Từ thâu tóm Sabeco tới Sá xị Chương Dương: 'Người Thái' đang muốn làm gì tại Việt Nam?

Từ các tiệm tạp hóa ven đường cho tới những nhà hàng sang trọng, không khó để tìm thấy các sản phẩm bia Saigon của Sabeco. Từ cuối năm 2017, Sabeco đã chịu sự chi phối của người Thái, khi Thaibev hiện đang sở hữu gần 53,6% vốn điều lệ của công ty này.

Nhưng trong mắt phần đông người tiêu dùng trong nước, bia Saigon vẫn in sâu vào tâm trí họ và là thương hiệu của người Việt. "Đó là một thành công lớn", ông Lê Bá Hải Siêu, chuyên gia tư vấn chiến lược, thành viên HĐQT độc lập chuyên nghiệp bình luận.

Theo ông Siêu, với chiến thuật M&A bài bản và thông minh, người Thái đang từng bước sở hữu và khai thác những "di sản" của Việt Nam, điều mà chưa nhiều doanh nghiệp, doanh nhân trong nước nhìn thấy được.

Ngay đầu tháng 3 này, vẫn là tỷ phú Thái Lan Charoen Sirivadhanabhakdi, ông chủ Thaibev tiếp tục thể hiện mong muốn mua lại nhà máy của Nước giải khát Chương Dương, dù công ty này đang lỗ lũy kế lên gần 347 tỷ đồng.

Kịch bản cũ dường như đang lặp lại, khi Nước giải khát Chương Dương cũng là một thương hiệu lâu đời, sở hữu nhãn Sá xị Chương Dương từng "làm mưa làm gió" tại thị trường trong nước.

Ông Lê Bá Hải Siêu, chuyên gia tư vấn chiến lược, thành viên HĐQT độc lập chuyên nghiệp. Ảnh: NVCC

Nhìn rộng ra, không chỉ có ngành giải khát là hấp dẫn người Thái. Trong lĩnh vực công nghiệp, Tập đoàn SCG Thái Lan cũng sở hữu trong tay nhiều doanh nghiệp Việt Nam như: Tổ hợp hóa dầu Long Sơn, Nhựa Duy Tân, Bao bì nhựa Tín Thành, Bao bì Biên Hòa... và là cổ đông lớn của hàng chục doanh nghiệp khác nhau như: Nhựa Bình Minh, Gạch men Prime Group, Xi măng StarCemt...

Trong khoảng một thập kỷ qua, các tập đoàn Thái Lan đã chi hàng chục tỷ USD để mua lại hàng loạt doanh nghiệp Việt Nam. Từ bán lẻ, bia, nhựa, bao bì đến hóa dầu, dấu chân của các nhà đầu tư Thái xuất hiện ngày càng nhiều trong những lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế tiêu dùng.

"Nhìn bề ngoài, đây chỉ là các thương vụ M&A thông thường. Nhưng nếu đặt chúng cạnh nhau, có thể thấy một bức tranh lớn hơn. Các tập đoàn Thái Lan cho thấy tư duy chiến lược cấp khu vực và toàn cầu, mà Việt nam đang đóng vai trò trong chuỗi giá trị của họ", ông Siêu chia sẻ.

Vị thế quan trọng hơn tăng trưởng

Từng có nhiều năm làm việc trong ngành bán lẻ và nước giải khát, ông đánh giá thế nào về việc ông chủ ThaiBev tiếp tục muốn thâu tóm Nước giải khát Chương Dương?

Ông Lê Bá Hải Siêu: Tôi hay nói vui với các bạn trong ngành là lâu nay người Thái vẫn rất thoải mái đem tiền "đi chợ" ở Việt Nam. Họ thường nhắm tới các doanh nghiệp lâu đời và điểm chung là các công ty này thường nằm trong chuỗi giá trị của họ.

Như câu chuyện của ThaiBev, có thể thấy họ rất quan tâm tới năng lực sản xuất, thị trường rộng lớn, thương hiệu mạnh.... Và cách họ M&A rất đều đặn, thể hiện sức mạnh kỷ luật vốn và sự dịch chuyển theo xu hướng ngành hàng và địa chính trị rõ nét.

