Hạn chế trúng thầu giá thấp nhưng không bảo đảm chất lượng

Sáng 23/10, tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày tờ trình về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật được sửa đổi toàn diện quy định của Luật Đấu thầu hiện hành, tập trung vào 4 nhóm quy định, từ bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng đấu thầu đến đơn giản hóa thủ tục và tăng cường kiểm tra, giám sát.

Bổ sung cơ sở dữ liệu giá, khắc phục tình trạng nâng khống giá gói thầu

Một nội dung đáng chú ý là hoàn thiện phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu theo hướng chú trọng đánh giá tiêu chuẩn kỹ thuật, không chỉ tập trung vào đánh giá về giá, nhằm hạn chế tình trạng nhà thầu trúng thầu giá thấp nhưng không bảo đảm được chất lượng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại phiên họp.

Cùng với đó, dự thảo cho phép hồ sơ mời thầu được nêu nhãn hiệu của hàng hóa theo nhóm nhãn hiệu, nhằm bảo đảm sự lựa chọn hàng hóa đáp ứng yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật, công nghệ và hiệu quả sử dụng.

Để có cơ sở xác định giá gói thầu phù hợp với thị trường, dự thảo bổ sung quy định về cơ sở dữ liệu giá theo hướng tích hợp đồng bộ với cơ sở dữ liệu về thuế, hải quan. Đây là cơ sở tham chiếu nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch, khắc phục tình trạng nâng khống giá gói thầu.

Dự thảo cũng áp dụng hình thức nhà thầu quản lý, trao quyền chủ động cho nhà thầu trong quản lý, tổ chức thực hiện gói thầu, nhưng phải bảo đảm trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ, chi phí và hiệu quả.

Về ưu tiên, ưu đãi trong đấu thầu, Chính phủ đề xuất hoàn thiện cơ chế để thể chế hóa chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đối với đấu thầu quốc tế, dự thảo hoàn thiện quy định theo hướng chỉ áp dụng đối với dự án đặc thù cần sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài để hỗ trợ chuyển giao công nghệ kỹ thuật hiện đại, kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Đồng thời, yêu cầu nhà thầu nước ngoài vừa liên doanh với nhà thầu Việt Nam, vừa sử dụng nhà thầu phụ Việt Nam nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong nước phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh

Để đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, dự thảo trao quyền cho chủ đầu tư quyết định việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp như chỉ định thầu, đấu thầu. Việc tăng tính chủ động đi đôi với nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong hoạt động đấu thầu.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh, áp dụng đối với gói thầu chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu về kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu. Đề xuất này nhằm tháo gỡ vướng mắc đối với gói thầu đặc thù trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Chính phủ cũng đề xuất tiếp tục mở rộng các hình thức chỉ định thầu, lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt, đặt hàng; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, thuận lợi trong triển khai. Các trường hợp áp dụng thủ tục đấu thầu trước được mở rộng đối với gói thầu cần đẩy nhanh tiến độ, rút ngắn thời gian chuẩn bị thực hiện dự án.

Gắn với những thay đổi này, dự thảo tiếp tục cắt giảm thủ tục trung gian không cần thiết như sơ tuyển, mời quan tâm, lập kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu và phương thức đấu thầu hai giai đoạn.

Quy định về hợp đồng được hoàn thiện theo hướng chỉ quy định khung nguyên tắc về điều kiện, thủ tục ký kết và thực hiện hợp đồng. Đối với những nội dung khác, các bên được quyền thỏa thuận phù hợp với pháp luật dân sự, pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực.

Các đại biểu tham dự phiên họp sáng 23/10.

Ngăn chặn chuyển nhượng thầu trái phép

Về phạm vi áp dụng, dự thảo quy định cụ thể các hoạt động đấu thầu thực hiện theo Luật Đấu thầu và hoạt động thực hiện theo pháp luật có liên quan. Trong đó, không áp dụng Luật này đối với hoạt động đấu thầu trong các lĩnh vực hoặc vấn đề đặc thù đã được quy định theo pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực; đồng thời xác định rõ nguyên tắc áp dụng khi có sự khác nhau giữa Luật Đấu thầu với các luật liên quan.

Cùng với phân cấp và cắt giảm thủ tục, dự thảo cụ thể hóa, bổ sung một số hành vi bị cấm đã phát sinh trong thời gian qua, như hành vi nâng khống giá gói thầu; hoàn thiện quy định về hành vi sử dụng thầu phụ bất hợp pháp nhằm ngăn chặn việc lợi dụng danh nghĩa nhà thầu phụ để chuyển nhượng thầu trái phép.

Cơ chế giám sát được hoàn thiện theo hướng thống nhất một đầu mối thực hiện, tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu thống kê, phân tích của Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để kịp thời phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm. Dự thảo cũng làm rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của người có thẩm quyền, các chủ thể trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

Thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển và bảo đảm đồng bộ với các luật mới được ban hành.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra lưu ý Luật Đấu thầu năm 2023 đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần và tiếp tục được sửa đổi toàn diện theo trình tự, thủ tục rút gọn, với nhiều chính sách thay đổi lớn, phạm vi tác động rộng.

Do đó, cần nhất quán tinh thần “thận trọng, chắc chắn, làm tốt từng khâu… không chạy theo số lượng” theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW và Kết luận số 19-KL/TW; chỉ sửa đổi những vấn đề đã đủ chín, đủ rõ từ thực tiễn; bảo đảm tính ổn định, thống nhất của hệ thống pháp luật và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện, văn bản hướng dẫn thi hành để bảo đảm Luật được triển khai thống nhất, đồng bộ ngay khi có hiệu lực thi hành./.