Hành trình biến liều lĩnh startup robot thành 'ngựa ô' công nghệ của chàng trai 28 tuổi

Khương Triết Nguyên, ông chủ 28 tuổi của Công ty Noetix Robotics. Ảnh: Thepaper.

Mùa thu năm 2023, tại một ngôi nhà ở ngoại ô Thuận Nghĩa, Bắc Kinh, đèn sáng suốt đêm. Trong căn nhà được thuê này không trang trí, chất đầy các bảng mạch và linh kiện. Một nhóm thanh niên luôn đỏ mắt thức trắng lắp ráp, mệt thì ngủ ngay trên sàn.

Đó là khởi đầu của Songyan Dynamics (hay Noetix Robotics), một đội ngũ bị giới đầu tư xem là “ba không”: không có nền tảng giàu có, không có kinh nghiệm ở các tập đoàn lớn, không có vốn lớn, một “team tạm bợ”. Trong lĩnh vực robot hình người, nơi tiền đổ vào như nước, đội ngũ này hầu như không nổi bật, thậm chí còn có phần nghèo nàn.

Lúc đó, Khương Triết Nguyên, người sáng lập Noetix Robotics, mới 25 tuổi, và đây là quyết định nổi loạn nhất đời anh: bỏ học tiến sĩ tại Đại học Thanh Hoa để khởi nghiệp, từ bỏ học vấn và con đường học thuật rộng mở, toàn tâm toàn ý bước vào con đường khởi nghiệp đầy rủi ro.

Diễn viên Thái Minh (trái) và robot phỏng sinh "Thái Minh" diễn chung trong Gala Tết Bính Ngọ. Ảnh: Thepaper.

Khương Triết Nguyên học rất giỏi, từ nhỏ đến lớn đều là “con nhà người ta”, nhưng sau khi khởi nghiệp lại liên tục bị nghi ngờ. Giai đoạn tìm vốn ban đầu, dù anh đã hạ mức định giá Noetix Robotics xuống còn 50 triệu NDT, vẫn không có nhà đầu tư nào rót tiền. Cuối cùng, anh chỉ có thể bắt đầu với 1 triệu NDT gom góp từ nhiều nguồn.

Không ai ngờ, chưa đầy 2 năm, Noetix Robotics bỗng nổi tiếng — năm 2025, tại đường chạy bán marathon robot hình người ở Bắc Kinh, robot hình người N2 Xiaowantong cao 1,2 mét giành giải nhì; năm 2026, trong chương trình Gala Tết Bính Ngọ của Đài CCTV, 5 robot của Noetix Robotics trình diễn ảo thuật, chạy, kể chuyện cười, nhào lộn trong tiểu phẩm “Thứ bà nội yêu nhất”, trong đó robot sinh học “Thái Minh” đã khiến khán giả đi từ kinh ngạc đến khâm phục.

Hai robot N2 Xiaowantong và Xuanfeng Xiaozi về nhì và thứ tư trong cuộc thi robot marathon. Ảnh: Ifeng.

Chưa đầy nửa tháng sau màn trình diễn “khoe sức mạnh” trên Gala Tết, Noetix Robotics công bố hoàn thành vòng gọi vốn B, tổng số vốn huy động được gần 1 tỷ NDT. Tính đến nay, công ty đã hoàn thành 9 vòng gọi vốn, tổng số hơn 2 tỷ NDT, nhiều gấp mấy chục lần cả 3 năm trước. Công ty bước ra từ nhà thuê, không ai quan tâm, đến nhanh chóng hoàn tất nhiều vòng gọi vốn, định giá thị trường tăng vọt, trở thành “ngựa ô” bùng nổ trong lĩnh vực robot hình người tiêu dùng.

Tuy nhiên, sau khi trải qua giai đoạn tăng định giá và cơn sốt vốn, ngay cả những “tay chơi lâu năm” dựa vào gọi vốn như Giả Duyệt Đình (Jia Yueting) cũng rút lui. Liệu có phải lĩnh vực đua làm robot hình người đã ẩn chứa bong bóng? Ngoài ra, trong ngành hiện đang tồn tại sản phẩm đồng dạng, cạnh tranh xấu nghiêm trọng, khả năng sản xuất hàng loạt yếu, thậm chí đối tác đầu tư quan trọng cũng rút. Liệu công ty còn tiếp tục đi xa được nữa không?

Khương Triết Nguyên trả lời phỏng vấn của các nhà báo. Ảnh: Thepaper.

Khởi nghiệp nhanh chóng

Trong một buổi nói chuyện tại Diễn đàn Hỗn Độn (Bắc Kinh), Khương Triết Nguyên thẳng thắn chia sẻ về lý do khởi nghiệp: “Tôi chẳng phải thiên tài, cũng không có hào quang, tôi chỉ cho rằng thời đại robot hình người đang mở ra, nếu không tham gia lúc này thì sẽ không còn cơ hội nữa”.

