Hàng loạt công trường khát lao động

Lương hơn 30 triệu/tháng vẫn không tìm được lao động

Thời gian qua, nhiều nhà thầu lớn đồng loạt tuyển dụng công nhân lao động, có nhà thầu đang tuyển dụng tới 100.000 công nhân với mức lương cao, cam kết thu nhập ổn định và các chế độ đi kèm để thực hiện chiến dịch triển khai đồng bộ các “đại dự án” trải dài trên cả nước. Thực tế này cho thấy, nhu cầu nhân lực cho ngành xây dựng hiện nay rất lớn.

Không chỉ nhà thầu lớn, nhiều nhà thầu với quy mô nhỏ hơn cũng rơi vào cảnh chật vật tìm nguồn nhân công. Tại địa bàn quận Long Biên cũ, một doanh nghiệp đang cùng lúc triển khai ba dự án nhà cao tầng thương mại. Tuy nhiên, một thực tế đang diễn ra là việc thiếu hụt nhân công trên công trường hiện chỉ đáp ứng được khoảng 60-70% nhu cầu.

Theo ông Lê Hải Hưng, Chỉ huy trưởng tổng thầu của doanh nghiệp này cho biết, theo kế hoạch và biểu đồ nhân lực, mỗi dự án cần khoảng 350 công nhân vào giai đoạn cao điểm để đảm bảo tiến độ. Thế nhưng, thực tế mỗi công trường hiện chỉ có hơn 200 người. Tổng cộng cả ba dự án mới chỉ huy động được hơn 600 lao động, thiếu hụt khoảng 400 người so với mục tiêu 1.000 quân. Để khắc phục, các nhà thầu đã phải cho công nhân tăng ca, làm việc gần như 3 ca liên tục để đảm bảo tiến độ theo kế hoạch và bàn giao nhà theo cam kết với khách hàng.

Tình trạng thiếu công nhân xảy ra phổ biến tại nhiều công trường hiện nay Ảnh: Phan Thiên

Đại diện một tổng thầu xây dựng thuộc nhóm dẫn đầu tại Hà Nội cũng thừa nhận, tình trạng thiếu hụt lao động tại các công trường đang diễn ra nghiêm trọng. Một trong những nguyên nhân chính xuất phát từ việc nhiều chủ đầu tư lớn đồng loạt triển khai các “đại dự án” và trực tiếp đứng ra làm nhà thầu, thay vì thuê tổng thầu như trước.

Theo vị này, trước đây chủ đầu tư thuê tổng thầu, tổng thầu có trách nhiệm huy động nhân lực thi công. Tuy nhiên, khi các “ông lớn” bỏ qua khâu tổng thầu để tự tuyển dụng công nhân, phần chi phí tiết kiệm được từ thuê nhà thầu được dồn vào tiền lương, chế độ cho người lao động. Điều này khiến các doanh nghiệp lớn nhanh chóng “hút” công nhân lành nghề, làm cạn kiệt nguồn lao động của các nhà thầu khác, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn đang chật vật giữ chân người lao động.

Bên cạnh đó, xu hướng lao động rời bỏ công trường xây dựng để chuyển sang làm việc tại các nhà máy, khu công nghiệp ở địa phương cũng ngày càng nhiều. Một bộ phận lớn lao động ngành xây dựng đã chuyển nghề trong giai đoạn thị trường đóng băng. Nhiều người chọn trở về quê làm công nhân nhà máy với mức lương ổn định khoảng 12-13 triệu đồng/tháng. Dù thu nhập thấp hơn xây dựng, nhưng đổi lại họ được làm việc trong môi trường gần nhà, ít nhọc nhằn và khắc nghiệt hơn.

“Tôi theo nghề xây dựng hơn 10 năm nhưng có thời điểm phải nghỉ việc vài tháng liền vì công trình dừng thi công. Sau đó, tôi chuyển sang làm trong khu công nghiệp, lương không cao hơn bao nhiêu nhưng đều đặn, ít rủi ro”, anh Lê Tuấn (quê Ninh Bình) - công nhân từng làm tại nhiều dự án cao tầng ở Hà Nội chia sẻ.

Ông Lê Hải Hưng, Chỉ huy trưởng tổng thầu của doanh nghiệp đang triển khai 3 dự án nhà ở trên địa bàn quận Long Biên cũ. Ảnh: Phan Thiên

Thực tế cho thấy, một bộ phận lớn lao động xây dựng đã chuyển sang khu vực công nghiệp, logistics, dịch vụ, nơi có môi trường làm việc ổn định hơn, ít phụ thuộc vào “nhịp thở” của thị trường bất động sản. Khi các công trường quay trở lại guồng thi công, việc gọi lao động quay về không hề dễ dàng.

