Hai chiếc xe đạp và chậu quất chiều 28 Tết khiến người thầy nhớ suốt đời

Hơn 30 năm dạy Toán tự do ở Hà Nội, tôi đã đón không ít cái Tết cùng những món quà mộc mạc từ phụ huynh học trò. Phần lớn là quà quê giản dị: Cân gạo nếp, con gà, chậu quất hay vài loại trái cây vườn nhà. Nhưng có một câu chuyện đến nay tôi vẫn nhớ như in. Không phải vì món quà lớn lao gì, mà vì tình nghĩa phía sau nó - một tình cảm khiến tôi xúc động suốt những năm tháng làm nghề.

Khoảng đầu những năm 2000, tôi dạy thêm cho một nhóm gần 20 học sinh lớp 10 tại thị xã Hà Đông (Hà Tây cũ, nay thuộc Hà Nội). Sau vài tháng, một cậu bé tên Dũng được mẹ dẫn đến xin vào học. Nhìn hai mẹ con gầy gò trên chiếc xe đạp cũ, Dũng mặc phong phanh giữa trời đông rét buốt, tôi chú ý ngay từ buổi đầu.

Hỏi ra mới biết Dũng được một học sinh trong lớp giới thiệu; hai đứa từng học chung cấp hai. Tôi để ý thêm thì thấy em tiếp thu nhanh, ý thức học tập tốt. Chỉ vài tuần sau, Dũng đã theo kịp các bạn và nắm bài khá vững.

Một hôm, do có việc cần trao đổi với vợ chồng anh chị chủ nhà nên tôi đến sớm hơn thường lệ. Khi từ phòng anh chị đi ra, tôi vô tình nghe Dũng nói với bạn rằng học phí một buổi như thế là quá sức, nếu mức thu như ở các trung tâm luyện thi thì tốt biết mấy. Nghe thấy như vậy, tôi đã phải dừng lại một lúc rồi mới bước vào lớp và coi như không nghe thấy gì.

Sau buổi học, tôi trao đổi riêng với chị chủ nhà (người trực tiếp thu học phí) và đề nghị miễn toàn bộ tiền học cho Dũng. Tôi cũng dặn đây là chuyện tế nhị, cần giữ kín để em không mặc cảm. Khi mẹ cậu đến nộp tiền, chị nói rằng tôi miễn học phí vì em học tốt và cần được động viên.

Không chỉ riêng Dũng, trong những năm đi dạy, tôi từng miễn hoặc giảm học phí cho khá nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Hồi còn dạy cho một trung tâm luyện thi, thấy một em rất ham học nhưng không đủ điều kiện theo lớp, tôi nói với người quản lý: Cứ trừ tiền thù lao của tôi để bù học phí cho em ấy.

Về sau, khi mở các nhóm học ở khu Kim Mã, Nguyễn Siêu…, tôi cũng nhiều lần làm như vậy. Đến bây giờ vẫn thế, gặp trường hợp các con thực sự muốn học mà gia đình khó khăn, tôi sẵn sàng miễn hoặc giảm học phí nếu thấy mình có thể giúp. Với tôi, đó cũng là một cách trả món nợ ân tình – trả ơn những người từng giúp mình vô điều kiện trong cuộc sống, trong số đó có những người tôi chưa kịp gặp lại để nói lời cảm ơn.

Câu chuyện với Dũng tưởng chỉ dừng lại ở đó.

Bất ngờ, chiều 28 Tết năm ấy, tôi thấy Dũng đứng trước cửa căn nhà tập thể của mình trên đường Giảng Võ. Hỏi ra mới biết mẹ em đang đợi dưới sân. Hai mẹ con chở theo nào gà, nào gạo nếp và đặc biệt là một chậu quất, tất cả buộc cẩn thận trên hai chiếc xe đạp.

Khoảnh khắc ấy khiến tôi lặng người. Trước mắt tôi không chỉ là những món quà quê, mà là tấm lòng chân thành của một gia đình còn nhiều vất vả. Từ năm đó trở đi, Tết nào gia đình Dũng cũng mang quà đến thăm và chúc Tết.

Chậu quất, món quà Tết mộc mạc trở thành ký ức ấm áp theo người thầy nhiều năm. Ảnh minh họa

Năm 2003, Dũng thi đỗ đại học. Tết năm sau, bố mẹ em lại tự tay chở quất lên biếu tôi. Đầu năm 2005, khi tôi chuyển nhà, hai vợ chồng mang quà đến nhưng không gặp. Hỏi hàng xóm không ai biết địa chỉ mới, mà thời ấy chúng tôi chưa có điện thoại di động, nên anh chị đành quay về.

Về nhà, anh chị dùng điện thoại bàn gọi cho tôi. Nghe họ kể lại chuyện phải chở quà về, tôi vừa xúc động vừa ái ngại, chỉ biết cảm ơn và mong gia đình đừng vất vả đi lại xa xôi nữa. Nhưng sau này tôi mới biết, việc không biếu được quà khiến anh chị bứt rứt mãi, nhất quyết bắt Dũng tìm mọi cách liên lạc và tìm bằng được nhà thầy. Cậu học trò gọi đi gọi lại khiến tôi không thể từ chối, đành chỉ đường để em đến.

Rồi cứ thế, đến năm 2010, khi tôi chuyển xuống Thanh Nhàn, gia đình vẫn giữ thói quen mang quà Tết đến thăm. Chỉ đến năm 2014, khi người chồng qua đời, người vợ sức khỏe yếu và gia đình không còn trồng quất nữa, những chuyến xe quà Tết mới dừng lại. Dũng sau này vào Vũng Tàu lập nghiệp. Vì nhiều biến cố, thầy trò chúng tôi dần mất liên lạc.

Nhắc lại câu chuyện ấy, điều tôi nhớ không phải là giá trị vật chất của món quà, mà là tình nghĩa của những phụ huynh đã đồng hành cùng mình. Trong hơn ba thập kỷ làm nghề, tôi gặp nhiều gia đình coi nhau như người thân. Mỗi lần nghĩ về họ, tôi vẫn thấy lòng mình ấm lại, bởi phía sau những chậu quất, cân gạo hay con gà quê là cả một sự trân trọng, chân thành dành cho người thầy và cho việc học của con trẻ.

Đó là thứ tình cảm không thể đong đếm bằng tiền, chỉ có thể cảm nhận bằng sự tin cậy và gắn bó bền bỉ qua năm tháng. Với tôi, những món quà ấy là lời nhắc nhở giản dị mà sâu sắc rằng nghề dạy học, dù có nhiều vất vả, vẫn luôn được nâng đỡ bởi tình người. Chính sự nghĩa tình của phụ huynh cho tôi thêm động lực để tiếp tục đứng lớp, tiếp tục tin vào giá trị tốt đẹp của mối quan hệ thầy trò.

Có người nói phụ huynh ngày nay thực dụng hơn, không còn giữ được sự trân trọng với việc học và với người thầy như trước. Riêng tôi không nghĩ vậy. Với tôi, giá trị tôn sư trọng đạo vẫn còn nguyên vẹn. Nếu đôi lúc sự kính trọng ấy phai nhạt, có lẽ không chỉ vì xã hội thay đổi, mà còn bắt nguồn từ những trăn trở sâu xa hơn của chính nghề giáo - một nghề cần được trân trọng đủ để người thầy có thể yên tâm gắn bó và cống hiến.

Hoàng Linh