Hành tinh 'phượng hoàng' tái sinh từ một ngôi sao chết

Hành tinh thế hệ thứ hai quay quanh sao lùn trắng HS 0209+0832, hành tinh đầu tiên được phát hiện quay quanh một sao lùn trắng, trong ảnh công bố ngày 5/10. Ảnh: Reuters.

Các nhà thiên văn học phát hiện một ngoại hành tinh có thể đã hình thành từ vật chất bị ngôi sao chủ phóng ra trước khi chết. Đây là bằng chứng đầu tiên về một hành tinh hình thành quanh sao lùn trắng, phần lõi đặc còn lại sau khi một ngôi sao cạn nhiên liệu, Reuters đưa tin.

Các nhà nghiên cứu gọi đây là hành tinh “thế hệ thứ hai”. Trái Đất và phần lớn hành tinh trong Hệ Mặt Trời hình thành từ đĩa vật chất bao quanh một ngôi sao mới sinh. Trong trường hợp này, hành tinh được cho là hình thành từ phần vật chất còn sót lại sau cái chết của ngôi sao chủ.

“Đây là ví dụ đầu tiên về một hành tinh hình thành quanh sao lùn trắng”, Jamie Williams, nghiên cứu sinh vật lý thiên văn tại Đại học Warwick (Anh), tác giả chính nghiên cứu đăng trên Nature Astronomy, cho biết.

Ngoại hành tinh này nằm cách Trái Đất khoảng 250 năm ánh sáng, gần chòm sao Kình Ngư. Nó là một hành tinh khí khổng lồ, có thể nặng hơn Sao Mộc đôi chút và quay quanh sao lùn trắng chỉ trong 4,4 ngày.

Do ở rất gần ngôi sao còn sót lại, hành tinh đang chịu bức xạ cực tím dữ dội khiến tầng khí quyển bên ngoài dần bốc hơi. Một phần vật chất sau đó rơi trở lại sao lùn trắng.

Thành phần hóa học của hành tinh cũng củng cố giả thuyết về nguồn gốc đặc biệt này. Nó chứa nhiều niobi, đồng và kẽm, những nguyên tố thường được một số ngôi sao giải phóng trong giai đoạn cuối vòng đời. Điều này cho thấy hành tinh có thể hình thành từ một đĩa vật chất bao quanh phần lõi của ngôi sao đã chết.

“Trong thần thoại, phượng hoàng hồi sinh từ tro tàn của chính mình. Với hành tinh này, nó được sinh ra từ tro tàn của ngôi sao chủ đã chết, vì vậy cả hệ hành tinh cũng được tái sinh”, Williams nói.

Sao lùn trắng phổ biến hơn sao xung, loại tàn tích sao từng được phát hiện có một số ứng viên hành tinh thế hệ thứ hai. Theo Williams, hơn 95% số sao trong Dải Ngân hà cuối cùng sẽ tiến hóa thành sao lùn trắng, do đó có thể tồn tại nhiều hành tinh thế hệ thứ hai quanh những thiên thể này.

Hành tinh mới phát hiện không phù hợp cho sự sống. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng những hành tinh đá thế hệ thứ hai khác có thể tồn tại trong vùng có điều kiện thích hợp. Khi sao lùn trắng nguội dần, một hành tinh đá ở khoảng cách phù hợp có thể duy trì môi trường thuận lợi cho sự sống trong hàng tỷ năm.

Cũng trên Nature Astronomy, một nghiên cứu khác mô tả hệ sao cách Trái Đất khoảng 300-500 năm ánh sáng, trong chòm sao Kim Ngưu.

Các nhà khoa học phát hiện một sao lùn đỏ có khối lượng chỉ bằng khoảng 8% Mặt Trời đang quay quanh một sao lùn nâu. Thiên thể này lớn hơn hành tinh nhưng quá nhỏ để trở thành một ngôi sao, có khối lượng khoảng 30 lần Sao Mộc.

Hai thiên thể quay quanh nhau chỉ trong 87 phút, với khoảng cách nhỉnh hơn một nửa khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trăng. Lực hấp dẫn của sao lùn đỏ dường như đang hút vật chất từ sao lùn nâu.

“Đây là lần đầu tiên hiện tượng này được quan sát”, Aaron Householder, nghiên cứu sinh vật lý thiên văn tại MIT và tác giả chính nghiên cứu, cho biết.

Theo Householder, hai thiên thể ở gần nhau đến mức toàn bộ quỹ đạo của chúng có thể nằm gọn bên trong Mặt Trời.