Hai ngày 'đốt cháy' Trung Đông

Cuộc tấn công lần này của Mỹ và đồng minh thân cận Israel vào Iran là điều đã được dự đoán trước, bởi trong những giờ phút cuối cùng trước khi những vệt sáng của tên lửa Israel xuất hiện trên bầu trời thủ đô Tehran vào sáng sớm 28-2, thông tin về việc Washington điều động số lượng vũ khí và lực lượng lớn nhất đến Trung Đông kể từ cuộc chiến tranh Iraq năm 2003 đã tràn ngập trên các mặt báo. Người ta càng có lý do để tin rằng chiến tranh là điều khó tránh khỏi khi hai ngày trước đó, vòng đàm phán giữa Mỹ và Iran khép lại bằng mẩu đối thoại lạnh lùng mà một quan chức Mỹ thuật lại: “Chúng tôi nói với họ rằng hoặc chấp nhận thỏa thuận này, hoặc không có gì cả” và phía Iran đáp lại “Vậy thì sẽ không có gì”.

Cũng giống như cuộc chiến 12 ngày diễn ra vào tháng 6-2025, con đường dẫn tới chiến tranh đã được lát bằng những viên gạch không cùng cỡ và những lằn ranh đỏ không thể thương lượng. Nhưng điều khiến người ta bất ngờ, cuộc tấn công phủ đầu vừa qua của liên minh Mỹ-Israel không chỉ là màn phô diễn năng lực quân sự để đe nẹt đối phương mà nhắm tới một kế hoạch động trời như Tổng thống Donald Trump tuyên bố: Phá hủy tên lửa, san bằng ngành công nghiệp tên lửa, tiêu diệt hải quân, bảo đảm rằng Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân và cuối cùng là thay đổi chế độ tại quốc gia Hồi giáo này. Mục tiêu chính của Washington và Tel Aviv giờ đây không còn là một thỏa thuận hạt nhân mà đã chuyển sang “thay đối tác” trên bàn đàm phán.

Cột khói bốc lên tại thủ đô Tehran của Iran sáng 28-2. Ảnh: Reuters

Tuyên bố của ông Trump, cùng với màn liên hợp tấn công của Mỹ và Israel, dường như đã khiến hệ thống lãnh đạo cao nhất hiện nay tại Tehran nhận ra rằng lần đầu tiên kể từ chiến tranh Iran-Iraq cách đây gần nửa thế kỷ, họ phải đối mặt với mối đe dọa và cuộc khủng hoảng mang tính sống còn. Phạm vi, tốc độ và quy mô trả đũa của Iran trong những giờ đầu tiên sau khi bị tấn công phần nào chứng tỏ điều đó.

Màn đáp trả quyết liệt của Iran nhằm vào lãnh thổ Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp Trung Đông cũng cho thấy tham vọng vẽ lại cấu trúc quyền lực của một quốc gia cách xa hàng nghìn dặm là chiến lược, hoặc cũng có thể gọi là một canh bạc đầy rủi ro của chính quyền Mỹ đương nhiệm, mà như ông Trump thừa nhận sẽ phải trả giá bằng sinh mạng của những người Mỹ. Người ta cũng dự báo rằng, việc lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei cùng một số quan chức hàng đầu khác thiệt mạng trong cuộc không kích của Israel sẽ dẫn tới một cơn thịnh nộ trong chính quyền hiện nay ở Iran, khiến họ sẵn sàng “tất tay” bằng toàn bộ kho vũ khí, tên lửa của mình.

Bom đạn đã rơi xuống Tehran, Tel Aviv cùng nhiều nơi khác ở Trung Đông và đã cướp đi những sinh mạng, nhưng hậu quả của cuộc xung đột hiện nay được dự báo sẽ để lại nhiều tác động lâu dài với khu vực cũng như thế giới ngoài cái chết và sự đau khổ mà nó gây ra. Cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran nhằm vào các căn cứ của Mỹ ở Bahrain, Kuwait, Jordan, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đã bị các quốc gia này lên án, trong đó UAE tuyên bố đã đánh chặn các tên lửa đạn đạo của Iran và bảo lưu quyền đáp trả. Rõ ràng, dù không muốn bị cuốn vào vòng xoáy lửa đạn đang diễn ra thì các quốc gia láng giềng Arab của Tehran chắc chắn không thể khoanh tay đứng nhìn nếu sự ổn định, cơ sở hạ tầng, nền kinh tế và danh dự của họ bị tổn thương. Hiếm có khi nào mà gần như tất cả hệ thống phòng thủ ở khu vực được kích hoạt đồng thời và đặt trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu cao nhất như hiện nay. Nguy cơ chiến tranh lan rộng trên khắp Trung Đông đã thực sự hiện hữu.

Một điều khác mà người ta không hề muốn nhắc tới, đó là các màn đáp trả kéo dài giữa Iran với liên minh Mỹ-Israel sẽ gây ra những rủi ro nghiêm trọng cho thị trường dầu mỏ và rộng hơn là nền kinh tế toàn cầu. Ước tính có tới 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ, chiếm khoảng 20% nhu cầu dầu mỏ toàn cầu, đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày và nếu tuyến đường hàng hải quan trọng này bị đóng sập sẽ tác động đến giá dầu, các hoạt động sản xuất và chuỗi cung ứng, khiến nhiều nền kinh tế chao đảo.

Nghiêm trọng hơn, cái cách mà các bên liên quan giải quyết vấn đề hạt nhân Iran hiện nay có thể sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm về việc sử dụng vũ lực, mà ở đó người ta tin rằng các tranh chấp, bất đồng cần được giải quyết bằng tên lửa chứ không phải ngoại giao hay đàm phán.

Chu kỳ leo thang chỉ có thể kết thúc khi những cái đầu bốc hỏa lấy lại bình tĩnh hoặc cuộc xung đột ở Trung Đông trở lại “mô hình giảm leo thang” sau một loạt màn tấn công ăn miếng trả miếng như trong quá khứ, mà gần nhất là cuộc chiến 12 ngày vào năm ngoái. Thế nhưng, tình hình khó sớm hạ nhiệt khi các cỗ máy chiến tranh không bị kiềm chế đều đã được cài đặt vào guồng quay cực đại. Trước việc lãnh tụ tối cao Iran thiệt mạng, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẽ tung ra chiến dịch tấn công tàn khốc nhất trong lịch sử, còn Tổng thống Trump đe dọa chứng minh vị thế Mỹ bằng “sức mạnh chưa từng thấy”.

48 giờ qua là thời khắc biến Trung Đông từ một khu vực ẩn chứa nhiều bất ổn và những cuộc xung đột tiềm năng trở thành “chảo lửa” thực sự, với bom đạn khốc liệt, lửa hận ngút trời và những mâu thuẫn ngày càng khó hóa giải. Dư luận thế giới vẫn hy vọng rằng sẽ có một giải pháp ngoại giao để chiến tranh sớm chấm dứt, bình yên sớm trở lại với Trung Đông, nhưng xem ra điều đó phụ thuộc rất nhiều vào mục tiêu thực sự mà các bên đang hướng tới.