'Hàng rào' kiểm tra phụ gia thực phẩm của Hoa Kỳ, doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản ứng phó thế nào?

Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cần lưu ý quy định mới về chất phụ gia thực phẩm từ thị trường Hoa Kỳ

Mỗi bang một quy định

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), 3 đạo luật về kiểm soát phụ gia thực phẩm tiêu biểu đã được thông qua tại các bang California, Texas và Louisiana đang tạo ra những yêu cầu khác nhau đối với thực phẩm lưu thông trên thị trường. Dù phạm vi áp dụng là cấp bang, nhưng do quy mô thị trường lớn và tính chất chuỗi cung ứng liên bang của Hoa Kỳ, các quy định này có thể tác động đáng kể đến các doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm, trong đó có doanh nghiệp thủy sản Việt Nam.

Ba đạo luật được cộng đồng doanh nghiệp thực phẩm theo dõi sát sao gồm: Đạo luật An toàn Thực phẩm California (AB 418), Dự luật Thượng viện Texas (SB 25), Đạo luật Louisiana (SB 14) sẽ bắt đầu tác động mạnh tới hoạt động kinh doanh thực phẩm trong giai đoạn 2027-2028, đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu phải rà soát công thức sản phẩm, nguyên liệu đầu vào và chiến lược ghi nhãn phù hợp. Ba đạo luật có cách tiếp cận và thời điểm thực thi khác nhau nên doanh nghiệp sẽ phải có cách thích nghi khác nhau.

Cụ thể, California cấm hoàn toàn 4 phụ gia thực phẩm. Theo đạo luật California Food Safety Act (AB 418), kể từ ngày 01/01/2027, các sản phẩm thực phẩm chứa 4 chất gồm: Dầu thực vật brom hóa (Brominated Vegetable Oil - BVO), Potassium Bromate, Propylparaben; Màu đỏ số 3 (Red Dye No.3) sẽ không được phép sản xuất, phân phối hoặc kinh doanh tại California. Doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt tới 5.000 USD cho lần vi phạm đầu tiên và tới 10.000 USD cho các lần vi phạm tiếp theo.

Đối với doanh nghiệp thủy sản, tác động trực tiếp có thể không lớn đối với các sản phẩm thủy sản dạng sơ chế như tôm đông lạnh, cá tra phi lê đông lạnh hoặc cá ngừ đông lạnh. Tuy nhiên, các sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng như thủy sản tẩm bột, thủy sản ăn liền, thực phẩm phối trộn, súp hải sản, nước sốt hoặc các sản phẩm sử dụng phụ gia tạo màu, bảo quản cần rà soát lại công thức sản phẩm trước thời điểm 01/01/2027.

Khác với California, bang Texas không cấm hoàn toàn mà áp dụng cách tiếp cận "quyền được biết của người tiêu dùng".

Theo Texas Senate Bill 25 (SB 25), các sản phẩm thực phẩm chứa một trong 44 phụ gia hoặc hóa chất được liệt kê phải ghi cảnh báo trên nhãn sản phẩm đối với các nhãn được thiết kế hoặc đăng ký bản quyền từ ngày 01/01/2027.

Luật yêu cầu nhà sản xuất thực phẩm đưa vào Texas phải dán cảnh báo nếu sản phẩm chứa một trong 44 thành phần được liệt kê, bao gồm: một số phẩm màu (như Red 40, Yellow 5, Yellow 6,…), chất bảo quản, bột tẩy trắng, Potassium bromate, Propylparaben BHA, BHT, Azodicarbonamide (ADA), titanium dioxide và nhiều chất khác.

Đạo luật quy định cảnh báo phải được hiển thị nổi bật trên bao bì với nội dung cơ bản cho biết sản phẩm chứa thành phần “không được khuyến nghị sử dụng cho người” bởi cơ quan có thẩm quyền tại Australia, Canada, Liên minh châu Âu hoặc Vương quốc Anh.

