Hà Tĩnh: Tìm lại tên cho những liệt sĩ đang nằm ở Núi Nầm

Tháng Bảy, tháng của tri ân và tưởng nhớ. Trong không gian linh thiêng ấy, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đang được triển khai khẩn trương, đầy thành kính. Mỗi ngày trôi qua là thêm một nỗ lực để đưa những người con của đất nước trở về với tên tuổi thật của mình.

Các lực lượng làm lễ trước khi lấy mẫu.

Nghĩa trang không có tiếng ồn ào của cuộc sống thường nhật. Chỉ có tiếng xẻng chạm vào đất, tiếng chổi mềm phủi đi lớp bụi thời gian trên từng mảnh di cốt và những bước chân lặng lẽ của những người cán bộ, chiến sĩ đang cúi mình trước thế hệ cha anh.

Các hài cốt liệt sĩ được phủ quốc kỳ trước lúc di chuyển.

Chúng tôi đứng lặng trước một phần mộ vừa được mở. Những đôi bàn tay đeo găng trắng nâng từng mảnh di cốt lên thật chậm, như sợ đánh thức giấc ngủ đã kéo dài hơn nửa thế kỷ. Không ai bảo ai, tất cả đều nói rất khẽ. Giữa không gian tĩnh lặng ấy, ngay cả tiếng gió lùa qua hàng thông cũng như nhỏ lại. Ở nơi này, thời gian dường như trôi chậm hơn...

Đây không phải một cuộc khai quật thông thường. Những cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh đang thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt: Thu nhận mẫu sinh phẩm để giám định ADN, từng bước xác định danh tính những liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Mỗi phần mộ là một quy trình khép kín. Từ xác định vị trí, khai quật, làm sạch di cốt, lựa chọn mẫu sinh phẩm, ghi chép thông tin, số hóa dữ liệu đến niêm phong, bảo quản... mọi công đoạn đều được thực hiện nghiêm ngặt theo quy trình khoa học. Không ai vội vàng. Không ai sơ suất.

Các hài cốt liệt sĩ được lưu giữ thông tin theo quy trình nghiêm ngặt.

Các mẫu được đóng gói niêm phong kỹ càng.

Mặt trời lên cao. Cái nắng miền Trung bắt đầu hắt lửa xuống những hàng bia trắng. Mồ hôi thấm đẫm lưng áo cán bộ, chiến sĩ. Có người liên tục lau lớp hơi nước bám trên kính bảo hộ. Có người vừa đứng dậy đã lại cúi xuống bên phần mộ khác.

Thượng tá Trần Văn Sơn, Đội trưởng Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh, người đã nhiều năm gắn bó với công việc tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ, chia sẻ bằng giọng trầm lắng: "Phía sau mỗi mẫu sinh phẩm là niềm hy vọng của một gia đình. Có những người mẹ đã gần trọn một đời chờ con. Có những người em chưa một lần được biết anh mình đang nằm ở đâu. Vì thế, càng khó khăn, càng phải làm thật cẩn trọng".

Lời của anh khiến chúng tôi nhớ đến dòng chữ quen thuộc trên nhiều tấm bia trong nghĩa trang: "Liệt sĩ chưa biết tên". Mấy chữ ngắn ngủi ấy chứa đựng biết bao khoảng trống. Khoảng trống của một cái tên. Khoảng trống của một quê hương. Khoảng trống của những cuộc đoàn viên đã bị chiến tranh chia cắt suốt hơn nửa thế kỷ.

Có lẽ vì thế, những người đang miệt mài thu nhận mẫu sinh phẩm hôm nay không chỉ thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn. Họ đang lần theo những dấu vết mong manh còn sót lại của thời gian, để nối lại những sợi dây máu mủ đã bị cắt đứt. Hy vọng đến một ngày, những dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên" được thay bằng tên tuổi thật. Hy vọng sẽ có thêm những người mẹ thôi ngóng con. Hy vọng sẽ có thêm những mái nhà được thắp nén hương lên đúng người thân của mình.

Lực lượng dân quân sửa lại mặt bằng trước lúc hoàn trả lại mộ cho các liệt sĩ.

Nhân dân xã Tứ Mỹ tham gia cùng đội công tác hoàn trả lại mộ cho các liệt sĩ.

Để hành trình thiêng liêng ấy được nối dài, thời gian qua, chính quyền địa phương, các ban, ngành, đoàn thể và nhân dân đã cùng chung tay hỗ trợ lực lượng làm nhiệm vụ. Nhiều ngày liền, chị Lê Thị Nga, Thôn đội trưởng thôn Đại Châu, xã Tứ Mỹ, tạm gác công việc tại cây xăng, gửi con nhỏ cho gia đình để đến nghĩa trang hỗ trợ các tổ công tác. Chị bảo, mình chỉ góp một phần việc rất nhỏ. Nhưng nếu sự góp sức ấy giúp thêm một gia đình tìm được người thân thì mọi vất vả đều xứng đáng. Bởi những người đang nằm dưới những hàng mộ trắng này đã hiến dâng cả tuổi xuân, cả cuộc đời để đất nước có được hòa bình hôm nay.

Đoàn công tác Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh kiểm tra việc lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm.

Chiều buông xuống, nắng nhạt dần trên những hàng mộ đã được hoàn trả nguyên trạng, sạch sẽ và trang nghiêm. Các tổ công tác cẩn thận niêm phong những mẫu sinh phẩm cuối cùng, khép lại đợt thu nhận mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm.

Sau nhiều ngày làm việc, lực lượng thực hiện nhiệm vụ đã hoàn thành việc khai quật, số hóa toàn bộ 554 phần mộ tại nghĩa trang. Trong đó, thu nhận được mẫu sinh phẩm của 166 phần mộ; 388 phần mộ không còn đủ điều kiện để lấy mẫu.

Mộ của 73 liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Nầm.

Đặc biệt, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm có 3 ngôi mộ tập thể, nơi 111 liệt sĩ cùng yên nghỉ. Các bác, các chú đã nằm cạnh nhau từ những năm tháng kháng chiến ác liệt cho đến tận hôm nay. Có thể sẽ không bao giờ tách riêng được từng người để gọi đúng tên, nhưng họ vẫn có một cái tên chung, thiêng liêng và bất tử: Những người con đã hiến dâng tuổi xuân và cuộc đời cho Tổ quốc.

Rời Núi Nầm khi hoàng hôn phủ xuống những hàng thông, chúng tôi mang theo một niềm tin lặng lẽ: Mỗi mẫu ADN được lưu giữ hôm nay là thêm một cơ hội để một gia đình tìm lại người thân, để một nén hương được thắp đúng nơi, đúng tên và để những người chiến sĩ không còn phải lặng im dưới dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên". Bởi, sau hơn nửa thế kỷ, điều các liệt sĩ xứng đáng được nhận lại không chỉ là sự tri ân của đất nước, mà còn là tên tuổi của chính mình.