Hành trình phát triển cây ớt xuất khẩu - Bài 1

Bài 1: Xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp sạch

Ớt chỉ thiên - một loại cây gia vị quen thuộc, nhưng mang trong mình tiềm năng kinh tế rất lớn. Từ năm 2018, thông qua liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị giữa Công ty TNHH Phát triển Nông nghiệp và Tư vấn Môi trường Hà Nội (DACE) với nông dân 2 xã Hòa An, Lũng Nặm, quả ớt hữu cơ đã mở ra hướng đi mới trong phát triển nông nghiệp hàng hóa. Với niềm vui “được mùa, được giá” của người dân tiên phong, họ biến đất cằn thành những nương ớt sai trĩu quả, mang lại thu nhập hàng chục, hàng trăm triệu đồng/vụ.

Bước chuyển từ trồng cây ngô, rau màu sang trồng ớt hữu cơ

Chúng tôi đến xóm Nà Tẻng, xã Hòa An vào một buổi chiều nắng gắt đầu hè. Nhờ con sông Bằng bồi đắp nên những dải đất phù sa màu mỡ chạy dọc hai bên bờ, bao đời nay gia đình bà Hoàng Thị Nhớ trồng ngô và các loại rau màu truyền thống. Bà Nhớ chia sẻ: Trồng rau lúc được mùa thì giá rẻ, khi mang ra chợ bán không ai hỏi, phải gánh về cho lợn ăn. Cuộc sống lúc đói, lúc no.

Khi có mô hình trồng ớt, gia đình bà quyết định chuyển đổi hơn 1.000 m² đất màu sang trồng ớt hữu cơ liên kết với Công ty DACE. Tham gia mô hình, bà được "cầm tay, chỉ việc", dần nắm vững các quy trình sản xuất nông nghiệp sạch. Gia đình bà sử dụng hoàn toàn phân vi sinh do Công ty DACE cấp phát miễn phí. Mặc dù thời tiết đầu vụ năm nay không thuận lợi, nhưng nhờ tuân thủ nghiêm ngặt và áp dụng đúng quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc, vườn ớt của gia đình phát triển tốt, tỷ lệ đậu quả rất cao, quả sai đồng đều, đẹp mắt. Đến nay, gia đình đã thu hoạch được 5 lứa quả. Nếu không bị ảnh hưởng bởi thiên tai, chu kỳ thu hái ớt có thể kéo dài 30 lần/vụ. Trừ chi phí, gia đình thu trên 40 triệu đồng. Theo bà Nhớ, xóm Nà Tẻng vốn là vùng trọng điểm rau xanh, nhưng so với việc trồng rau, cây ớt mang lại hiệu quả kinh tế khá tốt, trồng ớt đỡ vất vả và ít tốn công chăm sóc. Điều quan trọng nhất khiến bà con yên tâm là sản phẩm được công ty thu mua.

Cùng chung niềm vui được mùa, gia đình bà Hoàng Thị Giỏi duy trì diện tích 2.000 m² trồng ớt hữu cơ liên tục trong nhiều năm qua. Nhận thức rõ việc canh tác hữu cơ không chỉ mang lại thu nhập mà còn giúp đất đai tơi xốp, bảo vệ môi trường sinh thái nông thôn, gia đình bà luôn thực hiện nghiêm túc những cam kết ràng buộc giữa người sản xuất và đơn vị bao tiêu.

Xã Hòa An trồng gần 10 ha ớt hữu cơ tại các xóm: Nà Tẻng, Dẻ Đoóng, Thanh Hùng, Nà Mè, Thái Cường.

Trong quá trình tham gia chuỗi liên kết, bên cạnh việc hỗ trợ phân bón vi sinh và các loại thuốc sinh học để phòng trừ sâu bệnh, người dân còn được tiếp cận với nhiều kiến thức mới trong canh tác nông nghiệp hữu cơ. Đội ngũ cán bộ chuyên môn của công ty thường xuyên xuống ruộng, tận tình chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, hướng dẫn chi tiết cách thức thu hoạch và bảo quản sản phẩm đúng quy trình. Tất cả nhằm đảm bảo cho quả ớt làm ra đạt đủ các tiêu chuẩn hữu cơ để phục vụ chế biến gia vị xuất khẩu. Nhờ đó người nông dân càng thêm vững tin, yên tâm gắn bó lâu dài với loại cây trồng có giá trị kinh tế cao này.

