Hàng nghìn trụ sở dôi dư sau sắp xếp đang được xử lý ra sao?

Sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, hàng chục nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư đang được rà soát, xử lý. Đến đầu tháng 11.2026, hơn 24.000 cơ sở đã được đưa vào xử lý, khai thác, nhưng vẫn còn hơn 8.000 cơ sở chưa hoàn thành. Bài toán đặt ra không chỉ là “giải phóng” những trụ sở bỏ không, mà quan trọng hơn là đưa nguồn lực này trở lại phục vụ người dân và phát triển địa phương.

Không để trụ sở cũ trở thành “điểm trống” trong đô thị

Việc sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo ra thay đổi lớn về nhu cầu sử dụng trụ sở. Những cơ sở từng phục vụ hoạt động của các cơ quan, đơn vị trước đây, khi bộ máy được tổ chức lại, có thể không còn phù hợp với nhu cầu sử dụng mới.

Đây là một trong những vấn đề được Chính phủ và Bộ Tài chính đặc biệt lưu ý từ năm 2025. Ngay trong quá trình chuẩn bị sắp xếp, Thủ tướng đã yêu cầu rà soát tổng thể, tận dụng tối đa tài sản hiện có, bảo đảm hiệu quả, minh bạch, bền vững và tránh thất thoát, lãng phí tài sản công.

Trụ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính đang được rà soát để tiếp tục sử dụng, điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng, ưu tiên phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và cộng đồng. Ảnh: Chinhphu.vn

Trụ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính đang được rà soát để tiếp tục sử dụng, điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng, ưu tiên phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và cộng đồng. Ảnh: Chinhphu.vn

Theo số liệu Bộ Tài chính cập nhật đến 9.11.2026, cả nước có 32.285 cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc diện phải xử lý, khai thác. Đến thời điểm này, 24.029 cơ sở đã hoàn thành xử lý, khai thác, đạt 74,4%, trong khi còn 8.256 cơ sở chưa hoàn thành.

Trong số cơ sở chưa hoàn thành, khối địa phương chiếm phần lớn với 7.264 cơ sở, tương đương gần 88%. Khối bộ, cơ quan Trung ương còn 992 cơ sở chưa hoàn thành xử lý.

Những con số này cho thấy quá trình xử lý đã chuyển từ giai đoạn rà soát ban đầu sang giai đoạn quyết định số phận cụ thể của từng cơ sở nhà, đất: tiếp tục sử dụng, điều chuyển, chuyển giao, chuyển đổi công năng, thu hồi hay thực hiện các hình thức xử lý khác theo quy định.

Vấn đề vì thế không đơn thuần nằm ở việc còn bao nhiêu trụ sở chưa được xử lý, mà là sau khi xử lý, những cơ sở đó sẽ được sử dụng như thế nào để tạo ra giá trị mới.

Ưu tiên trường học, y tế, văn hóa, thể thao

Đây cũng là hướng được Bộ Tài chính nhấn mạnh. Theo yêu cầu mới nhất, các bộ, ngành và địa phương phải khẩn trương hoàn thành phê duyệt phương án xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư; đồng thời phân loại rõ tài sản tiếp tục sử dụng, chuyển đổi công năng, thu hồi, điều chuyển, chuyển giao hoặc xử lý theo quy định.

Đáng chú ý, quỹ nhà, đất dôi dư được định hướng ưu tiên cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng, an sinh xã hội, hành chính công và những thiết chế phục vụ trực tiếp người dân.

Định hướng này cho thấy một thay đổi quan trọng trong cách nhìn về trụ sở dôi dư. Một tòa nhà không còn phù hợp để làm trụ sở hành chính không đồng nghĩa với việc bản thân công trình đã mất giá trị sử dụng. Nếu vị trí, kết cấu và hạ tầng còn đáp ứng yêu cầu, công trình hoàn toàn có thể được chuyển đổi để phục vụ một nhu cầu xã hội khác.

Một trụ sở cũ ở khu vực đông dân cư có thể trở thành cơ sở giáo dục, y tế hoặc không gian sinh hoạt cộng đồng. Một khu đất công không còn nhu cầu sử dụng cho bộ máy hành chính có thể được nghiên cứu để phát triển thiết chế văn hóa, thể thao hoặc công trình công cộng theo quy hoạch và quy định pháp luật.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong hướng dẫn của Bộ Tài chính: ưu tiên sử dụng lại trụ sở, cơ sở vật chất còn tốt; chỉ chuyển đổi công năng khi không còn phù hợp với chức năng cũ và hạn chế mua sắm mới khi chưa xác định rõ nhu cầu, qua đó tránh lãng phí ngân sách.

Nhìn từ góc độ văn hóa - xã hội, việc chuyển đổi những công trình này càng có ý nghĩa khi các thiết chế phục vụ cộng đồng đang cần thêm không gian. Một trụ sở cũ được cải tạo thành thư viện, nhà văn hóa, cơ sở thể thao hay không gian sinh hoạt cộng đồng, nếu được tổ chức phù hợp, không chỉ giải quyết bài toán tài sản mà còn góp phần làm phong phú đời sống ở khu dân cư.

Giá trị của một tài sản công, vì vậy, không chỉ nằm ở giá trị sổ sách hay diện tích đất, mà còn ở khả năng tiếp tục phục vụ xã hội sau khi chức năng ban đầu kết thúc.

Đã có cơ chế mới, nhưng tiến độ vẫn là thách thức

Để tháo gỡ các vướng mắc, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24.6.2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Phạm vi điều chỉnh bao gồm cả những cơ sở không còn nhu cầu sử dụng trước thời điểm sắp xếp nhưng tiếp tục được xác định là dôi dư sau sắp xếp.