Làm gì để “giữ chân” người lao động?

Ông Lê Hải Hưng cho biết, để giữ chân người lao động, các nhà thầu đã phải nâng mức thu nhập lên đáng kể, giá thuê nhân công đã tăng khoảng 20-30% so với trước, kèm theo nhiều chế độ “chăm sóc đặc biệt”. Hiện mức lương công nhân phổ thông dao động từ 17-20 triệu đồng/tháng; thợ chính khoảng 25 triệu đồng; tổ trưởng từ 30-35 triệu đồng/tháng, song vẫn không dễ tuyển đủ lao động.

Bên cạnh đó, là các chế độ đãi ngộ: nhà thầu bao ăn ở tại các lán trại sinh hoạt đầy đủ, đồng thời có các khoản thưởng tài chính, quà tặng hàng tháng để động viên tinh thần người lao động.

Cần lời giải dài hạn cho “cơn khát” nhân lực ngành xây dựng. Ảnh: Phan Thiên

Một nhà thầu khác cho biết, trước tình trạng thiếu hụt nhân lực kéo dài, doanh nghiệp buộc phải thay đổi công nghệ thi công nhằm giảm phụ thuộc vào lao động thủ công. Cùng với đó, thay vì thuê khoán như trước, công ty chuyển sang tuyển dụng công nhân cơ hữu, đưa người lao động trở thành nhân sự chính thức, được hưởng lương ổn định, đóng bảo hiểm và các chế độ phúc lợi đầy đủ.

“Đây là việc chúng tôi buộc phải làm ngay, chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hơn để bảo đảm tiến độ và tính bền vững cho dự án”, đại diện doanh nghiệp nói.

Dự báo trong thời gian tới, đặc biệt sau Tết Nguyên đán và khi hàng trăm dự án lớn trên cả nước bước vào giai đoạn thi công cao điểm đầu năm 2026, “cơn khát” nhân lực xây dựng sẽ còn gay gắt hơn.

Đứng ở góc độ nhà thầu, ông Lê Hải Hưng kiến nghị các cơ quan quản lý Nhà nước cần có sự điều tiết thời gian cấp phép và triển khai dự án một cách phù hợp, tránh để quá nhiều công trình bùng nổ cùng một lúc gây áp lực lên nguồn cung nhân lực và vật liệu.

Về lâu dài, ngành xây dựng cần những chính sách đãi ngộ đặc thù và đẩy mạnh đào tạo nghề. Hiện nay, giới trẻ đang có xu hướng quay lưng với ngành kỹ thuật, xây dựng khiến nguồn kỹ sư và quản lý cũng trở nên khan hiếm. “Xây dựng là ngành nghề phát triển bền vững, không phải chỉ là nóng sốt nhất thời”, ông Hưng nhấn mạnh về việc cần có tầm nhìn dài hạn để thu hút thế hệ trẻ quay lại với lĩnh vực này.

Ông Phan Khắc Long, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư Phan Vũ cho rằng, để tháo gỡ tình trạng thiếu lao động tại các công trường hiện nay, cần triển khai đồng bộ hai nhóm giải pháp cốt lõi.

Trước hết, phải nâng cao năng suất lao động thông qua việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, kỹ thuật thi công hiện đại nhằm giảm phụ thuộc vào sức lao động thủ công. Theo ông Long, bài toán thiếu nhân công không thể giải quyết bằng cách tăng số lượng lao động mà cần giảm “sức người” bằng máy móc, công nghệ. Khi một lao động có thể làm việc hiệu quả gấp 2-3 lần nhờ công nghệ, thì những dự án trước đây cần tới 1.000 người nay chỉ cần khoảng 300-400 lao động.

Giải pháp thứ hai, mang tính xương sống, là trả lương và chế độ đãi ngộ xứng đáng cho người lao động. Ông Long đặt vấn đề: hiện nay Việt Nam có lực lượng lớn lao động đi làm việc ở nước ngoài bởi mức thu nhập hấp dẫn hơn. Vì vậy, nếu doanh nghiệp trong nước sẵn sàng trả lương tương xứng, hoàn toàn có thể “thu hút ngược” lực lượng lao động tay nghề cao trở về. Cùng với đó, các chính sách an sinh, phúc lợi xã hội cần được bảo đảm để người lao động yên tâm gắn bó lâu dài.

“Nếu áp dụng hiệu quả công nghệ vào quản lý tiền lương và thị trường lao động, tình trạng bất bình đẳng về thu nhập sẽ giảm đáng kể. Tôi tin rằng trong thời gian tới, Nhà nước hoàn toàn có thể làm được điều này”, ông Phan Khắc Long nhấn mạnh…

Phan Thiên