Hải quân Nga trước bài toán mua tàu chiến từ Trung Quốc để hiện đại hóa hạm đội

Hải quân Nga đang đối mặt với những thách thức lớn trong việc bổ sung tàu chiến mặt nước hạng nặng. Khi năng lực đóng tàu nội địa ưu tiên cho tàu ngầm và các quân chủng phục vụ trực tiếp chiến trường, việc học tập tiền lệ của Mỹ - tìm kiếm nguồn cung vũ khí từ các đối tác nước ngoài - đang trở thành một chủ đề được giới chuyên gia quân sự thảo luận nghiêm túc.

Tiền lệ từ Hải quân Mỹ và sự trỗi dậy của đóng tàu Đông Á

Hải quân Hoa Kỳ vốn là biểu tượng quyền lực đại dương, nhưng thực tế từ năm 2023 cho thấy hạm đội Mỹ đang lép vế về số lượng so với Trung Quốc. Dự báo đến cuối năm 2025, tỷ lệ tổng số tàu chiến giữa hai bên sẽ là 395 so với 296, nghiêng hẳn về phía Bắc Kinh. Tốc độ đóng tàu khu trục của Mỹ chỉ đạt trung bình 1,6 chiếc mỗi năm, trong khi Trung Quốc có thể hạ thủy từ 6 đến 10 chiếc.

Để giải quyết tình trạng này, dự thảo ngân sách năm 2027 của Lầu Năm Góc đã phân bổ 1,85 tỷ USD để nghiên cứu đóng tàu hộ vệ và tàu khu trục tại Nhật Bản và Hàn Quốc. Các mẫu tàu như lớp Mogami của Nhật Bản hay Daegu của Hàn Quốc đang được Mỹ đặc biệt quan tâm nhờ độ tự động hóa cao và hỏa lực mạnh mẽ.

Thực trạng và thách thức của đóng tàu quân sự Nga

Đối với Nga, nhu cầu bổ sung tàu chiến mặt nước hạng 1 và hạng 2 thậm chí còn cấp bách hơn. Hiện nay, nguồn ngân sách quốc phòng chủ yếu tập trung cho Lục quân, Không quân và các thiết bị bay không người lái (drone). Trong giai đoạn 2024-2025, sự bổ sung cho hải quân chủ yếu là tàu ngầm hạt nhân lớp Borei-A, tàu ngầm đa năng và tàu ngầm diesel-điện lớp Varshavyanka.

Các dự án đầy tham vọng như tàu khu trục hạt nhân tàng hình Dự án 23560 "Lider" đã bị ngừng cấp vốn từ năm 2016 do kinh phí quá cao. Ngay cả việc sản xuất các tàu hộ tống lớp Steregushchiy vốn là thế mạnh cũng đang có dấu hiệu đình trệ.

Lợi thế từ năng lực đóng tàu của Trung Quốc

Trung Quốc hiện sở hữu năng lực đóng tàu kỷ lục. Chỉ tính riêng năm 2025, nước này đã đóng mới 7 tàu khu trục Dự án 052D (lớp Kunming) và 2 tàu phiên bản nâng cấp 052DM. Các tàu này có lượng giãn nước 7.500 tấn, trang bị 64 ống phóng thẳng đứng cùng hệ thống radar và vũ khí hiện đại. Ngoài ra, lớp tàu khu trục Type 055 (13.000 tấn) cũng là một lựa chọn đáng gờm với hỏa lực vượt trội.

Phương án thanh toán bằng năng lượng

Giới phân tích nhận định, Nga có thể thanh toán các hợp đồng đóng tàu chiến bằng nguồn năng lượng dồi dào. Việc tăng cường sản lượng khí đốt qua đường ống "Sức mạnh Siberia" có thể là giải pháp để đổi lấy các tàu khu trục tên lửa mới nhất từ Trung Quốc trong vòng 10-15 năm tới, thay vì chờ đợi năng lực đóng tàu nội địa phục hồi.

Lịch sử mua tàu nước ngoài của Nga và Liên Xô

Việc mua tàu từ nước ngoài không phải là điều xa lạ trong lịch sử Hải quân Nga. Nhiều con tàu huyền thoại như tuần dương hạm Varyag (đóng tại Mỹ), tàu Tsesarevich (đóng tại Pháp) hay tàu chống ngầm Dự án 1331M (đóng tại Đông Đức thời Liên Xô) là minh chứng cho việc tận dụng năng lực kỹ thuật quốc tế để xây dựng sức mạnh hạm đội.

Vào năm 2009, Đô đốc Vladimir Vysotsky, cựu Tổng tư lệnh Hải quân Nga, từng bỏ ngỏ khả năng mua tàu chiến nước ngoài. Trong bối cảnh hiện tại, nhận định này đang trở nên thực tế hơn bao giờ hết khi Nga cần nhanh chóng bù đắp khoảng trống lực lượng trên các đại dương.