Hành trình làm chủ của nông dân Lâm Đồng. Bài 2: Kết nối - từ ước mơ đến tư duy kinh tế của nông dân

Ông Nguyễn Hồng Chương (áo trắng) đang giới thiệu 1 máy nông nghiệp tự chế tạo

Khao khát liên kết

Người đánh thức nuôi biển Bình Thạnh (xã Liên Hương) với cá chim vây vàng có thịt săn chắc và vị béo đặc trưng là anh nông dân trí thức Ngô Hiếu Hoài. Nói vậy, vì anh học đại học marketing, từng là giám đốc một công ty truyền thông ở TP Hồ Chí Minh nhưng bị đình trệ trong đợt dịch Covid-19, nên về lại quê rồi bén duyên với nuôi biển. Khoảng 2 - 3 năm đầu, anh theo các nông dân nuôi cá mú, cá bớp với số lượng ít và vụ nào cũng lỗ, vì con nuôi kéo dài cả năm trời, mà vùng biển này cứ vào mùa gió Tây Nam (kéo dài từ tháng 5 - 8 âm lịch) là hay có bão, sóng lớn mạnh.

Sau những thất bại, anh tích lũy kinh nghiệm và khắc phục bằng cách chuyển sang nuôi cá chim vây vàng với thời gian chỉ từ 6 - 8 tháng. Thả giống vào tháng 2 - 3 âm lịch, đến tháng 5 cá đã lớn thì chuyển từ lồng gỗ vuông sang lồng bè HDPE để con nuôi sinh trưởng tốt và cũng đối phó với thời tiết khắc nghiệt. Nhờ vậy, anh nuôi được số lượng lớn dần theo từng năm và lợi nhuận cũng tăng lên tiền tỷ. Có công ty xuất khẩu thủy hải sản ở TP Hồ Chí Minh đã ngỏ ý và câu chuyện phải “lớn lên” để kết nối bắt đầu.

“Cần khuyến khích người nuôi liên kết thành hợp tác xã, cùng mua đầu vào, thống nhất quy trình và xây dựng đầu ra để giảm chi phí, nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị. Tôi cũng mong Nhà nước hỗ trợ người dân tiếp cận vốn, công nghệ và các mô hình lòng bè an toàn hơn, đồng thời tạo sự liên kết giữa người nuôi - doanh nghiệp - các ban, ngành chuyên môn…”, anh Ngô Hiếu Hoài kiến nghị.

Nuôi cá trên vùng biển Bình Thạnh

Khao khát liên kết bài bản của anh Hoài cũng là nỗi niềm của ông Bùi Ngọc Duẩn - Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Thanh long Phú Cường (xã Hàm Kiệm), nơi tập hợp 28 hộ dân với hơn 72 ha thanh long. Vốn đã từng đứng ra liên kết với các công ty mang tính thí điểm, nhưng sau đó đều đổ bể, ông Duẩn ước muốn phải là liên kết “6 nhà” (Nhà nước - Nhà nông - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Ngân hàng - Nhà phân phối) thì mới hi vọng sự chắc chắn. Ông Duẩn kể, năm 2023, một công ty ở xã Hàm Thuận Nam đến liên kết với yêu cầu tuân thủ theo quy trình chăm sóc của công ty và sản phẩm được mua với giá 15.000 đồng/kg. Nhưng không hiểu sao, thanh long bị nấm bệnh, công ty này từ chối thu sản phẩm nên liên kết bị vỡ. Sang năm 2024, tiếp tục có một công ty đến đề nghị liên kết tương tự, lần này thận trọng chỉ cho 2 thành viên trong HTX thực hiện thí điểm trên 500 trụ. Kết quả là trái thanh long bị ốc ăn, thế là lại tiếp tục vỡ liên kết.

Còn ông Hoàng Thế Kiêm - Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền Bảo Lộc chia sẻ: “Chúng tôi mong muốn từng bước hình thành một hệ sinh thái dược liệu của khu vực Bảo Lộc, trên cơ sở liên kết giữa bệnh viện, chính quyền, người dân, các cơ sở y tế, các nhà khoa học và doanh nghiệp. Giá trị của dược liệu trước hết phải được chứng minh và phát huy từ chính hoạt động điều trị; sau đó mở rộng sang chăm sóc, phòng bệnh và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Xa hơn, kỳ vọng việc phát triển vùng dược liệu không chỉ mang lại lợi ích cho người bệnh mà còn tạo sinh kế, gia tăng giá trị cho người dân và đóng góp vào sự phát triển bền vững của địa phương”.

