Hàng triệu người đau khớp đang bỏ lỡ 'liều thuốc' đơn giản nhất

Những cơn đau đầu gối, hông cứng hay cảm giác nhức mỏi kéo dài ở các khớp thường bị xem là dấu hiệu bình thường của quá trình lão hóa. Nhưng các chuyên gia cho rằng cách tiếp cận điều trị thoái hóa khớp hiện nay vẫn chưa phản ánh đúng những gì khoa học đã chứng minh.

Ảnh: Shutterstock

Thoái hóa khớp là bệnh lý khớp phổ biến nhất trên thế giới, ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất trong điều trị không phải là thiếu lựa chọn, mà là chưa tận dụng đầy đủ phương pháp hiệu quả nhất: tập luyện thể chất.

Trong khi nhiều bệnh nhân được kê thuốc giảm đau hoặc thậm chí được tư vấn phẫu thuật, các bằng chứng khoa học cho thấy vận động thường xuyên mới là “liều thuốc” quan trọng giúp giảm đau và bảo vệ khớp. Thế nhưng, tại nhiều quốc gia và trong nhiều hệ thống y tế, bệnh nhân hiếm khi được hướng dẫn tham gia các chương trình tập luyện chuyên biệt.

Tập luyện - liệu pháp đơn giản nhưng hiệu quả

Nhiều nghiên cứu đã khẳng định tập thể dục là một trong những phương pháp điều trị hiệu quả nhất đối với các bệnh lý khớp mạn tính như thoái hóa khớp. Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh nhân thực sự được bác sĩ chỉ định tập luyện vẫn còn khá thấp.

Các khảo sát tại Ireland, Anh, Na Uy và Mỹ cho thấy chưa đến một nửa số người được chẩn đoán thoái hóa khớp được giới thiệu tới các chương trình tập luyện hoặc vật lý trị liệu. Trong khi đó, hơn 60% bệnh nhân lại nhận các phương pháp điều trị không nằm trong khuyến nghị của các hướng dẫn lâm sàng. Đáng chú ý, khoảng 40% được chuyển đến bác sĩ phẫu thuật trước khi các biện pháp không phẫu thuật được thử nghiệm đầy đủ.

Điều này đặt ra câu hỏi: vì sao một phương pháp đã được chứng minh hiệu quả lại chưa được áp dụng rộng rãi?

Khớp cần vận động để duy trì sức khỏe

Để hiểu rõ vai trò của vận động, cần nhìn vào cách các khớp hoạt động. Thoái hóa khớp hiện ảnh hưởng tới hơn 595 triệu người trên toàn cầu và con số này có thể tiến gần tới 1 tỷ người vào năm 2050. Sự gia tăng tuổi thọ, lối sống ít vận động cùng tỷ lệ thừa cân, béo phì gia tăng đang thúc đẩy xu hướng này.

Tập thể dục là một trong những phương pháp điều trị hiệu quả nhất đối với các bệnh lý khớp mạn tính như thoái hóa khớp

Hoạt động thể chất không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế mức độ nghiêm trọng của thoái hóa khớp.

Một yếu tố quan trọng nằm ở cấu trúc của sụn khớp - lớp mô trơn đóng vai trò như “đệm” giữa các đầu xương. Không giống nhiều mô khác trong cơ thể, sụn khớp không có hệ thống mạch máu riêng. Thay vào đó, nó phụ thuộc vào chuyển động của khớp để nhận dưỡng chất.

Khi con người đi bộ hoặc đặt trọng lượng lên khớp, sụn bị nén nhẹ và đẩy dịch ra ngoài. Khi áp lực được giải phóng, dịch lại được hút trở lại, mang theo các chất dinh dưỡng và chất bôi trơn tự nhiên. Quá trình này diễn ra liên tục trong mỗi bước đi, giúp nuôi dưỡng và duy trì sức khỏe của khớp.

Chính vì vậy, việc mô tả thoái hóa khớp đơn thuần là quá trình “hao mòn” theo thời gian có thể gây hiểu lầm. Các khớp không giống như lốp xe chắc chắn sẽ mòn đi theo năm tháng. Thay vào đó, đây là một quá trình phức tạp bao gồm cả sự tổn thương và phục hồi, trong đó vận động đóng vai trò quan trọng.

Bệnh của toàn bộ khớp, không chỉ riêng sụn

Thoái hóa khớp không chỉ ảnh hưởng đến sụn khớp mà liên quan tới toàn bộ cấu trúc của khớp, bao gồm dịch khớp, xương dưới sụn, dây chằng, các cơ xung quanh và cả hệ thần kinh điều khiển chuyển động.

Các chương trình tập luyện được thiết kế phù hợp có thể tác động đồng thời lên nhiều yếu tố này. Yếu cơ, chẳng hạn, là một trong những dấu hiệu cảnh báo sớm của thoái hóa khớp. Các bài tập tăng cường sức mạnh cơ có thể giúp cải thiện tình trạng này.

Thoái hóa khớp là một quá trình phức tạp bao gồm cả sự tổn thương và phục hồi, trong đó vận động đóng vai trò quan trọng

Nhiều bằng chứng cho thấy cơ yếu làm tăng nguy cơ phát triển thoái hóa khớp và khiến bệnh tiến triển nhanh hơn. Vì vậy, việc cải thiện sức mạnh cơ bắp đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ khớp.

Tác động tới viêm và chuyển hóa

Lợi ích của tập thể dục không chỉ dừng lại ở hệ cơ - xương - khớp. Vận động còn giúp cải thiện nhiều quá trình sinh học trong cơ thể.

Béo phì, chẳng hạn, là một yếu tố nguy cơ lớn của thoái hóa khớp. Không chỉ vì trọng lượng cơ thể gây áp lực lên khớp, mỡ thừa còn liên quan đến việc gia tăng các phân tử gây viêm trong máu và trong mô khớp. Những chất này có thể làm tổn thương sụn và thúc đẩy bệnh tiến triển nhanh hơn.

Hoạt động thể chất thường xuyên có thể làm giảm các dấu hiệu viêm, hạn chế tổn thương tế bào và thậm chí ảnh hưởng đến hoạt động của gene theo hướng có lợi cho sức khỏe khớp.

Vận động trước khi nghĩ đến phẫu thuật

Hiện nay vẫn chưa có loại thuốc nào có thể thay đổi hoàn toàn tiến trình của thoái hóa khớp. Phẫu thuật thay khớp có thể mang lại thay đổi lớn cho một số bệnh nhân, nhưng đây là một can thiệp lớn và không phải lúc nào cũng phù hợp với tất cả mọi người.

Các chuyên gia cho rằng tập luyện nên được xem là bước đầu tiên trong điều trị và cần duy trì trong suốt quá trình quản lý bệnh. So với phẫu thuật, phương pháp này ít rủi ro hơn và mang lại nhiều lợi ích sức khỏe toàn diện cho người bệnh.

Hồng Nhung