Hạn chót 60 ngày có thể buộc Tổng thống Trump chấm dứt chiến tranh Iran

Hình ảnh cho thấy quá trình chất bom lên máy bay ném bom B-1 của Không quân Mỹ tại một căn cứ không quân ở Anh tháng trước. Ảnh: Getty Images

Theo báo New York Times, trong gần 8 tuần chiến sự tại Iran, các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đã nhiều lần ngăn chặn nỗ lực của phe Dân chủ nhằm dừng chiến dịch và buộc Tổng thống Donald Trump – người khởi động cuộc xung đột mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội – phải tham vấn các nhà lập pháp về hoạt động quân sự.

Tuy nhiên, một số thành viên đảng Cộng hòa cho biết một mốc thời hạn pháp lý quan trọng trong những tuần tới có thể trở thành bước ngoặt, khi họ sẽ yêu cầu tổng thống phải giảm leo thang xung đột hoặc xin Quốc hội cho phép tiếp tục.

Phe Dân chủ đã nhiều lần thất bại khi tìm cách viện dẫn một điều khoản trong Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973 (War Powers Resolution) – đạo luật nhằm hạn chế khả năng tổng thống tiến hành chiến tranh mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội – để phản đối cuộc chiến tại Iran. Thất bại mới nhất diễn ra hôm 15/4, khi các nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện lần thứ năm ngăn chặn một đề xuất như vậy kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Tuy nhiên, đạo luật này cũng đặt ra các mốc thời gian cụ thể, trong đó hạn chót đầu tiên là ngày 1/5, có thể làm gia tăng sức ép đối với chính quyền Tổng thống Trump trong những ngày tới. Dưới đây là những quy định của luật liên quan đến thời gian mà tổng thống có thể điều động lực lượng Mỹ tham chiến mà không cần sự phê chuẩn của Quốc hội.

Mốc 60 ngày

Khi Mỹ bắt đầu các cuộc không kích phối hợp với không quân Israel vào ngày 28/2, Tổng thống Trump cho biết ông hành động dựa trên quyền hạn của Tổng tư lệnh nhằm bảo vệ các căn cứ Mỹ tại Trung Đông và “thúc đẩy các lợi ích quốc gia thiết yếu của Mỹ”. Ông cũng cho rằng hành động này nhằm “tự vệ tập thể cho các đồng minh trong khu vực, bao gồm Israel”.

Nhiều nghị sĩ Dân chủ phản đối lập luận này và cho rằng ông Trump đã hành động trái pháp luật. Trong khi đó, Nhà Trắng và phần lớn đảng Cộng hòa cho rằng ông đang hành động trong khuôn khổ luật pháp, vốn cho phép tổng thống có 60 ngày để rút quân khỏi xung đột nếu không có sự cho phép của Quốc hội.

Mặc dù chiến tranh bắt đầu từ cuối tháng 2, ông Trump chính thức thông báo với Quốc hội vào ngày 2/3, qua đó kích hoạt thời hạn 60 ngày, kết thúc vào ngày 1/5.

Một số nghị sĩ Cộng hòa đã phát tín hiệu rằng họ sẽ không ủng hộ việc kéo dài chiến dịch vượt quá mốc này.

Thượng nghị sĩ John Curtis (bang Utah) hồi đầu tháng này viết rằng ông “sẽ không ủng hộ hành động quân sự kéo dài quá 60 ngày nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội”.

Các nghị sĩ khác, trong đó có Hạ nghị sĩ Brian Mast (bang Florida), Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, cảnh báo tổng thống có thể mất sự ủng hộ đáng kể nếu xung đột kéo dài sang tháng 5.

Ngay sau khi các nghị sĩ Cộng hòa vừa đủ số phiếu để chặn một nghị quyết về quyền lực chiến tranh tại Hạ viện tuần trước, ông Mast nói rằng “tỷ lệ phiếu có thể sẽ khác sau 60 ngày”, ám chỉ hạn chót 1/5.

