Hạ tầng trọng yếu - Trụ cột an ninh của kinh tế số

Sự cố của hạ tầng trọng yếu có thể gây ảnh hưởng diện rộng

Các trung tâm dữ liệu đóng vai trò quan trọng phục vụ cho phát triển kinh tế số. Ảnh: VNPT

Trong thời đại số, hạ tầng trọng yếu không chỉ tồn tại dưới dạng hữu hình mà còn tồn tại trên không gian mạng. Một trung tâm dữ liệu có thể bị tê liệt, làm gián đoạn hoạt động của hàng triệu người dùng. Một cuộc tấn công mạng vào hệ thống ngân hàng có thể gây đình trệ thanh toán diện rộng. Một sự cố của hệ thống công nghiệp có thể ảnh hưởng đến điện lực, giao thông, logistics hoặc là chuỗi cung ứng quốc gia.

Thực tế trên thế giới đã có nhiều sân bay, bệnh viện, nhà máy điện, hệ thống dầu khí, ngân hàng và các tập đoàn công nghệ lớn bị tấn công mạng, làm tê liệt hoặc đình trệ hoạt động. Điều đó cho thấy, không có một tổ chức nào không bị tấn công mạng…

Hệ thống điện là một trong các hệ thống hạ tầng trọng yếu của mỗi quốc gia. Ảnh: Phạm Hùng

Theo các chuyên gia, nếu như trước đây các cuộc tấn công mạng chủ yếu nhằm mục đích phá hoại đơn lẻ hoặc trục lợi tài chính nhỏ lẻ, thì hiện nay các hình thức tấn công mạng đã chuyển sang quy mô lớn, có tổ chức và có chiều sâu về mặt kỹ thuật.

Tin tặc (hacker) đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), khai thác các lỗ hổng, điểm yếu, tấn công vào chuỗi cung ứng, các phần mềm hoặc cài đặt các mã độc âm thầm trong thời gian dài trước khi kích hoạt.

Đặc biệt, nhiều cuộc tấn công không nhằm đánh cắp dữ liệu thông thường mà còn làm gián đoạn các dịch vụ thiết yếu, chiếm quyền điều khiển, phá hoại hạ tầng vận hành, gây mất niềm tin trong xã hội, ảnh hưởng đến kinh tế, an ninh quốc gia.

Theo đại diện OPSWAT Việt Nam, công ty chuyên về an ninh mạng (thuộc tập đoàn OPSWAT của Mỹ), hạ tầng trọng yếu quốc gia là những hệ thống đóng vai trò xương sống và gắn liền mật thiết với cuộc sống hằng ngày của mỗi người dân. Bất kỳ một sự cố hay cuộc tấn công nào nhắm vào các hệ thống này đều có thể gây ra những ảnh hưởng diện rộng, trực tiếp làm tê liệt các hoạt động thiết yếu của xã hội.

Hạ tầng viễn thông là cấu phần quan trọng của hạ tầng số, phục vụ nhu cầu liên lạc của khách hàng, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số... Ảnh: Viettel

Trong chia sẻ tại hội thảo mới đây, đại diện Bộ Tác chiến không gian mạng thuộc Bộ Quốc phòng cho biết, hầu hết các đơn vị vẫn đi sau đối phó với các cuộc tấn công mạng. Khi các công nghệ mới như AI và lượng tử phát triển sâu hơn, thách thức về an ninh mạng cũng sẽ lớn hơn.

Có một thực tế là phần lớn các hệ thống số hiện nay đang phụ thuộc vào các phần mềm và nền tảng của nước ngoài, đặt ra rủi ro, nguy cơ mất kiểm soát dữ liệu, làm gián đoạn dịch vụ hoặc phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài…

Triển khai tổng thể, chủ động và chiến lược lâu dài

Các hệ thống ngân hàng là một trong những huyết mạch của nền kinh tế. Ảnh: Hanoimoi

Cũng theo các chuyên gia, trước những thách thức mới đối với hạ tầng trọng yếu, việc bảo đảm an ninh mạng cần được triển khai theo hướng tổng thể, chủ động và chiến lược lâu dài. Trước tiên, tư duy ứng phó phải thay đổi sang tư duy phòng ngừa chủ động. Việc phòng ngừa luôn mang lại hiệu quả hơn so với việc khắc phục hậu quả. Do đó, doanh nghiệp cần coi an ninh mạng là một phần trong quy trình ngay từ khâu thiết kế, chứ không phải là bổ sung sau khi có sự cố.

Ông Nguyễn Ngọc Minh, kỹ sư giải pháp, OPSWAT Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số, ranh giới giữa hệ thống công nghệ thông tin văn phòng (IT) và hệ thống vận hành sản xuất (OT) đang dần xóa nhòa và đã được kết nối để phục vụ việc quản lý, vận hành từ xa.

Sự hội nhập này tạo ra những “cửa ngõ” mới cho tội phạm mạng, khi mà các cuộc tấn công hiện nay không chỉ nhắm vào dữ liệu số mà còn hướng trực tiếp vào hạ tầng vật lý. Đặc biệt, với sự trợ giúp của trí tuệ nhân tạo (AI), hacker có thể tạo ra hàng triệu mẫu mã độc trong thời gian cực ngắn, biến những cuộc tấn công từ quy mô ngày sang quy mô giờ, thậm chí là phút, gây áp lực cực lớn.

Vì vậy, công nghệ bảo mật tiên tiến nhất hiện nay không chỉ sử dụng một chương trình diệt virus đơn lẻ, mà còn tích hợp đồng thời nhiều bộ nhận diện mã độc khác nhau để đảm bảo tỷ lệ phát hiện cao nhất…

Ông Phan Hoàng Giáp, Phó Tổng giám đốc Công ty VSEC. Ảnh: T.Huệ

Chia sẻ về việc bảo đảm an ninh mạng cho hạ tầng điện toán đám mây (Cloud), ông Phan Hoàng Giáp, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần An ninh mạng Việt Nam (VSEC) cho hay, các giải pháp dựa trên ba trụ cột: Công nghệ, con người và quy trình thông qua hai dịch vụ CSA (chủ động đánh giá toàn diện hạ tầng cloud) và CDR (giám sát 24/24 giờ với cloud) nhằm giúp doanh nghiệp chủ động đánh giá, phát hiện lỗ hổng và giám sát phản ứng tấn công theo thời gian thực trên môi trường cloud.

“Điều đó có nghĩa, doanh nghiệp chuyển từ tư duy bị động sang kiểm soát chủ động và phản ứng tức thì. Bảo mật được tích hợp xuyên suốt từ khâu đánh giá, di chuyển đến vận hành tối ưu”, ông Phan Hoàng Giáp chia sẻ.

Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh tác chiến không gian mạng. Ảnh: T.Huệ

Nhấn mạnh quan điểm về bảo vệ chủ quyền, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh tác chiến không gian mạng, nêu vấn đề phát triển các nền tảng ở trong nước, thúc đẩy các sản phẩm an ninh mạng của Việt Nam, xây dựng trung tâm dữ liệu trong nước và nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ.

Cùng với đó là xây dựng một hệ sinh thái hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, thúc đẩy chia sẻ cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin về nguy cơ, phối hợp ứng cứu sự cố và tổ chức diễn tập thường xuyên.

Không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời của chủ quyền quốc gia. Bảo đảm an ninh mạng cho hạ tầng trọng yếu quốc gia không còn là sự lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ ổn định chính trị, phát triển kinh tế, bảo đảm an ninh quốc gia trong thời đại số.