Nhìn tỷ phú Thái sở hữu Sabeco, bạn cho rằng, đây là một thương vụ M&A ngành bia hay là một cuộc chơi tạo lập thị trường?

Vậy góc nhìn của ông ra sao?

Ông Lê Bá Hải Siêu: Năm 2017, công ty liên quan đến ThaiBev chi khoảng 4,84 tỷ USD để mua 53,6% Sabeco, doanh nghiệp bia lớn nhất Việt Nam. Khi đó, nhiều người cho rằng mức giá này khá cao.

Sau khi Sabeco về tay người Thái, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp đã không bứt phá như kỳ vọng. Nhưng nếu nhìn kỹ, điều này không hẳn là nghịch lý.

Từ năm 2019, Nghị định 100 siết chặt quy định nồng độ cồn khi lái xe đã làm thay đổi đáng kể hành vi tiêu dùng bia tại Việt Nam. Sau đó là đại dịch Covid-19 khiến ngành bia chịu thêm áp lực.

Bên cạnh đó, lộ trình tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có cồn cũng tạo ra những thách thức dài hạn. Vì vậy, việc Sabeco tăng trưởng chậm không phải là câu chuyện riêng của một doanh nghiệp, mà là sự thay đổi của cả chu kỳ ngành.

Nhưng nếu nhìn ở góc độ chiến lược, ThaiBev đã đạt được điều quan trọng hơn, đó là nắm quyền kiểm soát một thương hiệu bia quốc dân cùng mạng lưới phân phối phủ khắp thị trường hơn 100 triệu dân. Trong ngành tiêu dùng, vị thế trên thị trường đôi khi quan trọng hơn tốc độ tăng trưởng từng năm.

Nhựa Duy Tân về tay Tập đoàn SCG Thái Lan cuối năm ngoái. Ảnh: DN

Còn với Tập đoàn SCG Thái Lan thì sao, thưa ông? Họ cũng đang thực sự là một "thế lực" tại Việt Nam.

Ông Lê Bá Hải Siêu: Cần khẳng định, SCG là một trong những tập đoàn công nghiệp lớn nhất Thái Lan đã mua lại Nhựa Duy Tân, làm cổ đông lớn tại Nhựa Bình Minh, đồng thời đầu tư vào nhiều dự án hóa dầu và bao bì.

Thoạt nhìn, nhựa và bao bì có vẻ là những ngành công nghiệp phụ trợ ít hấp dẫn. Nhưng trong chuỗi giá trị tiêu dùng, đây lại là một mắt xích chiến lược.

Bao bì gắn với hầu hết các ngành hàng tiêu dùng như: thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, hàng tiêu dùng nhanh... Kiểm soát ngành này giúp các tập đoàn ổn định chi phí đầu vào, tận dụng quy mô sản xuất, bán chéo cho nhiều ngành hàng, và gắn chặt với sự tăng trưởng tiêu dùng.

Nói cách khác, người Thái không chỉ mua doanh nghiệp hay sản phẩm. Họ mua hạ tầng của nền kinh tế tiêu dùng Việt Nam.

Tư duy của người Thái

Theo những gì ông chia sẻ, có vẻ như các doanh nhân, doanh nghiệp Thái Lan rất thích nắm giữ "vị thế"?

Ông Lê Bá Hải Siêu: Đúng vậy. Vị thế sẽ cho họ sức ảnh hưởng và lợi ích kinh tế dài hạn khi đầu tư ra nước ngoài. Sự hiện diện ngày càng lớn của doanh nghiệp Thái tại Việt Nam không phải là hiện tượng ngẫu nhiên.

Dễ thấy, Việt Nam là một trong những thị trường tiêu dùng tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á, với hơn 100 triệu dân và tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng.

Bên cạnh đó, M&A là con đường nhanh nhất để chiếm lĩnh thị trường. Mua lại doanh nghiệp nội địa giúp nhà đầu tư ngay lập tức sở hữu thương hiệu, hệ thống phân phối và đội ngũ hiểu thị trường.