Rời vùng bãi bồi ven sông, ngược dốc lên với vùng cao Lục Khu - nơi xã Lũng Nặm nổi tiếng là vùng đất khô cằn, trước đây người dân chỉ biết bám víu vào cây ngô, cây lạc với nguồn thu nhập bấp bênh. Từ khi tham gia mô hình trồng ớt xuất khẩu, cuộc sống của người dân nơi đây đã bước sang một trang mới.

Năm 2024, Lũng Nặm trồng 50 ha ớt. Năm 2025, do ảnh hưởng của hạn hán, diện tích trồng ớt của xã thu hẹp lại còn 20 ha. Do đặc thù là vùng cao, khí hậu khắc nghiệt nên thời vụ xuống giống ớt ở Lũng Nặm thường chậm hơn vùng trũng Hòa An gần 2 tháng. Tuy nhiên, vụ ớt hiện tại đang bước vào giai đoạn chuẩn bị thu hoạch.

Ông Phùng Văn Bằng, một trong những người tiên phong trồng ớt ở Lũng Nặm cho biết: Lúc mới nghe phổ biến, gia đình tôi chưa tin là cây ớt trồng được ở vùng đất khô cằn này. Khi được cán bộ Công ty DACE về tận nơi hướng dẫn kỹ thuật từ khâu ươm giống, chăm bón đến cách thu hái, tôi dần thay đổi suy nghĩ. Quả ớt bán được với giá ổn định, mỗi năm gia đình thu nhập hàng chục triệu đồng, hiệu quả kinh tế cao hơn đáng kể so với trồng ngô.

Phó Chủ tịch UBND xã Lũng Nặm Hoàng Văn Trưởng nhận định: Từ một vùng đất chỉ quen canh tác cây ngô, cây lạc năng suất thấp, nông dân Lũng Nặm đã mạnh dạn chuyển đổi sang trồng cây ớt hữu cơ, mang lại hiệu quả kinh tế rất cao. Sự vào cuộc đồng bộ, phối hợp nhịp nhàng giữa doanh nghiệp, chính quyền địa phương và người dân là yếu tố then chốt, mang tính quyết định giúp mô hình trồng ớt xuất khẩu phát huy tối đa hiệu quả trên vùng đất khó.

Bà Đàm Thị Thiêm, xóm Nà Tẻng tiếp tục duy trì diện tích canh tác hơn 2.000 m2 ớt xuất khẩu.

Doanh nghiệp đồng hành cùng người dân

Tại vùng nguyên liệu Hòa An, bà Đàm Thị Thiêm được người dân bầu làm Tổ trưởng Tổ trồng ớt hữu cơ. Là một hộ sản xuất gương mẫu, vụ năm nay gia đình bà Thiêm tiếp tục duy trì diện tích canh tác hơn 2.000 m². Theo bà Thiêm, hành trình của cây ớt không phải lúc nào cũng thuận lợi. Ở giai đoạn đầu, nhất là thời kỳ ra hoa đậu quả, vườn ớt xuất hiện một số loại sâu, bệnh. Nhờ phát hiện sớm và được công ty hỗ trợ phun chế phẩm sinh học phòng trừ kịp thời, vườn ớt vẫn sinh trưởng tốt. Nếu thời tiết tiếp tục thuận lợi đến cuối vụ, thu nhập của gia đình có thể tăng lên gấp đôi, đạt khoảng 70 triệu đồng.

Với vai trò Tổ trưởng tổ liên kết, bà Thiêm là đầu mối phối hợp với nhà đầu tư để lên lịch thu mua, chọn địa điểm tập kết thuận lợi tại xóm và thông báo cho bà con tiến hành thu hoạch đồng loạt. Định kỳ mỗi tuần 2 lần, xe của công ty vào xóm thu mua toàn bộ sản lượng ớt cho người dân.

Bà Thiêm chia sẻ: Bà con trong tổ rất phấn khởi, sản phẩm được công ty bao tiêu toàn bộ. Năm nay năng suất cao nên số hộ đăng ký trồng nhiều hơn hẳn so với mọi năm. Thực tế ở xóm Nà Tẻng còn nhiều hộ đang bám trụ với việc trồng ngô và các cây lương thực có giá trị thấp, đã đến lúc bà con cần mạnh dạn chuyển đổi sang cây ớt.

Nếu năm ngoái công ty thu mua với giá 22 nghìn đồng/kg, thì năm nay nâng giá lên 23 nghìn đồng/kg. Không chỉ thu mua giá cao, phía công ty còn hỗ trợ từ giống, phân bón đến kỹ thuật cho bà con. Đổi lại, các hộ cam kết tuân thủ tuyệt đối các quy định của công ty để sản xuất ra những quả ớt hữu cơ đúng yêu cầu, đạt chất lượng tốt nhất.