Hạm đội vi vệ tinh và những vũ khí khuấy đảo không gian

Từ những năm 1980, đã xuất hiện nhiều suy đoán về khả năng chiến tranh mở rộng ra không gian và các quốc gia đã chuẩn bị theo nhiều cách khác nhau - có nước công khai, có nước âm thầm. Ngày nay, sự cạnh tranh này không còn là điều che giấu.

Vệ tinh thường bị lãng quên vì chúng bay ở rất xa phía trên chúng ta nhưng thực tế chúng là trụ cột của đời sống hiện đại. Chúng cho phép thực hiện cuộc gọi điện thoại, định vị, giao dịch ngân hàng, truyền hình, dự báo thời tiết và giám sát biên giới. Chỉ cần mất đi một vài vệ tinh cũng có thể gây ra hỗn loạn trên phạm vi quốc gia. Đây là thực tế mới: xã hội càng phụ thuộc vào những hệ thống vô hình này, thì mức độ nguy hiểm càng lớn khi chúng trở thành mục tiêu bị tấn công.

Theo luật quốc tế, can thiệp vào vệ tinh của một quốc gia khác có thể bị coi là vi phạm chủ quyền, thậm chí là hành động gây hấn. Tuy nhiên, việc chứng minh trách nhiệm trong các cuộc tấn công mạng là vô cùng khó khăn.

Chi tiêu của các nước cho an ninh không gian tiếp tục tăng, với ước tính 73,1 tỉ USD được phân bổ trong năm 2024. Mỹ chiếm phần lớn với 53,1 tỉ USD, trong khi Trung Quốc ước tính chi khoảng 9,3 tỉ USD và Nga chi khoảng 2,3 tỉ USD.

Estonia, một quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU), từng trực tiếp trải nghiệm mối đe dọa này khi hứng chịu một loạt các cuộc tấn công mạng quy mô lớn hồi năm 2007. Kể từ đó, Estonia đã xây dựng năng lực phòng thủ mạnh mẽ và hiện cung cấp cho NATO một trung tâm huấn luyện an ninh mạng, bao gồm cả các công cụ liên quan đến an ninh không gian.

Điều này cho thấy các quốc gia thành viên EU đang góp phần bảo vệ không chỉ “mặt trận” mới nổi trên không gian phía trên Trái Đất mà còn cả không gian mạng trên mặt đất — nơi hạ tầng internet cũng đối mặt với mức độ rủi ro tương đương.

Pháp, một thành viên khác của EU, hồi tháng 11-2025 đã công bố một chiến lược phòng thủ không gian mới. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khi đó cũng thông báo khoản ngân sách bổ sung 4,2 tỉ euro dành cho các hệ thống vũ khí nhằm bảo vệ lợi ích của châu Âu trong không gian.

Khoản chi tiêu bổ sung này sẽ nâng tổng mức đầu tư của Pháp vào vũ khí không gian lên hơn 10 tỉ euro vào năm 2030, tăng từ mức 6 tỉ euro đã được Bộ Quốc phòng Pháp phê duyệt vào năm 2023.

Theo trang Euronews, Tổng thống Macron cho biết mục tiêu của khoản đầu tư là bắt kịp năng lực mà các đối thủ của Pháp đang phát triển trong không gian, chẳng hạn như vũ khí năng lượng và hệ thống laser triển khai từ mặt đất.

Hạm đội vi vệ tinh

Bài phát biểu của ông Macron đã hé lộ một số loại vũ khí mới có thể được tích hợp vào hệ thống phòng thủ không gian của Pháp, bao gồm vệ tinh tuần tra, laser và thiết bị gây nhiễu tín hiệu.

Vệ tinh Orbit Guard có khả năng thực hiện giám sát thụ động và chủ động trên quỹ đạo địa tĩnh. Ảnh: Infinite Orbits SAS

Theo ông Macron, một phần ngân sách mới sẽ được dùng để triển khai vệ tinh tuần tra Orbit Guard, có khả năng kiểm tra và bảo vệ các tài sản của Pháp trên quỹ đạo.

Trước đó, Công ty hàng không vũ trụ Infinite Orbits, trụ sở tại TP Toulouse, hồi tháng 8-2025 thông báo đã ký hợp đồng với quân đội Pháp để phát triển Orbit Guard - vệ tinh giám sát hoạt động trên quỹ đạo địa tĩnh (GEO), cung cấp dữ liệu liên tục từ một vị trí cố định.

Công ty này cũng cho biết sẽ triển khai dự án PALADIN, theo đó cung cấp một hạm đội vi vệ tinh có thể quan sát không gian bằng cảm biến và kiểm tra các vệ tinh khác ở cự ly gần. Loại vệ tinh tự hành này nặng khoảng 100 kg, cho phép chúng linh hoạt và có thể tiếp cận các vệ tinh khác trong phạm vi khoảng một km quanh quỹ đạo hoạt động của mình.

Vệ tinh Orbit Guard và hệ thống PALADIN là một phần kế hoạch của Pháp nhằm chuẩn bị đối phó với các cuộc tấn công từ không gian nhắm vào hệ thống vệ tinh của nước này.

Phòng thủ ở quỹ đạo trái đất thấp

Trong khi đó, dự án TOUTATIS nhằm phát triển năng lực của Pháp trong việc phát hiện, theo dõi và có thể can thiệp trước các mối đe dọa tấn công không gian ở quỹ đạo trái đất thấp (LEO) - tức khu vực không gian nằm dưới 2.000 km so với bề mặt trái đất.