Một bước đáng chú ý khác là Bộ Tài chính đã đưa Phần mềm theo dõi nhà, đất dôi dư vào sử dụng từ tháng 8.2026, nhằm hình thành nguồn dữ liệu tập trung, thống nhất trên toàn quốc. Các cơ sở được cập nhật theo địa bàn, đơn vị quản lý, giá trị tài sản, hiện trạng và hình thức xử lý, qua đó theo dõi tiến độ và phục vụ giám sát.

Việc số hóa dữ liệu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh khối lượng tài sản cần xử lý rất lớn. Khi thông tin về từng cơ sở được cập nhật thống nhất, cơ quan quản lý có thể xác định rõ cơ sở nào đang tiếp tục sử dụng, cơ sở nào cần chuyển đổi công năng, cơ sở nào phải thu hồi hoặc điều chuyển và nơi nào đang chậm triển khai.

Tuy nhiên, số liệu mới nhất cũng cho thấy khoảng cách giữa chủ trương và thực tế vẫn còn đáng kể.

Theo Bộ Tài chính, đến ngày 9.11.2026, khối địa phương mới hoàn thành xử lý, khai thác 19.591/26.855 cơ sở, đạt 73%. Trong 34 tỉnh, thành phố, Tuyên Quang dẫn đầu với 98%, tiếp đến là Bắc Ninh 97,1%, Lạng Sơn 96,5%, trong khi một số địa phương có tỷ lệ hoàn thành thấp hơn đáng kể.

Điều đáng lưu ý là cùng một chính sách, nhưng kết quả giữa các địa phương có sự khác biệt lớn. Điều đó cho thấy việc xử lý tài sản dôi dư không chỉ phụ thuộc vào quy định pháp luật mà còn phụ thuộc vào chất lượng rà soát, khả năng xây dựng phương án sử dụng và sự quyết liệt trong tổ chức thực hiện.

Trước tình hình này, ngày 7.10.2026, Thủ tướng tiếp tục có Công điện số 68/CĐ-TTg yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính.

Bộ Tài chính cũng yêu cầu việc xử lý phải hoàn thành trong năm 2026, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, khắc phục tình trạng nhà, đất bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả hoặc không đúng quy định.

Không để “tài sản dôi dư” trở thành nguồn lực bị bỏ quên

Nếu nhìn đơn thuần dưới góc độ hành chính, trụ sở dôi dư là hệ quả tất yếu của quá trình sắp xếp bộ máy. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, đây lại là một nguồn lực vật chất đang chờ được tổ chức lại.

Điều cần tránh là tình trạng một trụ sở không còn được sử dụng cho chức năng cũ nhưng cũng chưa có phương án mới; từ đó công trình xuống cấp, đất đai bị bỏ không, trong khi địa phương vẫn phải đầu tư ngân sách cho những nhu cầu mà chính các cơ sở ấy có thể đáp ứng một phần.

Vì vậy, bài toán xử lý trụ sở dôi dư nên được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển của từng địa phương. Với mỗi cơ sở, cần trả lời rõ ba câu hỏi: còn cần sử dụng không, nếu không thì phục vụ nhu cầu gì, và phương án nào tạo hiệu quả xã hội cao nhất.

Đặc biệt, việc chuyển đổi công năng cần gắn với nhu cầu thực tế của người dân, quy hoạch đất đai, hạ tầng khu vực và khả năng vận hành lâu dài. Không nên biến một trụ sở dôi dư thành một công trình mới chỉ để “có phương án”, rồi tiếp tục rơi vào tình trạng ít sử dụng.

Trong quá trình này, tính công khai và minh bạch cũng có ý nghĩa quan trọng. Khi dữ liệu về nhà, đất dôi dư được thống nhất và cập nhật thường xuyên, người dân có thể theo dõi tiến độ xử lý; các cơ quan quản lý có cơ sở giám sát trách nhiệm; còn địa phương có thể chủ động hơn trong việc lựa chọn phương án sử dụng.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, một phần diện mạo của chính quyền địa phương đã thay đổi. Cách ứng xử với những trụ sở cũ cũng sẽ cho thấy cách chúng ta sử dụng nguồn lực công trong giai đoạn mới.

Từ một phòng làm việc cũ thành thư viện, từ một trụ sở hành chính thành không gian văn hóa, từ một cơ sở bỏ không thành thiết chế phục vụ cộng đồng - đó không chỉ là câu chuyện xử lý tài sản. Đó là quá trình chuyển hóa nguồn lực công thành giá trị phục vụ con người, để những gì đã được đầu tư từ ngân sách tiếp tục có một đời sống mới trong cộng đồng.

Trụ sở dôi dư sau sắp xếp - những con số đáng chú ý

32.285 cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc diện phải xử lý, khai thác trên cả nước.

24.029 cơ sở đã hoàn thành xử lý, khai thác đến ngày 9.11.2026, đạt 74,4%.

8.256 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, khai thác.

Khối địa phương còn 7.264 cơ sở chưa hoàn thành; khối bộ, cơ quan Trung ương còn 992 cơ sở.

Khối địa phương đã hoàn thành 19.591/26.855 cơ sở, đạt 73%.

Tuyên Quang là địa phương có tỉ lệ hoàn thành cao nhất, đạt 98%.

Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư.

Bộ Tài chính đặt mục tiêu hoàn thành xử lý, khai thác trong năm 2026, đồng thời ưu tiên chuyển đổi công năng phục vụ y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, sinh hoạt cộng đồng và an sinh xã hội.

TUẤN ĐÔNG

Nguồn Văn hóa: https://baovanhoa.vn/hang-nghin-tru-so-doi-du-sau-sap-xep-dang-duoc-xu-ly-ra-sao.html