Gia hạn 30 ngày

Theo luật, sau khi mốc 60 ngày trôi qua, các lựa chọn của tổng thống để tiếp tục chiến dịch quân sự mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội sẽ bị hạn chế đáng kể. Khi đó, ông Trump có ba lựa chọn: xin Quốc hội cho phép tiếp tục chiến dịch, bắt đầu rút dần sự tham gia của Mỹ hoặc tự gia hạn thêm thời gian.

Luật cho phép gia hạn một lần trong 30 ngày nếu tổng thống xác nhận bằng văn bản rằng cần thêm thời gian để đảm bảo việc rút quân an toàn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc được phép tiếp tục tiến hành chiến dịch tấn công.

Quốc hội có thể phê chuẩn chiến tranh

Quốc hội Mỹ cũng có thể, vào bất kỳ thời điểm nào, thông qua một nghị quyết cho phép tổng thống tiếp tục chiến dịch bằng cách ban hành “ủy quyền sử dụng vũ lực quân sự” (AUMF). Đây là cơ chế phổ biến để Quốc hội phê chuẩn các chiến dịch quân sự, thay cho tuyên bố chiến tranh chính thức – điều chưa từng xảy ra kể từ Thế chiến II.

Dù đảng Cộng hòa phần lớn đoàn kết trong việc ngăn chặn các nỗ lực chấm dứt chiến tranh, vẫn chưa rõ họ có đồng thuận khi phải chính thức phê chuẩn cuộc xung đột hay không.

Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski (bang Alaska) cho biết bà đang làm việc với một nhóm nghị sĩ để soạn thảo một nghị quyết cho phép sử dụng vũ lực chống Iran, nhưng chưa trình dự luật.

Lần gần nhất Quốc hội bỏ phiếu ủng hộ sử dụng vũ lực là năm 2002, khi phê chuẩn chiến tranh Iraq.

Bà Murkowski từng chỉ trích việc chính quyền thiếu minh bạch về mục tiêu, chi phí và thời gian của cuộc chiến, và cho biết mục tiêu của việc bỏ phiếu là tái khẳng định quyền giám sát của Quốc hội và buộc chính quyền tuân thủ các giới hạn rõ ràng.

Vì sao Tổng thống Trump có thể phớt lờ hạn chót?

Các chính quyền Mỹ thuộc cả hai đảng từ lâu đã lập luận rằng Hiến pháp trao quyền rộng rãi cho tổng thống với tư cách là Tổng tư lệnh, do đó các giới hạn của Đạo luật Quyền lực Chiến tranh có thể là vi hiến.

Năm 2011, Tổng thống Barack Obama từng tiếp tục chiến dịch quân sự tại Libya sau mốc 60 ngày, với lập luận rằng luật không áp dụng vì “các hoạt động của Mỹ không bao gồm giao tranh kéo dài hoặc trao đổi hỏa lực trực tiếp, cũng như không có sự tham gia của bộ binh Mỹ”. Dù khi đó gây tranh cãi lưỡng đảng, một số nghị sĩ cho rằng chính quyền Trump có thể đưa ra lập luận tương tự với Iran.

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump cũng từng bác bỏ đạo luật này khi phủ quyết một nghị quyết lưỡng đảng năm 2019 nhằm chấm dứt sự can dự quân sự của Mỹ tại Yemen. Ông cho rằng đó là “một nỗ lực không cần thiết và nguy hiểm nhằm làm suy yếu quyền lực hiến định của tôi”.

Tuy nhiên, việc phớt lờ hạn chót có thể gây khó khăn về chính trị cho đảng Cộng hòa – lực lượng hiện đang trao cho chính quyền quyền tự do đáng kể trong việc tiến hành chiến tranh mà không có sự giám sát chính thức từ Quốc hội.

“Rất nhiều nghị sĩ Cộng hòa đã công khai coi mốc 60 ngày là quan trọng về mặt pháp lý”, Thượng nghị sĩ Chris Murphy (bang Connecticut), một trong những người dẫn đầu nỗ lực hạn chế quyền lực của tổng thống, nói. “Vì vậy, tôi cho rằng họ sẽ khó có thể tiếp tục làm ngơ khi vượt qua mốc này".