Hành trình mới cho nông nghiệp xanh hội nhập

Mô hình liên kết trồng tre sinh khối ở xã Trà Vân đang cho thấy sự phù hợp và được người dân hưởng ứng mạnh mẽ. Ảnh: PHAN VINH

Nông nghiệp xanh trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay bắt buộc phải tuân thủ các chuẩn mực khắt khe về truy xuất nguồn gốc sản xuất minh bạch, áp dụng mã số vùng trồng, cam kết giảm phát thải khí nhà kính...

Những chuẩn mực mới

Ở nhiều địa phương, nông nghiệp xanh đang được định hình lại theo hướng coi quy trình và kiểm soát chất lượng là yếu tố trung tâm. Câu chuyện của anh Nguyễn Duy Thạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư sản xuất Bảo Trân (phường Tam Kỳ), cho thấy sự dịch chuyển rõ nét từ sản xuất theo truyền thống sang áp dụng khoa học kỹ thuật và tuân thủ tiêu chuẩn.

Bắt đầu nghiên cứu trầm hương từ năm 2021, anh Thạnh theo đuổi phương pháp cấy men vi sinh tự nhiên trên cây dó bầu. Sau thời gian học tập mô hình thí điểm ở Đồng Nai, anh triển khai thử nghiệm tại xã Lãnh Ngọc, theo dõi liên tục trong 2 năm trước khi đầu tư mở rộng.

Đến nay, doanh nghiệp trên đã đầu tư khoảng 5.000 cây dó bầu từ 15 - 35 năm tuổi và liên kết trồng mới thêm 3.000 cây trên đất của người dân.

Anh Nguyễn Duy Thạnh đã thành công cấy vi sinh vào cây dó bầu tạo trầm và đang trong quá trình sản xuất các sản phẩm chế biến sâu. Ảnh: PHAN VINH

Điểm then chốt của mô hình nằm ở khả năng kiểm soát toàn bộ vòng đời sản xuất. Mỗi cây dó bầu đều được gắn mã QR tích hợp nhật ký điện tử, lưu trữ toàn bộ dữ liệu từ cấy vi sinh, sinh trưởng đến khai thác. Khi sản phẩm được chế biến thành nụ trầm, vòng trang sức hay tinh dầu trầm chiết xuất bằng công nghệ CO₂ siêu tới hạn, dữ liệu truy xuất tiếp tục được giữ nguyên.

Từ năm 2025, sản phẩm trầm của Bảo Trân bắt đầu xuất khẩu từng lô nhỏ sang Trung Quốc và đang thương lượng xuất tinh dầu sang Dubai. Với trữ lượng hiện có, mỗi tháng doanh nghiệp có thể cung ứng tối thiểu 20 lít tinh dầu, mức giá thương lượng tại thị trường Dubai trên 600 triệu đồng mỗi lít.

Nhiều vườn ươm ứng dụng công nghệ hữu cơ tạo ra các giống cây phù hợp với điều kiện khí hậu hiện nay. Trong ảnh là rừng Bách Thảo ở xã Sơn Cẩm Hà. Ảnh: PHAN VINH

Cách làm này phản ánh xu hướng chung của nông nghiệp Đà Nẵng trong những năm gần đây. Ở lĩnh vực dược liệu, các vùng trồng sâm Ngọc Linh, quế Trà My, đảng sâm, ba kích đang từng bước được cấp mã số vùng trồng, gắn chỉ dẫn địa lý.

Với rau quả và nông nghiệp công nghệ cao, VietGAP, GlobalGAP, nhật ký điện tử và truy xuất nguồn gốc trở thành yêu cầu phổ biến. Các sản phẩm OCOP cũng đang được chuẩn hóa hồ sơ, tìm kiếm thị trường ổn định.

Nhiều rào cản

Dù xuất hiện những mô hình tiệm cận chuẩn mực quốc tế, nông nghiệp xanh ở Đà Nẵng vẫn gặp điểm nghẽn ở cấu trúc vùng nguyên liệu còn phân tán, manh mún, hệ quả kéo dài của sản xuất nhỏ lẻ và điều kiện địa hình miền núi.

Tại Tây Giang, anh Ríah Cường cùng 11 thành viên đồng bào Cơ Tu thành lập Hợp tác xã (HTX) Nông - dược Trường Sơn Xanh, lựa chọn con đường phát triển các sản phẩm từ đẳng sâm, ba kích và một số dược liệu bản địa.

Hiện nay, HTX liên kết với hơn 20 hộ dân tại xã Hùng Sơn, hình thành khoảng 20ha đẳng sâm và 20ha ba kích. Quy mô ấy, theo đánh giá nội bộ, đủ để tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định, nhưng vẫn chưa đủ để đáp ứng các đơn hàng lớn, kéo dài.

