Hà Tĩnh: Nguy cơ thiệt hại sản xuất do mực nước nhiều hồ chứa xuống thấp

Nắng nóng kéo dài từ đầu mùa hè đến nay khiến nhiều hồ chứa thủy lợi trên địa bàn Hà Tĩnh suy giảm nhanh dung tích, trong khi nhu cầu sử dụng nước cho sản xuất và sinh hoạt ngày càng tăng. Tại nhiều địa phương, mực nước các hồ đã xuống thấp hơn nhiều so với thiết kế, nhiều diện tích sản xuất nông nghiệp đứng trước nguy cơ thiếu nước nếu thời tiết tiếp tục khô hạn.

Lượng nước tại Hồ Sông Rác hiện chỉ còn khoảng 33,6% dung tích thiết kế sau thời gian dài nắng nóng. Ảnh: Hữu Quyết - TTXVN

Những ngày này, tại hồ Sông Rác, mực nước rút sâu, nhiều khoảng đất ven lòng hồ khô nứt. Đây là một trong những hồ chứa quan trọng của khu vực phía Nam Hà Tĩnh, có nhiệm vụ cấp nước tưới cho gần 10.000 ha đất sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, theo số liệu của đơn vị quản lý, hiện hồ Sông Rác có mực nước 16,45 m, thấp hơn 6,75 m so với thiết kế; dung tích còn 41,84 triệu m³, tương đương 33,6% dung tích thiết kế.

Nguồn nước sụt giảm đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất của người dân vùng hạ du. Tại xã Kỳ Văn, nhiều đồi chè đã chuyển màu vàng úa, một số khu vực cây bị chết sau nhiều tuần nắng nóng liên tục.

Hơn 6 sào chè của gia đình chị Võ Thị Phượng, thôn Xuân Sơn, đang dần mất đi màu xanh vốn có. Thiếu nước tưới, gần một nửa diện tích đã chết khô, phần còn lại được gia đình cầm cự bằng cách tận dụng từng nguồn nước còn sót lại.

Chị Võ Thị Phượng cho biết, đợt nắng nóng vừa qua khiến nhiều hộ trồng chè thiệt hại nặng. Những diện tích được tưới sớm chỉ giữ được khoảng một nửa, trong khi nhiều vườn chè đã chết từ 60-70%. Nếu tình trạng khô hạn tiếp tục kéo dài, nguy cơ mất trắng là rất lớn. Người dân mong muốn được hỗ trợ khoan giếng hoặc bổ sung các giải pháp cấp nước cho những khu vực không có hồ chứa.

Nhiều diện tích chè ở xã Kỳ Văn bị khô héo, ảnh hưởng đến năng suất vụ sản xuất. Ảnh: Hữu Quyết - TTXVN

Không riêng gia đình chị Phượng, nhiều hộ dân ở Kỳ Văn cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu nước phục vụ sản xuất. Theo bà Hồ Thị Lan, thôn Đất Đỏ, mực nước tại các hồ, đập trên địa bàn giảm rất nhanh. Nguồn nước từng phục vụ khu thanh niên lập nghiệp và người dân trong vùng nay hầu như đã cạn, khiến việc chăm sóc chè cũng như các loại cây trồng khác gặp nhiều khó khăn. Không ít hộ dân còn thiếu cả nước sinh hoạt do không có điều kiện đầu tư bể chứa hoặc khoan giếng.

Theo ông Lê Công Hòa, Trưởng phòng Kinh tế xã Kỳ Văn, địa phương có thế mạnh về cây chè nhưng cũng là một trong những nơi chịu tác động rõ nét nhất của nắng hạn. Thời điểm này mọi năm là vụ thu hoạch chính, song năm nay sản lượng giảm khoảng 15-20% so với cùng kỳ. Bên cạnh đó, nhiều diện tích chè đã bị chết do khô hạn, ảnh hưởng đến khả năng phục hồi và sản xuất trong các vụ tiếp theo. Ngoài vùng chè, nhiều diện tích lúa ở khu vực hạ du cũng đang thiếu nước do lượng nước từ các hồ chứa không còn dồi dào như trước.

Theo thống kê của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Thủy lợi Hà Tĩnh, phần lớn các hồ chứa do đơn vị quản lý hiện chỉ đạt từ 20-70% dung tích thiết kế; trong đó, hồ Kẻ Gỗ - hồ chứa lớn nhất tỉnh hiện có mực nước 22,17 m, thấp hơn mực nước dâng bình thường 10,33 m. Dung tích còn lại khoảng 108 triệu m³, tương đương khoảng 31% dung tích thiết kế và thấp hơn cùng kỳ năm 2025 gần 110 triệu m³. Hồ Thượng Tuy dung tích còn 5,81 triệu m³ nước, so với thiết kế đạt gần 31%, hồ Thượng Sông Trí đạt 10,71 triệu m³, tương đương 42% so với thiết kế.

Nguồn nước suy giảm diễn ra trong bối cảnh vụ Hè Thu đang bước vào giai đoạn cây trồng cần nhiều nước để sinh trưởng. Nếu không có mưa bổ sung trong thời gian tới, nhiều khu vực cuối kênh, vùng cao hoặc nơi phụ thuộc hoàn toàn vào các hồ chứa nhỏ sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu nước tưới.

Để ứng phó với tình trạng này, các đơn vị quản lý công trình thủy lợi đang tăng cường theo dõi diễn biến nguồn nước, tính toán phương án điều tiết hợp lý theo từng khu vực và từng thời điểm. Nguyên tắc vận hành được đặt ra là ưu tiên bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, đồng thời phân phối nước tiết kiệm, hiệu quả cho các vùng sản xuất trọng điểm.

Cùng với việc điều tiết nguồn nước từ các hồ chứa, ngành nông nghiệp và các địa phương đang rà soát những khu vực có nguy cơ hạn hán để xây dựng phương án chống hạn phù hợp. Các địa phương khuyến cáo người dân áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm, giữ ẩm cho đất, tận dụng nguồn nước từ ao, hồ nhỏ, giếng khoan và điều chỉnh lịch tưới phù hợp nhằm giảm thất thoát.

Theo dự báo của cơ quan khí tượng, từ nay đến cuối năm, hiện tượng El Nino sẽ tiếp tục mạnh thêm và tác động đến nhiều khu vực. Điều này đồng nghĩa với việc áp lực đối với nguồn nước tại các hồ chứa ở Hà Tĩnh sẽ còn tiếp diễn. Trong bối cảnh đó, việc sử dụng tiết kiệm và điều tiết hiệu quả nguồn nước đóng vai trò quan trọng nhằm giảm thiểu thiệt hại đối với sản xuất nông nghiệp và bảo đảm đời sống của người dân.