Hàng Việt vào Mỹ, Úc, Singapore: Siết chính sách, tăng áp lực tuân thủ

Mới đây, nhân điểm tin nổi bật thị trường Úc trong tháng 2/2026, Thương vụ Việt Nam tại Úc có lưu ý Bộ Tài chính Úc đang lấy ý kiến của cộng đồng đối với dự thảo luật “Chống các hành vi thương mại không công bằng” (Unfair Trading Practices)

Tính toán thận trọng trước diễn biến mới

Theo đó, dự thảo luật này có những thay đổi mạnh mẽ như sau nhằm bảo vệ người tiêu dùng: Buộc doanh nghiệp (DN) phải công khai đầy đủ các loại phí giao dịch bắt buộc ngay từ đầu, thay vì tự ý cộng thêm các khoản phí ẩn vào phút cuối khi thanh toán trực tuyếnỹ

Để hạn chế rủi ro trước chính sách mới ở thị trường nhập khẩu, các DN xuất khẩu của Việt Nam cần chủ động trao đổi thường xuyên với nhà thu mua quốc tế.

Ngoài ra, dự thảo luật cũng yêu cầu các công ty phải minh bạch thông tin trước khi người dùng đăng ký, gửi thông báo nhắc nhở trước khi gia hạn tự động và đảm bảo quy trình hủy đăng ký phải đơn giản. Cấm lén lút sử dụng dữ liệu người dùng để định giá cá nhân hóa. Cấm việc gây áp lực giả tạo như tạo đồng hồ đếm ngược ảo để ép người dùng ra quyết định nhanh hoặc gây áp lực giả tạo như “chỉ còn 01 phòng duy nhất”. Các DN vi phạm có thể đối mặt với mức phạt lên tới 50 triệu AUD, và mức phạt là 2,5 triệu AUD đối với cá nhân.

Từ những yêu cầu mới trong một dự thảo luật như vậy rất cần các nhà xuất khẩu (XK) của Việt Nam lưu tâm khi kinh doanh trên thị trường Úc để tránh những rủi ro nếu như dự thảo luật này được thông qua và có hiệu lực trong thời gian tới.

Là một DN có nhiều kinh nghiệm giao thương hàng hóa giữa Việt Nam và Úc, ông Đỗ Văn Long, Giám đốc điều hành của Auschain PTY LTD, lưu ý các DN Việt khi kinh doanh tại Úc cần chuẩn bị kỹ trước những khác biệt về tiêu chuẩn sản phẩm, quy định pháp lý, quy trình kiểm định cũng như văn hóa tiêu dùng và cách tiếp cận thị trường.

Mặt khác, theo ông Long, bài toán về chi phí tuân thủ, đầu tư ban đầu và thời gian thâm nhập thị trường Úc cũng là những thách thức cần được các DN Việt tính toán thận trọng.

Với thị trường Úc, dù vẫn đang có những thuận lợi, nhưng không vì thế mà các nhà XK Việt chủ quan. Nhất là quy định kiểm dịch nghiêm ngặt đối với mặt hàng thực phẩm, rồi chi phí logistics cao (thời gian vận chuyển kéo dài 14–18 ngày).

Để giảm thiểu rủi ro khi tiếp cận thị trường Úc, giới chuyên gia có lời khuyên cho các DN Việt là cần đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc số hóa, đạt các chứng chỉ quốc tế để tăng lợi thế cạnh tranh.

Mặc dù vậy, giới quan sát cho rằng khác với Mỹ, thị trường Úc vẫn ổn định hơn, ít biến động chính trị và có hệ thống pháp lý minh bạch, nhờ đó giảm thiểu rủi ro cho DN Việt Nam trong dài hạn.

Trong khi đó, những chính sách mới ở thị trường Mỹ tiếp tục là thách thức cho các nhà XK của Việt Nam. Điển hình như chính sách thuế của Mỹ vừa có sự thay đổi khi Tòa án Tối cao nước này ra phán quyết về Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), đồng thời Nhà Trắng ban hành sắc lệnh mới áp thuế toàn cầu 15% theo Section 122 của Đạo luật Thương mại 1974.

Trước động thái mới như trên, câu hỏi đặt ra là các DN xuất khẩu vào Mỹ có phải tiếp tục nộp thuế IEEPA?

Theo giới chuyên gia, về nguyên tắc pháp lý, Chính phủ Mỹ phải chấm dứt việc thu các mức thuế IEEPA. Tuy nhiên trên thực tế: Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ – U.S. Customs and Border Protection (CBP) – cần thời gian cập nhật hệ thống và ban hành hướng dẫn triển khai.