Vệ tinh SPLINTER. Ảnh: MBDA

Một vệ tinh mang tên SPLINTER được mô tả là vệ tinh “tác chiến”, có khả năng cơ động cao và được trang bị một hệ thống các phân hệ cho phép nó vận hành tự động, theo thông tin từ quân đội Pháp.

SPLINTER sẽ phối hợp với vệ tinh thứ hai là LISA1, đóng vai trò vệ tinh trinh sát, sở hữu năng lực quan sát tiên tiến để theo dõi các hoạt động trên quỹ đạo, theo thông báo của chính phủ.

Dự án TOUTATIS đang được phát triển bởi Công ty khởi nghiệp U-Space (Pháp) và Công ty vũ khí MBDA của châu Âu. Quân đội Pháp cho biết các năng lực này đã được thử nghiệm và trình diễn nhiều lần kể từ năm 2021.

Laser và thiết bị gây nhiễu từ không gian

Tổng thống Macron cũng cho biết Pháp đang phát triển những năng lực quân sự đầu tiên được triển khai trực tiếp trong không gian, với trọng tâm là hệ thống laser và thiết bị gây nhiễu.

Pháp đã cam kết không thử nghiệm tên lửa chống vệ tinh (ASAT) - loại vũ khí được thiết kế để vô hiệu hóa hoặc phá hủy vệ tinh. Chính phủ Pháp hồi năm 2022 tuyên bố rằng các cuộc tấn công như vậy tạo ra rác vũ trụ và có thể bị xem là “gây bất ổn và vô trách nhiệm.”

Công ty Electro Optic Systems (EOS, trụ sở ở Úc) chuẩn bị trình diễn một loại laser công suất cao, được thiết kế để đốt xuyên qua vệ tinh nhằm hỗ trợ quá trình đưa chúng ra khỏi quỹ đạo và giảm rác thải không gian. Công ty quốc phòng này đang tìm kiếm sự quan tâm từ các nước NATO và các quốc gia đồng minh đối với công cụ này. Ảnh: EOS

Dù cam kết như thế, chính phủ Pháp vẫn có thể phát triển vũ khí phi động năng - những hệ thống có thể gây hư hại vật lý cho vệ tinh mà không cần va chạm trực tiếp. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (Mỹ), các hình thức tấn công phi động năng bao gồm xung điện từ (EMP), laser công suất cao và vi sóng công suất lớn.

Vũ khí vi sóng công suất cao và hệ thống từ Trung Quốc

Những năm gần đây, vũ khí vi sóng công suất cao (HPM) ngày càng được chú ý khi các quân đội tìm kiếm giải pháp rẻ hơn và bền vững hơn so với tên lửa hay vũ khí hỏa lực truyền thống.

Tại Trung Quốc, nhóm nghiên cứu ở Viện Công nghệ Hạt nhân Tây Bắc ở tỉnh Thiểm Tây vừa phát triển hệ thống mang tên TPG1000Cs, có khả năng tạo ra các xung vi sóng cực mạnh trong thời gian dài hơn đáng kể so với trước đây, từ đó có thể gây nhiễu hoặc làm hư hại các vệ tinh hoạt động ở quỹ đạo trái đất tầm thấp (LEO).

Thiết bị này có thể duy trì liên tục xung vi sóng công suất lên tới 20 gigawatt trong tối đa một phút. Nó chỉ dài khoảng 4 mét và nặng khoảng 5 tấn. Trước đây, các hệ thống HPM thường rất cồng kềnh, nặng nề và chỉ có thể phát xung trong vài giây trước khi bị quá nhiệt hoặc cạn kiệt năng lượng dự trữ.

Thiết bị này được thiết kế để triển khai trên xe tải, tàu chiến, máy bay hoặc thậm chí có thể trong không gian.

Hệ thống TPG1000Cs có khả năng tạo ra các xung vi sóng cực mạnh trong thời gian dài hơn đáng kể so với trước đây. Ảnh: Viện Công nghệ Hạt nhân Tây Bắc

Sức hút của vũ khí laser

Cơ quan Các dự án nghiên cứu quốc phòng tiên tiến (DARPA) của Bộ Quốc phòng Mỹ đang tài trợ cho các dự án laser không gian giữa lúc có nhiều nỗi lo các đối thủ chiến lược của Washington phát triển thêm nhiều vũ khí chống vệ tinh. Không gì lạ khi lãnh đạo Lực lượng Không gian Mỹ bày tỏ mong muốn tăng cường khả năng bảo vệ các vệ tinh an ninh quốc gia.

Các hệ thống vũ khí laser đặt trong không gian có thể thay đổi cách chiến tranh diễn ra. Chúng tận dụng hình thức liên lạc nhanh nhất có thể — thông qua năng lượng định hướng của tia laser truyền đi với tốc độ ánh sáng — để nhanh chóng vô hiệu hóa các đòn tấn công của đối phương, đồng thời có khả năng làm tê liệt các vệ tinh liên lạc của kẻ thù.

Theo trang Popular Mechanics, sức hấp dẫn tiềm năng của vũ khí laser là rất rõ ràng: chúng truyền đi với tốc độ ánh sáng - khoảng 300.000 km/giây - nhanh và chính xác hơn rất nhiều so với các loại vũ khí động năng truyền thống như tên lửa.

Vũ khí laser cũng có thể vô hiệu hóa hoàn toàn mục tiêu trong không gian mà không tạo thêm rác vũ trụ — một vấn đề ngày càng đáng lo ngại khi rác không gian, gồm các tầng tên lửa, mảnh vỡ từ va chạm và cả các vệ tinh đã ngừng hoạt động, hiện đe dọa đến hoạt động của khoảng 7.560 vệ tinh trên quỹ đạo.