Chưa kể, các tập đoàn Thái Lan cũng đang xây dựng chiến lược mở rộng quy mô khu vực. Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn, mà còn là trung tâm sản xuất và phân phối cho ASEAN. Nếu nhìn tổng thể, các khoản đầu tư của họ trải rộng từ bán lẻ, sản xuất, vật liệu, logistics, đang tạo thành một chuỗi giá trị tương đối hoàn chỉnh.

Ông chủ Thaibev hiện đang sở hữu gần 53,6% vốn điều lệ Sabeco. Ảnh: DN

Nhìn lại các doanh nghiệp Việt Nam, liệu chiến lược này của người Thái có ảnh hưởng tới thị trường nội địa?

Ông Lê Bá Hải Siêu: Sự chuyên nghiệp, lấn át của người Thái sẽ đặt ra những thách thức cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Nếu xét về lịch sử kinh doanh, doanh nghiệp Thái như SCG đã có hơn 110 năm lịch sử. Họ cũng từng trải qua giai đoạn khủng hoảng kế thừa, nên chỉ có những doanh nghiệp nào có lộ trình bài bản, chuyên nghiệp sẽ ở lại.

Từ góc nhìn của tôi, có thể thấy người Thái đã và đang đi theo mô hình mua tài sản tốt, ghép chuỗi, kiểm soát đầu vào - đầu ra. Cái họ nhìn vào không phải là doanh thu hay lợi nhuận trong ngắn hạn, mà là một chuỗi giá trị khép kín trong tương lai.

Chúng ta hãy cùng thử đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm, là liệu bao nhiêu năm nữa, các doanh nghiệp trong nước mới có thể xây dựng được một thương hiệu có giá trị lịch sử như Sabeco?

Đúng là rất khó, thưa ông!

Ông Lê Bá Hải Siêu: Nhưng không phải là không có cơ hội. Chúng ta đang có một thế hệ doanh nhân rất tài giỏi với hệ sinh thái rất đa dạng. Vingroup, Sungroup, Thaco, rồi Sovico, đó đều là những hệ sinh thái đáng để chúng ta kỳ vọng.

Chẳng hạn như câu chuyện của nữ tỷ phú Nguyễn Thị Phương Thảo với hai trục chính là hàng không và tài chính. Sau khi đã xây dựng được một hệ sinh thái, hai trục này kết nối với nhau tạo ra rất nhiều điểm chạm tiêu dùng.

Chính HDBank cũng từng mô tả hệ sinh thái của mình với hơn 50.000 điểm chạm vật lý từ HDBank, HD Saison, Vietjet… và nhấn mạnh hướng đi số hóa - AI - lối sống.

Điểm giống nhau ở đây là các tỷ phú của chúng ta không nhìn doanh nghiệp như pháp nhân riêng lẻ, mà như các mắt xích của một hệ thống. Trong khi người Thái chủ yếu "đi chợ" bằng M&A để mua nền tảng sẵn có, thì chúng ta tự xây một hệ sinh thái có tính lưu lượng, dữ liệu nhiều hơn ở nội địa.

Đích đến cuối cùng của cả hai, theo tôi, đều là chiếm lấy vị trí trung tâm trong hành trình chi tiêu của khách hàng. Nhưng để vươn ra khu vực, M&A là con đường duy nhất để chiếm lĩnh thị trường nhanh, thay vì tự xây dựng với những tiêu chí ngon, bổ, rẻ.

Có lẽ, sẽ đến lúc chúng ta cần tư duy như một tập đoàn đa quốc gia, bởi ở những sân chơi lớn hơn sẽ không có thời gian cho việc tự xây dựng hay tìm hiểu thị hiếu.

Tôi tin rằng, trong 10 - 20 năm tới, với sự vươn lên của Việt Nam, rồi chúng ta sẽ đọc được những bài báo về việc doanh nhân Việt Nam thâu tóm nhiều hơn các công ty khu vực và trên thế giới.

Xin cảm ơn ông!

Việt Hưng