Anh Riah Cường (đứng giữa) cho rằng, những mô hình miền núi rất khó để hình thành vùng trồng lớn vì chịu nhiều rủi ro. Ảnh: PHAN VINH

"Điều mà chúng tôi băn khoăn nhất là khi đối tác hỏi mỗi tháng có thể cung ứng bao nhiêu và liên tục trong bao lâu. Với vùng trồng phân tán như hiện nay, chúng tôi rất khó cam kết một cách dứt khoát và rõ ràng", anh Cường chia sẻ.

Còn theo bà Bùi Thị Tuyết Nhung, đại diện HTX Best One, đơn vị sản xuất các sản phẩm từ trái nhàu và dược liệu, con đường làm nông nghiệp xanh bài bản luôn đi kèm áp lực tài chính lớn, từ kiểm nghiệm, chứng nhận đến duy trì hệ thống truy xuất nguồn gốc.

"Muốn đi đường dài thì không thể làm qua loa, khi hợp tác với bà con nông dân, nếu không có sự hỗ trợ từ chính sách, HTX rất khó tự gánh hết các chi phí này", bà Nhung nói.

Ở góc nhìn rộng hơn, ông Nguyễn Bão Quốc, thành viên Hội đồng cố vấn khởi nghiệp quốc gia chỉ ra rằng, nhiều mô hình sản xuất tại Đà Nẵng đang "giậm chân tại chỗ" khi thiếu các mắt xích trung gian đủ mạnh.

Cần có một hệ thống chính sách phù hợp để thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh theo hướng bền vững. Ảnh: PHAN VINH

Theo ông Quốc, để nông nghiệp xanh thực sự bước ra thị trường quốc tế, cần các chính sách rõ ràng và đủ lực. Nhà nước đầu tư hạ tầng chuẩn hóa và chia sẻ chi phí chứng nhận. Doanh nghiệp giữ vai trò đặt hàng và dẫn chuỗi, còn chủ thể sản xuất phải chấp nhận thay đổi tư duy, tuân thủ những chuẩn mực ngày càng khắt khe của thị trường. Chỉ khi các mắt xích này vận hành đồng bộ, nông nghiệp xanh mới có thể thoát khỏi quy mô thử nghiệm và đi vào quỹ đạo phát triển bền vững.

Chuẩn hóa - công nghệ - liên kết vùng

Ngành nông nghiệp Đà Nẵng xác định rõ những định hướng trụ cột cho giai đoạn tới. Ông Phạm Nam Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường đề cao phát triển nông nghiệp công nghệ cao và chế biến sâu ngành dược liệu.

Theo ông Sơn, dư địa nông nghiệp Đà Nẵng đang đứng trước một ngưỡng chuyển quan trọng, dư địa không còn nằm ở việc mở rộng diện tích hay tăng số lượng mô hình, mà ở chiều sâu chất lượng và giá trị gia tăng. Đây là lựa chọn mang tính bắt buộc trong bối cảnh quỹ đất hạn chế, yêu cầu môi trường ngày càng khắt khe và thị trường quốc tế đòi hỏi chuẩn mực rõ ràng hơn.

Ông Phạm Nam Sơn cho rằng, bài toán phát triển nông nghiệp bền vững cần sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp, khoa học và chính sách. Ảnh: PHAN VINH

Trụ cột đầu tiên được ông Sơn nhấn mạnh là phát triển nông nghiệp công nghệ cao theo hướng thông minh và sinh thái. Không dừng ở việc đưa máy móc vào sản xuất, hướng đi này đặt trọng tâm vào quản trị dữ liệu. Từ điều kiện đất đai, nguồn nước, giống cây trồng đến quá trình chăm sóc, thu hoạch và chế biến đều phải được số hóa, giám sát và kết nối trong một hệ thống thống nhất.

Bên cạnh đó, phải công nghiệp hóa ngành dược liệu, lấy sâm Ngọc Linh làm trung tâm. Ông Sơn cho rằng, nếu tiếp tục bán nguyên liệu thô, giá trị gia tăng sẽ dừng lại ở mức thấp và dễ bị tổn thương trước biến động thị trường. Con đường bền vững hơn là đầu tư chế biến sâu, xây dựng các cơ sở đạt chuẩn GMP, ISO, hình thành chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh phục vụ xuất khẩu, từ đó nâng tầm vị thế dược liệu Đà Nẵng trên bản đồ quốc tế.

Thời gian qua, có nhiều đơn vị nghiên cứu chế biến sâu dược liệu hướng tới thị trường xuất khẩu. Trong ảnh là phòng thí nghiệm của Công ty TNHH Sâm Sâm. Ảnh: PHAN VINH

Ngoài ra, cũng cần nâng cao vào trò OCOP vượt ra khỏi khuôn khổ một chương trình sản phẩm. OCOP, theo định hướng mới, phải trở thành hệ sinh thái giá trị, nơi sản phẩm gắn với câu chuyện bản địa, văn hóa, trải nghiệm và được hỗ trợ bởi thương mại điện tử xuyên biên giới.

PHAN VINH