Mặc dù hiện nay điều khoản ghi nhãn của SB 25 đang đối mặt với các tranh chấp pháp lý tại tòa án liên bang, giới chuyên gia nhận định doanh nghiệp vẫn cần chủ động chuẩn bị do Texas là một trong những thị trường tiêu thụ thực phẩm lớn nhất ở Hoa Kỳ.

Trong khi đó, Bang Louisiana lựa chọn mô hình “mềm dẻo” hơn so với Texas. Theo Đạo luật Louisiana Senate Bill 14 (SB 14), kể từ 01/01/2028, thực phẩm chứa một trong 44 chất thuộc danh mục kiểm soát phải gắn mã QR trên bao bì. Khi quét mã, người tiêu dùng sẽ được dẫn tới trang thông tin do nhà sản xuất quản lý, trong đó công bố chất phụ gia liên quan và liên kết tới thông tin an toàn thực phẩm của FDA.

Ngoài ra, đạo luật cũng quy định cấm sử dụng 15 thành phần nhất định trong suất ăn của các trường học công lập và các trường được bang tài trợ từ năm học 2028-2029.

So với Texas, mô hình QR Code giúp giảm áp lực thay đổi thiết kế bao bì nhưng lại làm phát sinh yêu cầu quản lý dữ liệu số, duy trì website và cập nhật thông tin sản phẩm thường xuyên.

Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam cần chuẩn bị gì?

Theo VASEP, phần lớn sản phẩm thủy sản sơ chế hiện nay ít sử dụng các phụ gia thuộc diện kiểm soát. Tuy vậy, rủi ro có thể phát sinh đối với các nhóm sản phẩm giá trị gia tăng như: tôm tẩm bột, cá tẩm bột, thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn, hải sản đóng hộp có sốt, các sản phẩm phối trộn nhiều thành phần.

Đặc biệt, các doanh nghiệp sử dụng phẩm màu tổng hợp, chất bảo quản BHA, BHT hoặc nguyên liệu bột mì tẩy trắng trong sản phẩm tẩm bột cần đánh giá ngay khả năng đáp ứng các yêu cầu mới của từng bang.

Đặc biệt, VASEP lưu ý một thách thức lớn hơn với doanh nghiệp là nguy cơ các bang khác tiếp tục ban hành các đạo luật tương tự. Điều này có thể khiến doanh nghiệp phải đối mặt với một "ma trận" yêu cầu ghi nhãn và kiểm soát phụ gia khác nhau trong cùng một thị trường Hoa Kỳ.

Để giảm thiểu rủi ro và chi phí tuân thủ trong dài hạn, các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản sang Hoa Kỳ nên rà soát toàn bộ công thức sản phẩm chế biến và danh mục phụ gia đang sử dụng; Đánh giá nguy cơ liên quan tới các chất nằm trong danh mục kiểm soát của California, Texas và Louisiana;

Làm việc với nhà nhập khẩu để xác định bang tiêu thụ cuối cùng của sản phẩm; Từng bước chuyển sang xu hướng "Clean Label" (nhãn sạch), ưu tiên sử dụng màu tự nhiên và các phụ gia có mức độ chấp nhận rộng rãi trên thị trường quốc tế; và theo dõi sát các diễn biến pháp lý liên quan đến SB 25 của Texas cũng như khả năng mở rộng các quy định tương tự tại các bang khác.

“Làn sóng kiểm soát phụ gia thực phẩm cấp bang tại Hoa Kỳ đang cho thấy xu hướng quản lý ngày càng nghiêm ngặt đối với hóa chất và phụ gia trong thực phẩm. Mặc dù chưa tạo ra rào cản lớn đối với thủy sản nguyên liệu, các quy định này có thể ảnh hưởng đáng kể đến nhóm sản phẩm thủy sản chế biến giá trị gia tăng. Doanh nghiệp nên chủ động rà soát công thức sản phẩm ngay từ bây giờ để đảm bảo khả năng tiếp cận ổn định thị trường Hoa Kỳ trong những năm tới”- VASEP nhấn mạnh.