Vườn thanh long nằm trong HTX Thanh long Phú Cường (xã Hàm Kiệm)

Không chỉ có gam tối…

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, mô hình liên kết “6 nhà” là bước phát triển chiến lược từ mô hình “4 nhà” (Quyết định 80/2002/QĐ-TTg), được thể chế hóa tại Nghị định 98/2018/NĐ-CP. Mô hình hướng tới mục tiêu khép kín chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ, nâng cao thu nhập cho nông dân và thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững. Tại Lâm Đồng, Bình Thuận, Đắk Nông trước đây đều đã triển khai và kết quả mang về nổi bật trên các lĩnh vực. Cụ thể, đã hình thành 16 vùng sản xuất tập trung đối với các ngành hàng chủ lực như: rau, hoa, chè, sầu riêng và 8 vùng nguyên liệu cà phê bền vững phục vụ chế biến, xuất khẩu. Cũng đã hình thành 428 chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản, với 85.000 ha trồng trọt và 2,23 triệu vật nuôi, trong đó có 192 HTX tham gia với vai trò chủ trì hoặc đầu mối tổ chức liên kết; thu hút 47.590 hộ nông dân tham gia. Qua đó, đã nâng cao vai trò của doanh nghiệp và HTX, đồng thời cũng nâng diện tích sản xuất nông nghiệp công nghệ cao lên hơn 109.000 ha. Nhờ vậy, không chỉ gia tăng thu nhập cho nông dân, ngay cả ở hải đảo, biên giới trong tỉnh, mà còn huy động được nguồn lực xã hội và thúc đẩy phát triển nông thôn như hiện tại.

Thu hoạch rau ở xã Ka Đô

Cũng theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong bản chất của liên kết cũng còn những mặt chưa được, chưa chặt chẽ giữa 6 nhà nên thực tế có nhiều chuỗi liên kết hoạt động kém hiệu quả hoặc đã ngưng hoạt động. Những tồn tại, khó khăn đang nổi lên đều có ở 6 nhà. Nếu Nhà nước còn vướng ở dữ liệu vùng nguyên liệu - HTX chưa đồng bộ toàn tỉnh, giải ngân hỗ trợ còn chậm; nhà nông tham gia HTX/liên kết chưa cao, dễ phá vỡ hợp đồng khi giá thị trường biến động thì doanh nghiệp với hợp đồng thiếu ràng buộc pháp lý, chia sẻ rủi ro giá cũng chưa công bằng. Bên cạnh đó, ngân hàng chưa định giá linh hoạt quyền sử dụng đất, tài sản trên đất, tỷ lệ tiếp cận vốn thấp; nhà phân phối với kênh phân phối hiện đại, xuất khẩu chính ngạch chưa nhiều, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng chưa phủ khắp. Riêng nhà khoa học thì liên kết viện - trường với HTX còn rời rạc; chưa có cơ chế đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu vùng nguyên liệu.

Điều đặc biệt, tại Lâm Đồng, có 1 trường hợp được tôn vinh là nhà khoa học của nhà nông - ông Nguyễn Hồng Chương - chủ cơ sở nghiên cứu ứng dụng máy nông nghiệp Hồng Chương tại xã Ka Đô. “Với gần 20 năm nghiên cứu, tôi đã chế tạo hơn 60 sản phẩm phù hợp với những công đoạn sản xuất lẫn thu hoạch nông sản nên không chỉ cơ sở, doanh nghiệp trong tỉnh ưa chuộng mà ở các tỉnh, thành khác và cả một số nước và vùng lãnh thổ như: Trung Quốc, Malaysia, Lào, Campuchia, Đài Loan,… cũng tìm đến đặt hàng”, ông Chương chia sẻ. Đến nay, ông có cả bộ sưu tập giải thưởng. Nổi bật là Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Huân chương Lao động vì đã có thành tích xuất sắc trong ứng dụng khoa học kỹ thuật chế tạo máy phục vụ sản xuất nông nghiệp công nghệ cao…

Niềm vui được mùa dưa lưới ở xã Hàm Kiệm

Điều đáng chú ý, ngay nơi cơ sở đóng chân, máy móc của ông đã góp phần tạo sức bật cho nông nghiệp vùng Ka Đô lên công nghệ cao, thông minh thuận lợi, đồng thời cũng từ đời sống khấm khá đó đã giúp người dân quan tâm đến củng cố văn hóa.