này, các nền tảng cũng cần chia sẻ tiêu chuẩn kết nối thông tin giữa các hạ tầng sạc khác nhau. Theo các chuyên gia, việc áp dụng những chuẩn mở - ví dụ như như OCPI kết hợp Open API - sẽ cho phép các nền tảng trao đổi dữ liệu với nhau mà không cần thay đổi hạ tầng trạm sạc hiện có.

Điều này cũng đồng nghĩa các đơn vị vận hành vẫn giữ quyền quản lý hệ thống, quyết định giá bán điện, chính sách kinh doanh và thương hiệu của mình, trong khi người dùng được hưởng trải nghiệm thống nhất hơn.

Cách tiếp cận này cũng chính là nền tảng để hình thành mô hình eRoaming – cơ chế cho phép người dùng tiếp cận và sử dụng trạm sạc của nhiều đơn vị vận hành thông qua một nền tảng kết nối chung, tương tự cách người dùng điện thoại có thể sử dụng dịch vụ trên nhiều mạng viễn thông.

Sự phát triển của thị trường xe điện đang đặt ra yêu cầu mới đối với nền tảng thanh toán và kết nối giữa các mạng lưới trạm sạc. Ảnh: Hoàng Linh

Đại diện một số doanh nghiệp đầu tư trạm sạc đánh giá, khả năng xây dựng được một hệ sinh thái sạc xe điện kết nối mở về nhiều mặt rất có tiềm năng, bởi sẽ giúp tận dụng tốt hơn hạ tầng hiện có, giảm đầu tư trùng lặp và tạo điều kiện để nhiều đơn vị cùng tham gia phát triển hệ sinh thái thay vì hình thành các "ốc đảo" công nghệ riêng biệt.

Ông Lý Hữu Lợi, Trưởng bộ phận công nghệ thông tin tại ESKY Corp và ông Trịnh Trung, Giám đốc SmartCharge đều cho rằng, khả năng tương tác giữa các hệ thống, tận dụng hạ tầng sẵn có và ứng dụng công nghệ quản lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, vận hành cũng như mang lại trải nghiệm thuận tiện, thống nhất hơn cho người sử dụng.

Thực tế, việc hình thành một nền tảng kết nối không nhằm thay thế các đơn vị vận hành trạm sạc mà đóng vai trò như lớp hạ tầng số dùng chung. VETC - đơn vị vốn với thế mạnh về nền tảng thu phí đường bộ - nhận định, nền tảng kết nối giúp chuẩn hóa các nghiệp vụ chung như xác thực, thanh toán, đối soát và chia sẻ dữ liệu, còn các doanh nghiệp vẫn cạnh tranh bằng vị trí đầu tư, chất lượng dịch vụ, tốc độ sạc và chính sách kinh doanh.

Nói cách khác, mỗi chủ thể dù kết nối thông tin vẫn tập trung vào sở trường riêng: đơn vị vận hành tiếp tục đầu tư và khai thác trạm sạc, hãng xe phát triển sản phẩm, doanh nghiệp vận tải quản lý đội xe, còn nền tảng kết nối đảm nhiệm vai trò liên thông giữa các hệ thống.

Nhìn rộng hơn, đây cũng là xu hướng đang xuất hiện trên nhiều thị trường xe điện trên toàn cầu, khi trọng tâm phát triển không chỉ là mở rộng số lượng trạm sạc mà còn xây dựng lớp hạ tầng số đủ mạnh để kết nối các mạng lưới với nhau.

Hệ sinh thái trạm sạc cần phát triển hài hòa để tránh các "ốc đảo" công nghệ. Ảnh: Hoàng Linh

Đáng chú ý, việc kết nối các nền tảng cũng gợi mở thêm nhiều dịch vụ bên lề, có thể giữ chân khách hàng tại các trạm sạc, đồng thời tăng nguồn thu cho nhà đầu tư trạm thông qua các dịch vụ phụ trợ như ăn uống, nghỉ ngơi, giải trí... "Điểm sạc cũng là một điểm đến" - ông Lý Hữu Lợi nêu rõ khi đề cập tới vấn đề này, nhấn mạnh tới nhu cầu ăn uống, mua sắm và giao dịch của người đến trạm sạc.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đình Hòa, Giám đốc Phát triển Kinh doanh EBOOST khẳng định, hiệu quả của một trạm sạc không chỉ được quyết định bởi số lượng trụ sạc được lắp đặt, mà quan trọng hơn là khả năng thu hút lưu lượng khách hàng và khai thác ổn định trong dài hạn, và các dịch vụ đi kèm chính là những trụ cột cần thiết.

Nhìn chung, trong bối cảnh thị trường xe điện Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, một hạ tầng kết nối đồng bộ không chỉ mang ý nghĩa thuận tiện cho người sử dụng. Theo ông Hồ Quang Minh, Chủ tịch Hội Net Zero Việt Nam – Châu Á HCM SME (VANZA), quá trình điện hóa giao thông cần được nhìn nhận trong tổng thể chuyển dịch xanh, trong đó hạ tầng giao thông và năng lượng phải được phát triển đồng bộ, trong đó hạ tầng sạc có khả năng kết nối và được khai thác hiệu quả sẽ là điều kiện quan trọng để quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi hơn.

Điều đó sẽ trở thành nền móng giúp nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng, tiết kiệm nguồn lực đầu tư và tạo điều kiện để hệ sinh thái xe điện phát triển theo hướng mở, đồng bộ và bền vững.