Hai nhà kinh tế Mỹ được Nobel Kinh tế 2026 vì tìm ra nền tảng giúp ngân hàng ổn định kinh tế

Hai nhà kinh tế Mỹ được trao giải Nobel kinh tế 2026. Ảnh: Nobel Committee.

Hai nhà kinh tế Mỹ Robert E. Hall và Michael Woodford cùng được trao Giải Nobel Kinh tế năm 2026. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển vinh danh hai ông vì đã “đặt nền tảng kinh tế vi mô cho các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô”. Công trình của họ đưa các quyết định của hộ gia đình và doanh nghiệp vào mô hình kinh tế, qua đó giúp chính phủ và ngân hàng trung ương phân tích rõ hơn cách chính sách tác động đến tình hình kinh tế.

Theo bài tôn vinh chính thức của Nobel, nền kinh tế thường dao động giữa suy thoái và tăng trưởng. Nếu chính phủ và ngân hàng trung ương kích thích hoặc hãm đà kinh tế vào đúng thời điểm, họ có thể góp phần duy trì ổn định, tránh để suy thoái kéo dài hoặc lạm phát vượt khỏi tầm kiểm soát.

Nghiên cứu của Robert E. Hall và Michael Woodford tạo ra bước chuyển quan trọng trong việc phân tích các chính sách ổn định kinh tế. Những mô hình kinh tế học Keynes mới (New Keynesian models) được phát triển trên nền tảng này có thể giải thích và định lượng tác động của chính sách đối với chu kỳ kinh tế. Hiện nay, các mô hình đó được ngân hàng trung ương và cơ quan tài chính tại nhiều nước trên thế giới sử dụng.

Hai ông tiếp cận vấn đề từ những hướng nghiên cứu khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau: Hall nghiên cứu sâu về thị trường lao động, tiêu dùng và các biến động kinh tế; Woodford nổi bật với lý thuyết chính sách tiền tệ, đặc biệt là vai trò của kỳ vọng trong quyết định của doanh nghiệp và người dân.

Hai nhà kinh tế Mỹ Robert E. Hall (trái) và Michael Woodford (giữa) cùng được trao Giải Nobel Kinh tế năm 2026. Ảnh Economics.

Theo Reuters, hai nhà kinh tế được vinh danh vì phát triển các mô hình kinh tế vĩ mô giúp nâng cao khả năng thực thi chính sách ổn định kinh tế. Những mô hình này tạo cơ sở để chính phủ và ngân hàng trung ương đánh giá thời điểm, quy mô và tác động của các biện pháp tiền tệ, tài khóa.

Robert E. Hall, sinh năm 1943, Đại học Stanford, Mỹ. Là nhà kinh tế học ứng dụng, ông nghiên cứu thị trường lao động, lạm phát, công nghệ, cạnh tranh và chính sách kinh tế. Ông từng giữ chức Chủ tịch Hiệp hội Kinh tế Mỹ (AEA) năm 2010, đồng thời tham gia nghiên cứu về chu kỳ kinh tế và tăng trưởng tại Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER).

Michael Woodford, sinh năm 1955, Đại học Columbia, Mỹ. Ông là giáo sư kinh tế chính trị tại Columbia, nổi tiếng với các công trình về lý thuyết tiền tệ, kỳ vọng kinh tế và cách ngân hàng trung ương tác động đến nền kinh tế. Cuốn sách Interest and Prices của ông xuất bản năm 2003 là một trong những công trình có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực chính sách tiền tệ.

Hiểu chu kỳ kinh tế từ quyết định của hộ gia đình và doanh nghiệp

Trước đây, các mô hình kinh tế vĩ mô thường phân tích nền kinh tế dựa trên những mối quan hệ thống kê giữa các chỉ số tổng thể như lạm phát, sản lượng và tiêu dùng. Hai ông Hall và Woodford đã mở rộng cách tiếp cận này bằng cách đặt nền tảng phân tích ở cấp độ kinh tế vi mô, xem xét cách hộ gia đình và doanh nghiệp đưa ra quyết định, cũng như cách những hành vi riêng lẻ đó kết hợp để tác động đến toàn bộ nền kinh tế.

Nghiên cứu này gắn liền với những tình huống kinh tế quen thuộc trong đời sống. Chẳng hạn, khi ngân hàng trung ương điều chỉnh lãi suất, các hộ gia đình có thể tính toán lại khả năng trả nợ vay mua nhà và kế hoạch chi tiêu; trong khi đó, doanh nghiệp có thể thay đổi quyết định đầu tư hoặc kế hoạch sản xuất.

Những quyết định riêng lẻ này tương tác với nhau và ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế nói chung. Việc đưa hành vi của hộ gia đình và doanh nghiệp vào mô hình giúp các nhà hoạch định chính sách phân tích cách chính sách tiền tệ truyền dẫn đến nền kinh tế, thay vì chỉ quan sát sự thay đổi của các chỉ số như lạm phát hay sản lượng.

Tên gọi chính thức của giải thưởng Nobel Kinh tế là Giải thưởng Khoa học Kinh tế của Ngân hàng Trung ương Thụy Điển tưởng niệm Alfred Nobel. Đây không phải là một trong những giải thưởng được nêu trong di chúc ban đầu của Alfred Nobel, mà do Ngân hàng Trung ương Thụy Điển thành lập để tưởng niệm ông. Giải thưởng được trao lần đầu vào năm 1969, với các chủ nhân do Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển lựa chọn.