Tháng 9/2023, khi anh thành lập Noetix Robotics ở tuổi 25, giới đầu tư thường ưu ái các đội ngũ có học vị cao, tập đoàn lớn nhiều kinh nghiệm, quan tâm các “hồ sơ sáng chói và nguồn lực sẵn có”.

Đội ngũ của Khương Triết Nguyên rất thô sơ giản dị: anh tự nhận chỉ mới tốt nghiệp đại học (bỏ học tiến sĩ Thanh Hoa), cộng sự Trương Thế Phác có bằng thạc sĩ London College, từng là Phó tổng giám đốc đầu tư của Vision Plus Capital, chịu trách nhiệm tài chính và thương mại. Công ty chỉ có hai kỹ sư, một lo phần mềm thuật toán, một lo kết cấu cơ khí. Trong khi đó, Unitree Robotics năm 2023 gọi vốn vòng B2 gần 1 tỷ NDT, định giá 6 tỷ NDT. Khương Triết Nguyên tự giễu đội của mình quá “lởm khởm”.

Robot Xiao Bumi có giá dưới 10.000 NDT. Ảnh: Ifeng.

Ban đầu, anh đi gặp hơn 20 nhà đầu tư, họ đều lịch sự từ chối. Không ai tin đội ngũ này có thể “kham” nổi lĩnh vực robot hình người.

Noetix Robotics rơi vào vòng luẩn quẩn: thành viên hoặc đã bỏ học hoặc nghỉ việc, không có thu nhập, không có đảm bảo. Không có vốn thì không giữ được người, không giữ được người thì không làm được sản phẩm, không có sản phẩm thì càng không gọi được vốn, đội ngũ có thể tan rã bất cứ lúc nào.

“Ai cũng không tin chúng tôi, nghĩ chúng tôi không trụ nổi nửa năm”, Khương Triết Nguyên nhớ lại. Nhưng anh nhận ra một cơ hội: nhiều đội có hồ sơ sáng chói nhưng không làm ra được nguyên mẫu robot hình người hoàn chỉnh. Anh quyết định không chờ vốn, tự mày mò làm trước.

Họ gom được 1 triệu NDT, thuê một căn nhà tại Thuận Nghĩa và bắt tay chế tạo robot. Chỉ hơn một tháng, Noetix Robotics hoàn thành nguyên mẫu phần cứng đầu tiên. Khi robot đầu tiên bước đi vững chắc, nhóm thanh niên ăn mừng ngay trong phòng khách tồi tàn.

Có sản phẩm thực tế, sức cạnh tranh lập tức thể hiện. Nhà đầu tư hệ Thanh Hoa nhanh chóng chú ý, vòng “seed” gọi được vốn 7,6 triệu NDT, giúp Noetix Robotics sống sót và chuyển trụ sở từ nhà thuê ngoài vào khu công nghệ. Qua một tháng nữa, nhóm hoàn thiện phần cứng, hệ thống nhúng, thuật toán.

Từ bản vẽ thiết kế đến robot đi bộ, Noetix Robotics chỉ mất vài tháng, điều hiếm thấy trên toàn cầu, khiến nhiều nhà đầu tư dần quan tâm, 20 triệu NDT gọi vốn được tiếp tục giải ngân.

Robot Xiaowantong biểu diễn nhào lộn trước giới truyền thông. Ảnh: Thepaper.

Hai vòng tổng cộng 30 triệu NDT giúp Noetix Robotics thoát nguy hiểm, và Khương Triết Nguyên yên tâm hơn. Cuộc chiến khởi nghiệp đầu tiên, Noetix Robotics đã xóa bỏ định kiến robot công nghệ cứng phải dựa vào đội ngũ hạng sang và vốn khủng, đồng thời củng cố niềm tin vào sản phẩm và hành động. Nhưng khủng hoảng lớn hơn vẫn chờ phía trước.

Giải cứu công ty khỏi “ICU”

Khương Triết Nguyên đang sống trong môi trường học thuật, mỗi tháng chỉ tiêu 2.000 NDT, bỗng nhận được 30 triệu NDT vốn, tâm lý phổng mũi, cảm giác “mình là tỷ phú thế giới”. Anh mắc phải sai lầm của nhiều startup trẻ: mở rộng quá nhanh.

Chi tiêu của công ty lên đến 3 triệu NDT mỗi tháng. Sau 3 tháng, tài vụ thông báo công ty chỉ còn sống được 10 tháng nữa, anh bắt đầu lo. Vấn đề lớn hơn: vòng gọi vốn tiếp theo chưa rõ, R&D gặp khó, sản phẩm thế hệ mới trì hoãn. Nhóm phình to, nhiều lỗi lộ ra.

Các đối thủ vượt lên, Khương Triết Nguyên lo lắng. Phần lớn startup sẽ chọn co hẹp, giảm tốc độ để sống sót, nhưng anh quyết định tái khởi nghiệp, đổi toàn bộ công nghệ, xây dựng lại đội ngũ.

Robot phỏng sinh Hobb của Noetix Robotics. Ảnh: Thepaper.