Và lời khuyên cho các nhà XK của Việt Nam vào Mỹ vào thời điểm này là trong thời gian chờ hướng dẫn chính thức, nếu hệ thống vẫn yêu cầu nộp thuế, DN nên tiếp tục thực hiện nghĩa vụ nộp thuế để tránh bị xử phạt hành chính và ảnh hưởng đến thủ tục thông quan.

Cần chiến lược chủ động bảo vệ lợi ích

Song song đó, các DN xuất khẩu vào Mỹ cần rà soát mã HS cụ thể để xác định hàng hóa có thuộc diện miễn trừ hay không. Diễn biến mới tạo ra bức tranh hai chiều: Thuế IEEPA bị vô hiệu giúp giảm một phần áp lực pháp lý. Tuy nhiên, thuế toàn cầu 15% theo Section 122 lại tạo ra chi phí bổ sung trong ngắn hạn.

Vì thế, DN xuất khẩu sang Mỹ cần rà soát lại hợp đồng và điều khoản giá, kiểm tra chính xác mã HS và diện miễn trừ, theo dõi sát hướng dẫn từ CBP, chuẩn bị phương án xử lý hồ sơ hoàn thuế IEEPA nếu đủ điều kiện.

Giới quan sát cho rằng chính sách ở Mỹ hiện vẫn đang trong giai đoạn điều chỉnh và có thể tiếp tục phát sinh tranh tụng. Do đó các nhà XK của Việt Nam cần cập nhật liên tục để hạn chế rủi ro pháp lý và chi phí phát sinh.

Trên thực tế, rủi ro đã thể hiện rõ từ chính sách mới của Mỹ, điển hình là mặt hàng cá ngừ của Việt Nam. Theo Hiệp hội Chế biến và XK thủy sản (Vasep), năm 2026 XK sang Mỹ sẽ gặp nhiều thách thức và sẽ chậm lại. Nguyên nhân là do từ ngày 1/1/2026, Cơ quan Nghề cá thuộc Cục Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) yêu cầu phải có Giấy Chứng nhận thủy sản, sản phẩm thủy sản đạt yêu cầu XK vào Hoa Kỳ (COA) để chứng minh rằng thành phần loài, phương pháp và địa điểm khai thác của các sản phẩm không phải chịu các hạn chế nhập khẩu theo Điều khoản Nhập khẩu của Đạo luật Bảo vệ Động vật Biển có vú (MMPA).

“Điều này có thể làm tăng rủi ro chậm thông quan/đứt đơn hàng nếu hồ sơ – quy trình chứng minh chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, mức thuế đối ứng cao mà Mỹ áp cho Việt Nam đang khiến cho các sản phẩm cá ngừ của Việt Nam khó cạnh tranh được với các nước đối thủ như Thái Lan, Ecuador, Indonesia…”, phía Vasep nêu rõ.

Ngoài vấn đề chính sách mới ở Úc hay Mỹ, có thể kể thêm đến việc Chính phủ Singapore trong tháng 2/2026 đã đưa ra một loạt điều chỉnh chính sách thuế đối với khu vực DN và 2 mặt hàng cụ thể (ô tô và thuốc lá).

Trước động thái này, Thương vụ Việt Nam tại Singapore khuyến nghị đối với các DN Việt Nam sản xuất và XK ô tô và phụ tùng, các DN sản xuất và XK thuốc lá cần bám sát các chính sách mới của Singapore để có các phản ứng kịp thời khi kinh doanh trên địa bàn Singapore.

Ngoài ra, theo ông Cao Xuân Thắng, Tham tán thương mại Việt Nam tại Singapore, cần hỗ trợ cho các nhà XK của Việt Nam chuyển đổi xanh và ESG (môi trường - xã hội - quản trị). Bởi vì Singapore rất coi trọng ESG và các sản phẩm bền vững, các DN Việt Nam sẽ có lợi thế hơn nếu các sản phẩm đáp ứng được các tiêu chuẩn bền vững.

Xét cho cùng, điều nên làm với hàng Việt trong thời điểm này là theo dõi sát sao chính sách mới, diễn biến mới ở “sân khách” khi vẫn đang tiếp tục giai đoạn điều chỉnh mang tính nghiêm ngặt hơn. Các nhà XK cần phản ứng nhanh bằng một chiến lược chủ động để bảo vệ lợi ích thương mại, hạn chế các rủi ro phát sinh.

Thế Vinh