Trung Quốc nổi lên như trung tâm dược phẩm mới của thế giới

Tìm kiếm phương pháp điều trị ung thư mới là ưu tiên hàng đầu của hãng dược phẩm Mỹ Pfizer. Để tiếp cận công nghệ tiên tiến, các lãnh đạo Pfizer đã tới Thẩm Dương (Trung Quốc) và chi 1,25 tỷ USD để mua quyền phát triển một loại thuốc từ 3SBio, một công ty công nghệ sinh học địa phương.

Trung Quốc đang vươn lên trở thành trung tâm công nghệ sinh học hàng đầu thế giới. Nguồn: Viện Brookings

Không lâu trước đó, Trung Quốc chủ yếu sản xuất nguyên liệu và thuốc bản sao giá rẻ. Đến nay, nước này đã trở thành trung tâm công nghệ sinh học hàng đầu, nơi các nhà nghiên cứu và startup chạy đua phát triển thuốc điều trị ung thư, giảm cân và nhiều bệnh khác, nhiều trong số đó ở tuyến đầu của sinh học phân tử.

“Trung Quốc đang thúc đẩy đổi mới ở mức độ chưa từng thấy,” CEO Pfizer Albert Bourla nói.

Các hãng dược lớn và nhà đầu tư đang chi hàng tỷ USD để giành quyền tiếp cận các ứng viên thuốc từ Trung Quốc. Năm ngoái, các công ty phương Tây và Nhật Bản thực hiện 70 thương vụ với các hãng công nghệ sinh học Trung Quốc, chi gần 5,6 tỷ USD trả trước, theo công ty phân tích thị trường dược Evaluate. Từ đầu năm nay, con số này đạt gần 1,9 tỷ USD qua 30 thương vụ.

Công nghệ sinh học là lĩnh vực ưu tiên của Trung Quốc, cùng với trí tuệ nhân tạo và xe điện. Sự tăng tốc gần đây không chỉ mở ra nguồn thuốc mới mà còn giúp giảm chi phí điều trị.

Tuy nhiên, xu hướng này làm dấy lên lo ngại tại Mỹ về nguy cơ mất việc làm và phụ thuộc nguồn cung. Trong khi đó, các hãng dược phương Tây lại coi đây là cơ hội tiếp cận nguồn tài sản mới.

Áp lực tìm kiếm thuốc thay thế ngày càng lớn khi các sản phẩm cũ hết hạn bảo hộ độc quyền. Trong bối cảnh đó, các công ty công nghệ sinh học Trung Quốc đang lấp đầy khoảng trống.

Chẳng hạn, để tham gia thị trường thuốc giảm cân, nhiều hãng đã mua quyền phát triển các loại thuốc GLP-1 (nhóm thuốc hỗ trợ giảm cân và điều trị tiểu đường) do Trung Quốc phát triển nhanh chóng.

Trung Quốc cũng trở thành nguồn cung lớn cho các liệu pháp hóa trị thế hệ mới, như liên hợp kháng thể – thuốc (một dạng hóa trị thế hệ mới).

“Hầu hết các công ty dược Mỹ và châu Âu hiện đều đang tìm kiếm thuốc mới từ Trung Quốc,” ông Paul Zhang, đối tác tại Bluestar BioAdvisors, công ty tư vấn ngành dược, cho biết.

Theo công ty tư vấn McKinsey & Company, Trung Quốc chiếm khoảng 30% danh mục thuốc đang trong giai đoạn thử nghiệm toàn cầu. Năm 2025, tập đoàn dược phẩm Mỹ Gilead Sciences đã chi 120 triệu USD để hợp tác với công ty công nghệ sinh học Trung Quốc Pregene Biopharma trong các liệu pháp CAR-T (liệu pháp miễn dịch tế bào).

“Những gì chúng tôi thấy từ Trung Quốc hiện nay hoàn toàn khác so với 5 năm trước,” CFO Gilead Andrew Dickinson nói.

Đà phát triển này là kết quả của chiến lược dài hạn. Từ những năm 1980, Trung Quốc đầu tư mạnh vào nghiên cứu và xây dựng hệ thống phê duyệt nhanh, giúp rút ngắn đáng kể thời gian thử nghiệm so với phương Tây. Các trung tâm như Thượng Hải và Tô Châu hiện tập trung dày đặc startup và phòng thí nghiệm.

Khi tập đoàn dược Thụy Sĩ Novartis công bố nghiên cứu về công nghệ “molecular glue” (giúp phá hủy protein gây bệnh), các nhóm Trung Quốc nhanh chóng phân tích và phát triển hướng đi riêng. Startup công nghệ sinh học GluBio Therapeutics đã tận dụng dữ liệu này để cải tiến thuốc, thu hút sự quan tâm từ phương Tây và bán cổ phần cho tập đoàn dược Pháp Sanofi.

“Molecular glue” mở ra khả năng điều trị các bệnh từng được xem là không thể chữa khỏi.

CEO GluBio, Gang Lu, cho biết việc nghiên cứu bằng sáng chế từ các hãng lớn như tập đoàn dược Mỹ Bristol-Myers Squibb giúp công ty “cải thiện đáng kể các hợp chất”.

“Đó là cách chúng tôi thu hút các đối tác vào bàn đàm phán,” ông nói.

Sanofi đã đầu tư 30 triệu USD vào GluBio và thực hiện nhiều thương vụ tương tự tại Trung Quốc trong hai năm qua.

Dù các sản phẩm của GluBio vẫn đi sau đối thủ, song ông Lu cho rằng lợi thế thử nghiệm tại Trung Quốc giúp rút ngắn thời gian triển khai còn 2–4 tháng, so với 6–9 tháng tại Mỹ. Nguồn bệnh nhân và tình nguyện viên dồi dào cũng giúp quá trình thử nghiệm diễn ra nhanh hơn.

“Chi phí thấp, chất lượng cao, tốc độ nhanh — đó là công thức thành công,” ông Lu nói.