Anh nhận định: hệ thống điều khiển dự báo mô hình truyền thống (MPC) cuối cùng sẽ bị học tăng cường sâu (DRL) thay thế, đây là cơ hội duy nhất để Noetix Robotics vượt lên.

Mảng DRL khan hiếm kỹ sư, lương cao, Noetix Robotics không thể cạnh tranh. Khương Triết Nguyên tìm cách khác: “đãi cát tìm vàng”, chọn những người trẻ tiềm năng, đam mê, dùng đề thi tự ra đánh giá kỹ năng, hứa hẹn phát triển để thu hút.

Chỉ trong 2 tháng, robot có thể đi, chạy, nhảy, nhào lộn ra đời, Noetix Robotics từ tụt hậu vượt lên dẫn đầu. Vốn lại đổ vào, nhanh chóng gọi vốn 50 triệu NDT, công ty thoát khỏi “ICU” (nguy cơ phá sản) lần nữa.

Khương Triết Nguyên đối thoại với robot phỏng sinh Xiaoruo (Tiểu Nhược) của Noetix Robotics. Ảnh: Thepaper.

Từ sản phẩm đến thương mại hóa và những thách thức

Khương Triết Nguyên nhanh chóng hoàn thiện đội ngũ thương mại, hướng tới nội dung bùng nổ và ứng dụng thực tế.

Năm 2025, Noetix Robotics đăng video robot nhào lộn, nổi tiếng khắp cõi mạng, nhận được lượng đơn hàng lớn; robot N2 “Xiaowantong” và “Xuanfeng Xiaozi” tham gia marathon robot về nhì và thứ 4, video viral trên khắp Douyin, Xiaohongshu. Tháng 10 cùng năm, ra mắt robot “Xiao Bumi” giá dưới 10.000 NDT, mở ra thị trường tiêu dùng, thoát cảnh “chỉ nghiên cứu, không lợi nhuận”.

Theo IDC, năm 2025, xuất xưởng robot hình người toàn cầu gần 18.000 đơn vị, tăng 508% so với năm trước. TrendForce dự báo năm 2026 vượt 50.000 đơn vị, tăng 700%. Robot đang bước vào đời sống hàng ngày, từ “biết di chuyển” sang “biết suy nghĩ và làm việc”.

Năm 2026, Noetix Robotics trình diễn nổi bật tại Gala Tết Bính Ngọ, củng cố thương hiệu. Khương Triết Nguyên đặt mục tiêu: “TOP 1 thị trường robot tiêu dùng trong năm 2026”.

Tuy nhiên, sự "ra mắt" tập thể của robot 5 hãng tại Gala Tết năm nay cũng phản ánh sự cạnh tranh khốc liệt trong ngành, Noetix Robotics sẽ ứng phó với sự cạnh tranh này như thế nào trong tương lai?

Trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông, Khương Triết Nguyên tiết lộ rằng trọng tâm chiến lược của Noetix Robotics năm 2026 gồm hai phần: thứ nhất, thâm nhập thị trường giáo dục và tiêu dùng trong nước với các sản phẩm có giá dưới 10.000 NDT; thứ hai, tận dụng sự chấp nhận của thị trường nước ngoài đối với các sản phẩm có giá tương đối cao để tạo ra động lực tăng trưởng mới cho công ty.

Hai diễn viên kỳ cựu biểu diễn cùng 5 "diễn viên" robot của Noetix Robotics trong tiểu phẩm "Thứ bà nội yêu nhất" trong gala Tết Bính Ngọ. Ảnh: Sohu.

Nói về tương lai, anh hình dung robot không chỉ là người giúp việc trong nhà, mà còn giống như người quản gia, giúp chủ mua nước, giấy, đồ ăn nhẹ và các nhu yếu phẩm hàng ngày khác. Noetix Robotics đặt mục tiêu trở thành công ty thực sự đưa robot vào nhà.

Ở tuổi 28, Khương Triết Nguyên là một doanh nhân tiêu biểu trong ngành công nghiệp robot hình người. Tuy nhiên, không thể phủ nhận thành công của Noetix Robotics cũng có được nhờ may mắn. Anh và nhóm của mình phải đối mặt với một loạt thách thức: mở rộng nhanh chóng dẫn đến các vấn đề công nghệ như động cơ quá nóng và mỏi cấu trúc; phụ thuộc quá lớn vào chuỗi cung ứng bên ngoài tiềm ẩn rủi ro đáng kể về giao hàng và chất lượng; và các sản phẩm chủ yếu tập trung vào trình diễn, thiếu nhu cầu thị trường thực sự và mô hình lợi nhuận yếu.

Thêm vào những thiếu sót này là những lỗ hổng trong quản lý nhóm và kiểm soát tài chính. Nếu những điểm yếu này không được giải quyết kịp thời, Noetix Robotics có thể phải đối mặt với áp lực kép từ thị trường và các nhà đầu tư một khi cơn sốt robot hình người lắng xuống.

Theo IFeng

Thu Thủy