Hải Phòng: Chất vấn 'nóng' chuyện giá vật liệu xây dựng

Giá vật liệu xây dựng có phản ánh đúng thị trường hay không? Vì sao doanh nghiệp phải mua vật liệu với mức giá cao hơn đáng kể so với giá công bố? Giải pháp lâu dài?... Đây là những vấn đề được đại biểu HĐND TP Hải Phòng tập trung chất vấn lãnh đạo Sở Xây dựng tại phiên họp.

Giá vật liệu thực tế cao hơn nhiều so với giá công bố

Ông Trần Tiến Dũng, đại diện Công ty Cổ phần Sao Á chất vấn tại kỳ họp: Giá thực tế khi mua các loại vật liệu xây dựng, đặc biệt cát san lấp và cát xây dựng, đất đỏ, đá… trong những tháng đầu năm 2026 cao hơn đáng kể so với mức giá do Sở Xây dựng công bố. Thực tế này đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện các hợp đồng thi công, làm phát sinh nhiều khó khăn đối với doanh nghiệp.

Ông Trần Tiến Dũng cũng đề nghị Giám đốc Sở Xây dựng cho biết: Phản ánh của các doanh nghiệp có đúng với thực tế hay không? Giá vật liệu xây dựng do Sở Xây dựng công bố hiện nay đã phản ánh đầy đủ, kịp thời diễn biến của thị trường hay chưa? Nếu chưa, nguyên nhân là gì và trách nhiệm thuộc về cơ quan nào? Giải pháp khắc phục trong thời gian tới là gì?

Trả lời chất vấn, ông Nguyễn Thành Hưng - Lãnh đạo Sở Xây dựng TP Hải Phòng khẳng định việc các doanh nghiệp phải mua vật liệu xây dựng với giá cao hơn giá Sở Xây dựng công bố là đúng. Hiện nay, giá vật liệu xây dựng, đặc biệt là các loại vật liệu chủ yếu như cát, đá, đất đỏ..., được Sở Xây dựng công bố trên cơ sở báo giá ngay tại mỏ, tại nguồn khai thác. Đây là mức giá gốc, phản ánh chính xác nhất giá của từng loại vật liệu tại nơi sản xuất, làm cơ sở để công bố giá trên địa bàn.

Tuy nhiên, trên thực tế có một số yếu tố dẫn đến tình trạng giá vật liệu khi doanh nghiệp mua cao hơn giá công bố. Cụ thể như xuất hiện tình trạng một số đơn vị kinh doanh găm hàng, đẩy giá khi thị trường có dấu hiệu khan hiếm nguồn cung…

Quang cảnh kỳ họp.

Bên cạnh các yếu tố khách quan của thị trường, lãnh đạo Sở Xây dựng cũng cho rằng các chủ đầu tư cũng cần chủ động hơn trong việc xác định giá vật liệu xây dựng khi lập dự án và dự toán.

Ví dụ, nếu giá vật liệu tại mỏ được Sở Xây dựng công bố là 500.000 đồng/m³ thì khi tính toán chi phí tại công trường, chủ đầu tư hoàn toàn có thể xác định mức giá là 550.000 đồng/m³ hoặc mức phù hợp với thực tế. Quy định của pháp luật hiện hành hoàn toàn cho phép thực hiện việc này.

Thực tế, nhiều Ban quản lý dự án đầu tư công của thành phố đã áp dụng phương pháp trên. Sau khi phân tích kỹ các quy định, giá vật liệu tại mỏ được sử dụng làm cơ sở tham khảo, còn giá đưa vào tổng mức đầu tư và dự toán được tính toán phù hợp với chi phí vận chuyển, điều kiện thi công và diễn biến của thị trường.

Do đó, các chủ đầu tư không nên lấy giá vật liệu do Sở Xây dựng công bố tại mỏ để đưa trực tiếp vào dự toán. Nếu làm như vậy, giá dự toán sẽ thấp hơn giá thực tế, dẫn đến nhà thầu gặp khó khăn trong quá trình thực hiện hợp đồng hoặc không bảo đảm hiệu quả khi tham gia đấu thầu.

Bên cạnh đó, còn một nguyên nhân khách quan là độ trễ về thời gian trong quá trình triển khai dự án. Từ khi tổ chức đấu thầu, lựa chọn nhà thầu đến khi hoàn thành giải phóng mặt bằng và chính thức thi công thường kéo dài vài tháng. Trong bối cảnh giá vật liệu xây dựng hiện nay biến động tăng gần như từng ngày, chỉ cần chậm tiến độ một thời gian ngắn thì giá vật liệu tại thời điểm dự thầu và giá thực tế khi thi công đã có sự chênh lệch đáng kể.

Dự án công viên cây xanh An Đồng sau khi trúng thầu mất gần 1,5 năm mới giải phóng xong mặt bằng kiến giá cát san lấp tăng gần gấp đôi.

