Kiến trúc sư AI

Là những người “nắm bánh lái lịch sử” vào thời điểm AI trở thành lực đẩy mạnh nhất của thế giới hiện đại, họ được TIME vinh danh là “Nhân vật của năm 2025” - Kiến trúc sư của những “cỗ máy biết suy nghĩ”.

Theo truyền thống lâu đời, ngày nhậm chức của Tổng thống Mỹ là một ngày trọng đại và thường quy tụ những nhân vật quyền lực nhất đất nước. Trong lễ nhậm chức nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump vào ngày 20/1/2025 có sự góp mặt của nhiều lãnh đạo các công ty công nghệ hàng đầu của Mỹ, cũng là của thế giới.

Cùng thời điểm đó, một điều bất ngờ đã xảy ra bên ngoài bục danh dự ở Nhà trắng: Một công ty Trung Quốc không quá nổi tiếng - DeepSeek - công bố một mô hình AI mới, gây xôn xao thị trường công nghệ Mỹ, dẫn đến lời kêu gọi đoàn kết từ Thung lũng Silicon.

Ngay ngày hôm sau, các “ông trùm công nghệ” trở lại Nhà trắng, với một thông báo đặc biệt: Họ cam kết đầu tư tới 500 tỷ USD để xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trên khắp nước Mỹ và đặt tên dự án này là “Stargate”. Những sự kiện đặc biệt đó đã báo hiệu một năm 2025 mà AI bùng nổ, kéo theo cuộc cạnh tranh toàn cầu khốc liệt, những bước đổi mới đáng kinh ngạc, những khoản đầu tư khổng lồ và sự kết hợp công-tư mạnh mẽ.

TIME gọi AI là “công nghệ có tác động mạnh mẽ nhất trong thời đại ngày nay” và là “công cụ có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong cạnh tranh giữa các cường quốc, kể từ khi vũ khí hạt nhân ra đời”. Tổng Biên tập TIME Sam Jacobs nêu rõ: “2025 là năm mà tiềm năng thật sự của AI bộc lộ mạnh mẽ. Bất kể câu hỏi là gì, AI đều có câu trả lời. Với AI, thế giới không có đường lui, hay lựa chọn từ bỏ”.

Năm 2025 đánh dấu thời điểm AI chuyển mình mạnh mẽ, từ công nghệ nhiều tiềm năng trở thành ứng dụng thực tế trong cuộc sống, từ công nghệ mới được những người tiên phong thử nghiệm thành công nghệ được đông đảo người dùng xem là một phần trong đời sống hằng ngày. AI trở thành trọng tâm của nền kinh tế, nguồn gốc những cuộc thảo luận không ngừng về cách nó định hình tương lai xã hội. AI thúc đẩy nghiên cứu y học, giúp tăng năng suất lao động. AI mang đến cảm giác như phép thuật, có thể hỗ trợ giao tiếp với cá voi, giải bài toán vốn chưa có lời giải suốt 30 năm, dự báo bão hiệu quả vượt trội so các mô hình truyền thống, hay chỉ mất vài giây để thực hiện một công việc mà con người phải mất hàng giờ…

Tuy nhiên, tiến bộ vượt bậc do AI đem lại cũng đi kèm sự đánh đổi: Nguồn năng lượng cần thiết để vận hành hệ thống công nghệ này đang làm cạn kiệt tài nguyên; nhiều việc làm biến mất; thông tin sai lệch lan tràn, phân biệt thật giả khó khăn hơn; nguy cơ tấn công mạng quy mô lớn không có sự can thiệp của con người cao hơn, hay quyền lực tập trung vào tay số ít các lãnh đạo công nghệ.

Ngoài ra, loại công nghệ mới này còn có thể khiến tình trạng bất bình đẳng lớn hơn, mối lo về “bong bóng kinh tế” gia tăng, dù AI được dự đoán có thể giúp GDP toàn cầu tăng từ mức 100 nghìn tỷ lên 500 nghìn tỷ USD.

Việc TIME chọn Kiến trúc sư AI là “Nhân vật của năm” đã ghi nhận tầm ảnh hưởng sâu rộng của công nghệ tiên tiến đối với mọi mặt đời sống con người, dù AI thay đổi thế giới theo cách thức mới mẻ, thú vị, nhưng cũng gây lo ngại.

Đồng thời, vinh danh những cá nhân đã hình dung, thiết kế và xây dựng nên AI - những người góp phần khai mở “kỷ nguyên của những cỗ máy biết suy nghĩ”, tạo ra sự kinh ngạc lẫn lo âu cho nhân loại, định hình hiện tại và tương lai, mở rộng ranh giới những “điều có thể”.

Khác với nhiều “danh sách quyền lực” mà TIME bầu chọn thường niên, các Kiến trúc sư AI không chỉ là những tên tuổi lớn trong làng công nghệ, mà còn là những người làm việc thầm lặng phía sau để kiến tạo và truyền bá AI. Và công trình tập thể của họ đã đưa AI từ phòng thí nghiệm vào cuộc sống thường nhật.

Nhóm nòng cốt được TIME nêu bật bao gồm người đứng đầu Tập đoàn Meta Mark Zuckerberg, chủ sở hữu Tesla và xAI Elon Musk, Tổng Giám đốc điều hành (CEO) của AMD Lisa Su, CEO của Nvidia Jensen Huang, CEO của OpenAI Sam Altman, Giám đốc DeepMind của Google Demis Hassabis, CEO của Anthropic Dario Amodei và Giáo sư Trường đại học Stanford Fei Fei Li.

Những tên tuổi này đại diện cho nhóm kiến trúc sư đã thiết kế, xây dựng và thúc đẩy AI, từ chip xử lý mạnh mẽ của Nvidia và AMD, đến các mô hình ngôn ngữ lớn của OpenAI, Anthropic và DeepMind. TIME cũng ghi nhận công lao của các nhà đầu tư, như CEO của SoftBank Masayoshi Son, người đã đầu tư hàng tỷ USD vào công nghệ AI; đồng thời vinh danh các mô hình AI phổ biến như Claude và ChatGPT, với lượng người sử dụng tăng hơn gấp đôi, chiếm khoảng 10% dân số thế giới.

TIME nhận định, những Kiến trúc sư AI đã định hướng lại chính sách của chính phủ, thay đổi các cuộc cạnh tranh địa-chính trị và đưa robot vào từng gia đình. Họ không chỉ kiên trì tranh luận về cách thức tạo ra AI, mà đã bắt tay vào triển khai, phát triển công nghệ và đưa ra những quyết định giúp tái định hình lại thông tin, sinh kế của người dân… Họ đã đặt cược hàng tỷ USD vào một trong những dự án cơ sở hạ tầng lớn nhất mọi thời đại. Các tập đoàn công nghệ, như Amazon, Microsoft, Google, Meta…, đã đầu tư tới 370 tỷ USD chỉ trong năm nay.

Các Kiến trúc sư AI được bầu chọn là “Nhân vật của năm 2025” không chỉ phản ánh một năm bùng nổ của công nghệ, mà còn cho thấy thế giới đứng trước ngưỡng cửa “kỷ nguyên máy móc thông minh”, đầy hứa hẹn nhưng cũng đầy bất định. Bài toán đặt ra cho nhân loại là kiểm soát công nghệ, hay để những “cỗ máy biết suy nghĩ” định hình tương lai theo cách không thể đảo ngược.

NINH SƠN