Hai mặt của nền kinh tế Mỹ trước Thông điệp Liên bang
Dù tăng trưởng, việc làm và chứng khoán cho thấy những tín hiệu tích cực, áp lực chi phí sinh hoạt và gánh nặng nợ nần vẫn khiến nhiều người Mỹ bi quan về triển vọng kinh tế.
Nền kinh tế Mỹ có nhiều dấu hiệu tích cực trong năm đầu tiên nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Trump, nhưng người dân Mỹ vẫn không hài lòng. Trong ảnh, người tiêu dùng mua sắm tại siêu thị ở California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN
Theo CNN, tình trạng kinh tế của liên bang đang mạnh mẽ một cách đáng ngạc nhiên. Ít nhất là trên giấy tờ. Việc làm, tăng trưởng tiền lương, chi tiêu tiêu dùng và lạm phát dưới thời Tổng thống Donald Trump nhìn chung khá tích cực hoặc tương đối ổn định, và thị trường chứng khoán đang ở gần mức cao kỷ lục.
Tuy nhiên, người Mỹ lại không hài lòng với nền kinh tế này. Niềm tin tiêu dùng đang ở gần mức thấp kỷ lục, và các cuộc thăm dò gần đây cho thấy cử tri chấm điểm rất thấp cho tình hình kinh tế dưới thời ông Trump – điều này có thể trở thành gánh nặng chính trị cho đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay.
Vì sao tâm lý lại tiêu cực như vậy? Câu trả lời nằm ở khả năng chi trả.
Đây là cụm từ Tổng thống Trump không thích (và cho rằng ông đã giải quyết xong). Tuy nhiên, sau đại dịch, giá cả tăng vọt dưới thời chính quyền Biden, và người tiêu dùng vẫn chưa hoàn toàn thích nghi. Đặc biệt, nhà ở và dịch vụ chăm sóc trẻ em vừa khan hiếm vừa đắt đỏ. Ngoài ra, tình trạng nợ quá hạn – nhất là ở nhóm thu nhập thấp – đang bắt đầu trở nên đáng lo ngại.
Tối 24/2 (theo giờ địa phương), ông Trump dự kiến sẽ đọc Thông điệp Liên bang năm nay. Dưới đây là một số chỉ số kinh tế đang cho thấy tín hiệu tích cực, những chỉ số ổn định và những dấu hiệu cảnh báo đáng chú ý, theo CNN:
Những điểm tích cực
Dù thị trường có đợt bán tháo gần đây do tác động của thuế quan và làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, giá cổ phiếu vẫn đang ở gần mức cao nhất mọi thời đại. Thị trường chứng khoán không đồng nghĩa với toàn bộ nền kinh tế, nhưng sự lạc quan từ Phố Wall giúp gia tăng giá trị các tài khoản hưu trí, từ đó có thể tạo niềm tin để người tiêu dùng chi tiêu nhiều hơn.
Nền kinh tế Mỹ tăng trưởng 2,2% trong năm 2025. Dù đây là tốc độ chậm nhất kể từ năm 2020, nhưng vẫn phù hợp với ba năm tăng trưởng mạnh mẽ trước đó. Việc chính phủ đóng cửa trong thời gian dài nhất lịch sử đã khiến tăng trưởng quý IV bị ảnh hưởng đáng kể – phần sản lượng này được kỳ vọng sẽ phục hồi trong quý hiện tại.
Mức tăng trưởng “vừa phải” – không quá nóng cũng không quá lạnh – có thể giúp giữ lạm phát trong tầm kiểm soát. Stephanie Roth, kinh tế trưởng tại Wolfe Research, gọi đây là nền kinh tế “Goldilocks” (vừa đủ, cân bằng).
Những yếu tố ổn định
Thị trường lao động Mỹ năm ngoái được đánh giá là yếu trong bối cảnh lịch sử. Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Christopher Waller – một trong những ứng viên được ông Trump cân nhắc cho vị trí Chủ tịch Fed – cho biết các điều chỉnh dữ liệu có thể cho thấy năm 2025 là một trong ba năm hiếm hoi kể từ Thế chiến II mà nền kinh tế Mỹ bị mất việc làm ròng.
Vậy điều gì là “ổn định”? Tăng trưởng việc làm trong tháng 1 mạnh hơn nhiều so với dự báo, tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp, và nền kinh tế hiện không cần tạo ra quá nhiều việc làm do tỷ lệ nhập cư và sinh thấp trong lịch sử. Các nhà kinh tế tin rằng thị trường lao động có thể đang trên đà phục hồi.
Tin xấu là tốc độ tăng lương đã giảm dần trong hơn ba năm qua. Tin tốt là lạm phát cũng đang hạ nhiệt – và giảm nhanh hơn tốc độ giảm của tiền lương.
Sau một vài đợt tăng trở lại trong hai năm gần đây, lạm phát hàng năm (2,4%) dường như đang giảm trở lại. Điều này có nghĩa là tăng trưởng tiền lương hàng năm (3,7%) đang giúp thu nhập thực tế được cải thiện nhìn chung. Tuy nhiên, tình trạng “chữ K” trong nền kinh tế – tức là sự phân hóa giữa nhóm giàu và nhóm thu nhập thấp – khiến lợi ích này chủ yếu thuộc về người giàu hơn là người có thu nhập thấp.
Những rủi ro (có thể) nghiêm trọng
Bất bình đẳng thu nhập và tài sản không phải là vấn đề mới ở Mỹ, nhưng khoảng cách giữa người giàu và người nghèo đã nới rộng thêm trong năm qua. Giá cổ phiếu tăng mạnh – được thúc đẩy bởi làn sóng đầu tư vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo – đã làm gia tăng tài sản cho những người sở hữu nhiều tài sản tài chính.
Trong khi đó, đối với nhiều người Mỹ thuộc tầng lớp thu nhập thấp và trung lưu, tình hình tài chính ngày càng căng thẳng. Ngày càng nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc thanh toán nợ thẻ tín dụng, trả góp xe hơi, trả nợ sinh viên (đã được hoãn trong đại dịch nhưng nay đã phải thanh toán trở lại), và thậm chí là thanh toán tiền thế chấp hàng tháng.
Một hệ quả đáng lo ngại của sự phân hóa giàu nghèo là ngày càng nhiều người Mỹ trễ hạn thanh toán nợ trên ba tháng. Tình trạng nợ quá hạn đối với thế chấp nhà ở tăng mạnh trong những năm gần đây; nợ xe hơi quá hạn đã trở lại mức từng thấy trong thời kỳ Đại suy thoái. Nợ sinh viên quá hạn cũng tăng vọt sau khi chính phủ Mỹ chấm dứt chương trình tạm dừng thanh toán vào cuối năm 2024.
Nhìn chung, thành tích kinh tế của ông Trump trong nhiệm kỳ hai có thể sẽ phụ thuộc nhiều vào cách câu chuyện được kể – hơn là chỉ dựa vào các con số thống kê.
