Hai điểm nóng Ukraine và Iran buộc các doanh nghiệp quốc phòng phải chuyển hướng

Khói bốc lên sau một vụ tấn công tại Tehran, Iran. Ảnh: THX/TTXVN

Theo CNBC (Mỹ), mô hình quốc phòng truyền thống vốn nổi tiếng với chu kỳ phát triển kéo dài hàng thập kỷ đang chịu áp lực ngày càng lớn. Thay vào đó, các doanh nghiệp quốc phòng đang đặt cược vào hình thái chiến tranh mới, dựa trên thời gian triển khai ngắn hơn, cho phép đưa lực lượng vào thực địa nhanh chóng và tiết kiệm chi phí.

Theo ông Blythe Crawford, cựu chỉ huy Trung tâm Tác chiến Không gian và Không quân của Không quân Hoàng gia Anh (RAF), trước đây, chiến tranh xoay quanh các nền tảng vũ khí đắt đỏ và các đòn tấn công chính xác cao, điều này dẫn đến xu hướng tinh giản lực lượng quân đội khi các quốc gia ngày càng phụ thuộc vào công nghệ tiên tiến.

Ông Crawford nói với CNBC: “Tôi cho rằng mọi thứ đã thay đổi hoàn toàn khi thiết bị bay không người lái (UAV) giá 500 USD đầu tiên phá hủy chiếc xe tăng trị giá 5 triệu USD trên chiến trường Ukraine”.

CEO của công ty quốc phòng Ukraine - Estonia Ark Robotics nhận định với CNBC rằng cuộc chiến tại Ukraine cho thấy sự chuyển đổi mang tính bước ngoặt trong chiến tranh, nằm trong xu thế thay đổi lớn hơn, cũng thể hiện trong xung đột tại Iran. Theo ông, cuộc chơi đã thay đổi, chuyển sang các hệ thống số lượng lớn, chi phí thấp, được điều phối bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Ark Robotics đang phát triển robot tự hành có khả năng triển khai nhanh dựa trên phản hồi trực tiếp từ chiến trường. Bên cạnh đó, công ty cũng đang đầu tư công nghệ để chỉ cần một người cũng có thể điều khiển hàng trăm hệ thống không người lái trên không, trên bộ và trên biển.

Sự cấp bách của sự chuyển đổi này xuất phát từ thực tế kinh tế đáng suy ngẫm. Ông Andy Baynes, đồng sáng lập Tiberius Aerospace, lập luận: “Lịch sử chứng minh rằng trong khoảng 400 cuộc chiến gần đây, yếu tố kinh tế là chìa khóa quyết định thắng bại. Nếu chúng ta vẫn tiếp tục dùng tên lửa Patriot trị giá 4 triệu USD để đối phó với các UAV Shahed chỉ có giá 20.000 USD, thì thất bại là điều khó tránh”.

Ông Crawford cũng lưu ý rằng, dù các khí tài cao cấp như tiêm kích Eurofighter Typhoon vẫn đóng vai trò thiết yếu, nhưng hiện nay chúng cần “lớp bổ trợ chi phí thấp” để tồn tại. Ông dẫn chứng tên lửa Storm Shadow của Anh chỉ đạt hiệu quả vượt trội tại Ukraine khi được phối hợp với bầy UAV giá rẻ và tác chiến điện tử. Ông lý giải: “Đó là điều chúng tôi gọi là sự kết hợp cao – thấp”.

Tiberius Aerospace là một trong những công ty đang đặt cược vào nhu cầu về thiết bị chiến tranh giá rẻ, có khả năng mở rộng quy mô. Công ty mới đi vào hoạt động được 2 năm, do các doanh nhân ở Thung lũng Silicon sáng lập, tập trung vào thiết kế và phát triển vũ khí, đồng thời cấp phép thiết kế cho các nhà sản xuất trong nước.

Một tòa nhà bị hư hỏng sau vụ không kích tại quận Shevchenkivskyi ở thủ đô Kiev, Ukraine ngày 21/7/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Các công ty quốc phòng lớn ở cả hai bờ Đại Tây Dương đã ghi nhận giá cổ phiếu tăng vọt trong vài năm qua, khi các nhà đầu tư đặt cược rằng việc chính phủ tăng chi tiêu cho năng lực quân sự sẽ mang lại lợi ích cho họ. Doanh thu của các công ty này đã tăng mạnh kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022.

Trong số các tên tuổi lớn của châu Âu, nhà sản xuất vũ khí Rheinmetall (Đức) và nhà phát triển chiến đấu cơ Saab (Thụy Điển) đã ghi nhận tăng trưởng bùng nổ về lượng đơn đặt hàng trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025, lần lượt là 323% và 284%. Rheinmetall dự báo doanh số bán hàng của họ có thể tăng tới 45% trong năm nay và cho biết công ty đang ở "vị thế hàng đầu" để trang bị vũ khí cho Mỹ trong bối cảnh chiến sự ở Iran.

Theo ông Crawford, hiện nay cuộc cạnh tranh xoay quanh việc doanh nghiệp nào đổi mới nhanh hơn, mở rộng nhanh hơn và tối ưu chi phí tốt hơn. Trong quá khứ, các nhà đầu tư giai đoạn đầu thường ngần ngại tham gia vào lĩnh vực quốc phòng, nhưng xu hướng này đang đảo chiều do những biến động gần đây.