Hạ tầng thủy lợi - không chỉ cho sản xuất nông nghiệp bền vững

Hồ Tây tại xã Đức Lập, tỉnh Lâm Đồng có dung tích 2,8 triệu m³ vừa cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, nước sạch sinh hoạt và là hồ cảnh quan

“Bể tích nước” giữ nhịp sản xuất nông nghiệp

Ở vùng Đông Nam tỉnh có hệ thống thủy lợi đáng ghi nhận, vì có nhiều công trình thủy lợi lớn. Nổi bật là hồ Sông Lũy, ở xã Phan Sơn, có dung tích gần 100 triệu m³ nước, cung cấp nước tưới cho khoảng 24.200 ha đất sản xuất nông nghiệp. Từ hồ chứa, nước được dẫn qua hệ thống kênh mương tỏa về các vùng sản xuất nông nghiệp giúp người dân chủ động nguồn nước trong mùa khô. Không chỉ phục vụ sản xuất, hồ còn cung cấp nước sinh hoạt cho người dân...

Từ khi hồ Sông Lũy đi vào vận hành, đã đáp ứng nhu cầu nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội cho vùng rộng lớn vốn dĩ trước đây thiếu nước. Nông dân chủ động hơn trong sản xuất, đặc biệt với các vùng cây trồng chịu hạn như thanh long và lúa.

Một công trình quan trọng khác là hồ Sông Quao, ở xã Hàm Thuận Bắc với dung tích khoảng 73 triệu m³. Hồ đang cung cấp nước sản xuất cho hơn 12.700 ha lúa và thanh long, đồng thời cấp 64.000 m³ nước sinh hoạt mỗi ngày đêm cho người dân địa phương.

Những công trình này cho thấy, khi nguồn nước được tích trữ và điều tiết hiệu quả, không chỉ sản xuất nông nghiệp được bảo đảm mà đời sống dân sinh và các hoạt động kinh tế khác cũng được hưởng lợi.

Trong khi đó, ở khu vực phía Tây tỉnh hiện có 208 hồ, đập với tổng dung tích hơn 166 triệu m³, phục vụ nước tưới cho 40.710 ha cây trồng. Hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm nguồn nước cho các vùng sản xuất nông nghiệp.

Đối với người nông dân, giá trị của những công trình này thể hiện rõ nhất vào mùa khô, thời điểm nguồn nước trở thành yếu tố quyết định năng suất cây trồng.

Ông Ngô Xuân Hải, ở xã Thuận An, có 4 ha cây trồng xen canh gồm cà phê, hồ tiêu, sầu riêng cho biết, nguồn nước từ hồ chứa tại địa bàn giúp người trồng cây lâu năm chủ động trong sản xuất. Cà phê, cây ăn trái muốn ra hoa đồng loạt thì phải có nước tưới đúng thời điểm. Nếu thiếu nước hoặc tưới trễ thì năng suất giảm rõ rệt. Nguồn nước giúp người dân yên tâm hơn khi sản xuất nông nghiệp, nhất là trong mùa khô.

“Lá chắn” cho sản xuất trước biến đổi khí hậu

Toàn tỉnh hiện có khoảng 622.873 ha cây lâu năm và 425.790 ha cây hàng năm với các cây trồng chủ lực như cà phê, rau, hoa và nhiều loại cây ăn trái.

Để đáp ứng nhu cầu nước tưới, hệ thống thủy lợi của tỉnh đã được đầu tư tương đối đồng bộ. Toàn tỉnh hiện có 956 công trình thủy lợi, bao gồm 526 hồ chứa với khoảng 559 triệu m3 nước, 255 đập dâng, 51 trạm bơm cùng hàng ngàn km kênh mương. Hệ thống công trình này đóng vai trò trữ nước, điều tiết và phân phối nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Nhờ hệ thống thủy lợi được đầu tư và vận hành hiệu quả, diện tích canh tác được tưới đạt khoảng 73,45% diện tích cần tưới. Trong đó, 150.128 ha được cấp nước từ các công trình thủy lợi tập trung, góp phần duy trì ổn định các vùng sản xuất nông nghiệp chủ lực của tỉnh.

Tại nhiều vùng chuyên canh rau, hoa, hệ thống thủy lợi được kết hợp với công nghệ tưới tiết kiệm và tự động hóa, giúp tối ưu nguồn nước và giảm chi phí sản xuất. Hiện toàn tỉnh có 97.202 ha áp dụng hình thức tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước. Các vùng cây ăn trái như sầu riêng, bơ, mắc ca hay các khu sản xuất rau, hoa công nghệ cao cũng phát triển mạnh nhờ hệ thống thủy lợi ổn định.

Biến đổi khí hậu đang khiến thời tiết ngày càng khó lường với những đợt hạn kéo dài xen kẽ mưa lớn bất thường. Riêng năm 2025, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra 38 đợt thiên tai như mưa lớn, dông lốc, gió giật mạnh, gây thiệt hại đáng kể cho sản xuất và hạ tầng. Trong bối cảnh đó, các hồ chứa, đập và kênh mương không chỉ làm nhiệm vụ cấp nước mà còn trở thành tuyến phòng thủ quan trọng, giúp giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Trong mùa mưa, hồ chứa giúp điều tiết lũ, giảm nguy cơ ngập úng vùng hạ du, vào mùa khô, nguồn nước được tích trữ để chống hạn cho cây trồng và phục vụ sinh hoạt. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hệ thống thủy lợi.

Theo Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước tỉnh, thời gian tới, tỉnh tiếp tục chú trọng nâng cấp, sửa chữa các công trình thủy lợi xuống cấp, đồng thời phát triển thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng và hệ thống tưới tiết kiệm nước. Công tác quản lý, vận hành hồ chứa cũng được tăng cường nhằm bảo đảm an toàn công trình và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn nước.

Đức Hùng .