Vì vậy, để hạn chế rủi ro về biến động giá, công tác giải phóng mặt bằng và bàn giao mặt bằng cần được thực hiện nhanh chóng, kịp thời. Mặt bằng càng được bàn giao sớm thì nhà thầu càng sớm triển khai thi công, qua đó giảm thiểu tác động của biến động giá vật liệu xây dựng đến chi phí thực hiện dự án…

Liên quan đến vật liệu san lấp, tại kỳ họp, ông Lê Văn Hiệu – Chủ tịch HĐND TP Hải Phòng (Chủ tọa phiên họp) thẳng thắn đặt câu hỏi đối với lãnh đạo Sở Xây dựng TP: Đất san lấp có thuộc loại vật liệu xây dựng chủ yếu phục vụ cho thực hiện các dự án hay không? Nếu là vật liệu chủ yếu thì tại sao đến nay Sở chưa công bố giá đối với mặt hàng này?

Trả lời cho câu hỏi trên, lãnh đạo Sở Xây dựng Hải Phòng cho biết: Đất san lấp là một trong những loại vật liệu chủ yếu phục vụ thi công các công trình xây dựng, đặc biệt là các dự án hạ tầng có khối lượng san nền lớn. Tuy nhiên, vật liệu đất san lấp hiện nay rất đa dạng về nguồn gốc và chủng loại (đất đồi, đất đào tận dụng, thậm chí cả chất thải rắn trong quá trình phá dỡ công trình…). Mỗi loại vật liệu có đặc tính và cấu thành giá khác nhau, vì vậy việc xác định và công bố giá cần được nghiên cứu kỹ lưỡng.

Tiếp thu ý kiến của chủ tọa kỳ họp, Sở Xây dựng sẽ nghiên cứu, rà soát để xác định cụ thể những loại đất san lấp cần thiết, đủ điều kiện đưa vào danh mục công bố giá, bảo đảm phù hợp với thực tiễn và phục vụ tốt hơn công tác lập, quản lý chi phí đầu tư xây dựng…

Hướng tháo gỡ khó khăn

Pháp luật hiện hành cho phép chủ đầu tư tạm ứng tối đa 30% giá trị hợp đồng. Tại Hải Phòng, để hỗ trợ các nhà thầu ứng phó với biến động giá vật liệu xây dựng, trong trường hợp cần thiết, mức tạm ứng có thể vượt 30%. Tuy nhiên, việc tạm ứng phải đúng mục đích, tức là để mua và dự trữ vật liệu xây dựng phục vụ thi công, không được sử dụng vào các mục đích khác…

Để khắc phục tình trạng chênh lệch giữa giá công bố và giá thị trường, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Thứ nhất, các chủ đầu tư phải chủ động hơn trong việc tính toán, xác định tổng mức đầu tư và dự toán sát với diễn biến thực tế của thị trường. Đây là quyền và cũng là trách nhiệm mà pháp luật đã quy định rõ đối với chủ đầu tư.

Thứ hai, cần tiếp tục quy hoạch, phát triển thêm các bến bãi tập kết vật liệu xây dựng gắn với hệ thống giao thông đường thủy nhằm giảm chi phí vận chuyển, qua đó góp phần hạ giá thành vật liệu. Đây cũng là kiến nghị đã được nhiều địa phương phản ánh trong các buổi tiếp xúc cử tri và cần được các cấp có thẩm quyền quan tâm xem xét.

Giá vật liệu liên tục tăng cao, nhiều dự án đã phải giãn tiến độ hoàn thành.

Thứ ba, Sở Xây dựng sẽ tiếp tục bám sát diễn biến của thị trường, theo dõi chặt chẽ chỉ số giá và tình hình kinh doanh vật liệu xây dựng để nâng cao tần suất công bố giá.

Thứ tư, các nhà thầu xây dựng cũng cần chủ động đánh giá trước rủi ro về biến động giá vật liệu để xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh phù hợp; đồng thời tận dụng cơ chế tạm ứng vốn theo quy định để dự trữ nguồn vật liệu khi điều kiện cho phép, bảo đảm tiến độ thi công khi thị trường có biến động.

Bên cạnh đó, Sở Xây dựng cũng đề nghị lãnh đạo thành phố tiếp tục chỉ đạo các sở, ngành liên quan phối hợp triển khai các giải pháp đồng bộ. Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đẩy nhanh việc bổ sung nguồn cung vật liệu thông qua cấp phép khai thác các mỏ đủ điều kiện; các cơ quan thuế, công an và các đơn vị chức năng tăng cường thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác, kinh doanh vật liệu xây dựng, đối chiếu sản lượng khai thác với hóa đơn, chứng từ nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi gian lận, góp phần minh bạch thị trường và ổn định giá vật liệu xây dựng…

Phiên chất vấn cho thấy vấn đề giá vật liệu xây dựng không chỉ là câu chuyện của thị trường mà còn liên quan trực tiếp đến tiến độ giải ngân đầu tư công và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Những cam kết của Sở Xây dựng về rà soát, cập nhật giá thường xuyên hơn và nghiên cứu bổ sung giá đất san lấp được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ những khó khăn đang đặt ra cho các dự án trên địa bàn thành phố.